Elektrik ve Manyetizma

21 soru

Soru 1Soru

Bir evde güçleri sırasıyla 2000 W2000\text{ W} ve 1000 W1000\text{ W} olan bir ütü ile bir televizyon bulunmaktadır. Ütü günde 1 saat1\text{ saat}, televizyon ise günde 4 saat4\text{ saat} çalıştırılmaktadır. Uçlarındaki potansiyel farkları sabit olan bu araçların bir günde tükettikleri elektriksel enerjilerin oranı Eu¨tu¨Etelevizyon\frac{E_{\text{ütü}}}{E_{\text{televizyon}}} kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12\frac{1}{2}

Cevap

Ütü ve televizyonun bir günde tükettikleri elektriksel enerjilerin oranı yarım (1/2) olur.
Elektriksel enerji formülü olan E=PtE = P \cdot t kullanılarak her iki cihazın tükettiği enerjiler hesaplandığında; ütünün bir günde tükettiği enerji 2000 Wh2000\text{ Wh}, televizyonun ise 4000 Wh4000\text{ Wh} olarak bulunur. Bu iki değer oranlandığında sonuç yarım (1/2) çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Ütünün bir günde tükettiği elektriksel enerjiyi hesaplama.
Eu¨tu¨=2000 W×1 saat=2000 WhE_{\text{ütü}} = 2000\text{ W} \times 1\text{ saat} = 2000\text{ Wh}
Elektriksel enerji, elektriksel güç ile çalışma süresinin çarpımıyla bulunur (E=PtE = P \cdot t).
2
Televizyonun bir günde tükettiği elektriksel enerjiyi hesaplama.
Etelevizyon=1000 W×4 saat=4000 WhE_{\text{televizyon}} = 1000\text{ W} \times 4\text{ saat} = 4000\text{ Wh}
Televizyonun gücü ve çalışma süresi çarpılarak tükettiği toplam enerji bulunur.
3
Tüketilen enerjilerin oranını bulma.
Eu¨tu¨Etelevizyon=2000 Wh4000 Wh=12\frac{E_{\text{ütü}}}{E_{\text{televizyon}}} = \frac{2000\text{ Wh}}{4000\text{ Wh}} = \frac{1}{2}
Ütünün tükettiği enerjinin, televizyonun tükettiği enerjiye oranı sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Elektriksel enerji, bir elektrikli aracın birim zamanda harcadığı enerji olan elektriksel güç (PP) ile bu aracın çalışma süresinin (tt) çarpımına eşittir (E=PtE = P \cdot t).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 2Soru

Yalıtkan ayaklar üzerinde durmakta olan nötr ve iletken KK ve LL küreleri birbirine temas etmektedir. Bu kürelerden KK küresinin net artı (++) yükle yüklenmesi, LL küresinin ise nötr kalması hedeflenmektedir.

Buna göre, hedeflenen yük durumunun gerçekleştirilebilmesi için yapılması gereken aşağıdaki işlemlerin doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Negatif yüklü çubuğun yaklaştırılması, L küresinin topraklanması, toprak bağlantısının kesilmesi, kürelerin birbirinden ayrılması ve son olarak çubuğun uzaklaştırılması sırasıyla uygulanmalıdır.
Doğru sıralamada, öncelikle yüklü çubuk yaklaştırılarak kutuplanma sağlanır. Ardından LL küresi topraklanarak serbest eksi yüklerin toprağa akması sağlanır. Sistemde net artı yük fazlalığı oluştuktan sonra toprak bağlantısı kesilerek yüklerin geri akması engellenir. Küreler henüz çubuğun etkisi altındayken birbirinden ayrılarak artı yükler KK üzerinde hapsedilir ve son olarak çubuk uzaklaştırılarak işlem tamamlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Negatif yüklü çubuğu KK küresine yaklaştırmak.
KK küresindeki serbest elektronlar LL küresinin dış ucuna itilir; KK artı (++) kutuplanırken, LL eksi (-) kutuplanır.
Etkiyle elektriklenme sürecini başlatmak ve yük kutuplanması oluşturmak.
2
LL küresini toprağa bağlamak.
LL küresinin dış ucundaki fazla eksi yükler (elektronlar) toprağa akar ve LL nötrlenir. KK'deki artı yükler ise çubuğun çekim etkisiyle tutulmaya devam eder.
İstenmeyen negatif yükleri sistemden uzaklaştırarak sisteme net artı yük kazandırmak.
3
Toprak bağlantısını kesmek.
Sistem artık dışarıya kapalı ve net olarak artı yüklüdür.
Çubuk uzaklaştırıldığında veya küreler ayrıldığında topraktan geri elektron akışını engellemek.
4
KK ve LL kürelerini birbirinden ayırmak.
Artı yükler KK küresinde hapsolur, LL küresi ise nötr kalır.
Artı yüklerin LL küresine tekrar dağılmasını engellemek ve LL'nin nötr kalmasını garantilemek.
5
Negatif yüklü çubuğu uzaklaştırmak.
KK küresindeki artı yükler küre yüzeyine homojen olarak dağılır, LL küresi nötr kalmaya devam eder.
Elektriklenme sürecini tamamlamak.

Anahtar Kavram

Etkiyle elektriklenme ve topraklama süreçlerinde yüklerin hareketi ve korunumu ilkeleri.
Soru 3Soru

İyonize gaz içeren bir deşarj tüpünde elektrik iletimi gerçekleşirken, tüpün kesitinden tt sürede elektrik alan yönünde geçen pozitif iyonların toplam yükü +q+q, elektrik alan yönüne zıt yönde geçen elektronların toplam yükü q-q olduğunda, bu tüpte oluşan toplam elektrik akımının şiddeti sıfır olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

İfade yanlıştır. Elektrik akımı skaler bir büyüklük olup, zıt yönlerde hareket eden artı ve eksi yüklerin oluşturduğu akım katkıları birbirini sıfırlamaz, aksine toplanır.
Elektrik akımı skaler bir büyüklüktür ve deşarj tüplerindeki zıt yönlü yük hareketlerinin oluşturduğu akım katkıları birbirini yok etmez, toplanır. Dolayısıyla toplam akım sıfır değil, iletilen yüklerin mutlak değerleri toplamının zamana oranı olan I=2qtI = \frac{2q}{t} değerine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Deşarj tüpündeki yük taşıyıcılarının hareket yönlerini ve bunların oluşturduğu akım yönlerini belirlemek.
Pozitif iyonlar elektrik alan yönünde (+x+x) hareket ederken, negatif elektronlar elektrik alana zıt yönde (x-x) hareket eder. Negatif yüklerin hareketiyle oluşan akımın yönü hareket yönlerine zıt olduğundan, her iki yükün de oluşturduğu akım katkısı +x+x yönündedir.
Elektrik akımının yönü, tarihsel kabul gereği pozitif yüklerin hareket yönüyle aynı, negatif yüklerin hareket yönüyle zıttır.
2
Tüpün kesitinden geçen toplam yük miktarını hesaplamak.
Toplam yük miktarı qtoplam=qpozitif+qnegatif=+q+q=2qq_{\text{toplam}} = |q_{\text{pozitif}}| + |q_{\text{negatif}}| = |+q| + |-q| = 2q olur.
Her iki yük grubu da aynı yönde elektrik akımına katkı sağladığı için toplam yük miktarı yüklerin mutlak değerleri toplanarak bulunur.
3
Akım şiddeti formülünü uygulayarak toplam akım şiddetini belirlemek.
Elektrik akım şiddeti I=qtoplamt=2qtI = \frac{q_{\text{toplam}}}{t} = \frac{2q}{t} olarak elde edilir. Bu değer sıfırdan farklıdır.
Akım şiddeti, birim zamanda geçen toplam net yük miktarının zamana oranı ile tanımlanan skaler bir büyüklüktür.

Anahtar Kavram

Elektrik akımı skaler bir büyüklük olup, deşarj tüplerinde veya elektrolitlerde akım şiddeti hesaplanırken zıt yönlerde hareket eden pozitif ve negatif yüklerin mutlak değerlerinin toplamı dikkate alınır.
Soru 4Soru

İç dirençleri önemsiz özdeş üç üreteçten ikisi birbirine paralel bağlanıp, elde edilen bu kombinasyon üçüncü üretece seri olacak şekilde bağlanarak bir direnç üzerinden akım geçirilmektedir. Bu elektrik devresiyle ilgili olarak öne sürülen 'Seri bağlı olan ü��üncü üreteç tükenene kadar geçen sürede devrenin ana kolundan geçen akım şiddeti sabit kalırken, bu üreteç tükendiği anda devrenin ana kol akımı sıfıra iner ve bu süre zarfında paralel üreteçler kendi elektrik yük kapasitelerinin yarısını tüketmiş olur.' ifadesi doğru mudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İfade doğrudur. Seri bağlı üreteçten geçen akım paralel bağlı üreteçlerden çekilen akımın iki katı olduğundan seri üreteç iki kat daha hızlı tükenir ve tükendiği an devre akımı kesilerek paralel üreteçlerin kapasitelerinin yarısının harcanmış olmasına yol açar.
Seri bağlı üreteçten ana kol akımı geçerken paralel üreteçlerin her birinden bu akımın yarısı çekilir; bu da seri üretecin iki kat hızlı tükenerek devreyi kesmesine ve bu esnada paralel olanların kapasitelerinin sadece yarısını harcamış olmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Devrenin eşdeğer elektromotor kuvvetini (EMF) ve akım dağılımını belirlemek.
Her bir üretecin elektromotor kuvveti ε\varepsilon olsun. Paralel bağlı iki üretecin eşdeğeri ε\varepsilon, buna seri bağlı üçüncü üreteçle birlikte toplam EMF 2ε2\varepsilon olur. Direnç RR ise ana kol akımı Iana=2εRI_{\text{ana}} = \frac{2\varepsilon}{R} olur.
Devredeki akım büyüklüklerini bulmak için Ohm Yasası uygulanmalıdır.
2
Her bir üreteçten çekilen akım şiddetlerini karşılaştırmak.
Seri bağlı üreteçten geçen akım Iseri=Iana=2εRI_{\text{seri}} = I_{\text{ana}} = \frac{2\varepsilon}{R} iken, paralel bağlı özdeş üreteçlerin her birinden çekilen akım Iparalel=Iana2=εRI_{\text{paralel}} = \frac{I_{\text{ana}}}{2} = \frac{\varepsilon}{R} olur.
Paralel kollarda akım eşit olarak paylaşılırken, ana koldaki elemandan toplam akım geçer.
3
Üreteçlerin tükenme sürelerini ve harcanan yük miktarlarını hesaplamak.
Her bir üretecin toplam yük kapasitesi qq olsun. Seri bağlı üretecin tükenme süresi tseri=qIseri=qR2εt_{\text{seri}} = \frac{q}{I_{\text{seri}}} = \frac{q R}{2\varepsilon} olur. Bu süre boyunca paralel üreteçlerin her birinden çekilen yük qharcanan=Iparalel×tseri=εR×qR2ε=q2q_{\text{harcanan}} = I_{\text{paralel}} \times t_{\text{seri}} = \frac{\varepsilon}{R} \times \frac{q R}{2\varepsilon} = \frac{q}{2} olur. Seri üreteç tükendiğinde devredeki seri bağlı kol açık devre durumuna geleceğinden akım sıfıra iner.
Tükenme süresi formülü t=q/It = q/I kullanılarak harcanan yük miktarları ve devrenin son durumu analiz edilir.

Anahtar Kavram

Bir üretecin tükenme süresi, üreteçten çekilen akımla ters orantılıdır. Seri kollardaki üreteçlerin tükenmesi devreyi keserken, paralel bağlı özdeş üreteçler ana kol akımını paylaşarak ömürlerini uzatır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5Soru

Laboratuvar ortamında özdeş üreteçler, iletken teller, demir çiviler ve plastik boru kullanılarak üç farklı elektromıknatıs düzeneği tasarlanmıştır. Bu düzeneklerin yapısal özellikleri aşağıda belirtilmiştir:

* X elektromıknatısı: Demir çivi üzerine sarılmış, sarım sayısı NN, sarım uzunluğu LL olan ve üzerinden ii akımı geçen bobin.
* Y elektromıknatısı: Plastik boru üzerine sarılmış, sarım sayısı 2N2N, sarım uzunluğu LL olan ve üzerinden 2i2i akımı geçen bobin.
* Z elektromıknatısı: Demir çivi üzerine sarılmış, sarım sayısı 2N2N, sarım uzunluğu 2L2L olan ve üzerinden 2i2i akımı geçen bobin.

Buna göre, elektromıknatısların kutuplarında oluşan manyetik alan şiddetlerini en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Manyetik alan şiddetlerinin en büyükten en küçüğe doğru sıralaması Z, X ve Y şeklindedir.
Demir çekirdeğe sahip elektromıknatısların manyetik alanı plastik çekirdeğe göre çok daha güçlüdür. Demir çekirdeklilerden Z düzeneğinin sarım ve akım parametrelerinin oranı X düzeneğinin iki katı olduğundan en güçlü manyetik alan Z'de oluşur, en zayıf ise plastik çekirdekli Y düzeneğindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Çekirdek malzemelerinin manyetik ge��irgenliklerini karşılaştırma
Demir ferromanyetik bir malzeme olup manyetik geçirgenliği (μdemir\mu_{demir}), plastik gibi diyamanyetik/paramanyetik malzemelerin manyetik geçirgenliğinden (μplastikμ0\mu_{plastik} \approx \mu_0) binlerce kat daha büyüktür.
Elektromıknatısın oluşturduğu manyetik alan şiddeti, bobinin içindeki çekirdek malzemesinin manyetik geçirgenliği ile doğru orantılıdır.
2
Demir çekirdekli elektromıknatısların akım ve sarım parametrelerini kıyaslama
Demir çekirdekli X ve Z düzenekleri için BμNILB \propto \mu \frac{N \cdot I}{L} bağıntısı uygulanır. X düzeneği için bu oran NiL\frac{N \cdot i}{L} iken, Z düzeneği için 2N2i2L=2NiL\frac{2N \cdot 2i}{2L} = 2 \frac{N \cdot i}{L} olur. Bu durumda Z'nin manyetik alan şiddeti X'in iki katıdır.
Manyetik alan şiddeti birim uzunluktaki sarım sayısı ve akım şiddeti ile doğru, sarım uzunluğu ile ters orantılıdır.
3
Tüm düzenekleri sıralama
Z düzeneğinin manyetik alanı X'ten büyüktür. Plastik çekirdekli Y düzeneğinin manyetik alanı ise demir çekirdeklilere göre ihmal edilebilecek kadar küçük (en zayıf) kalır. Sıralama Z > X > Y şeklindedir.
Manyetik geçirgenlik farkı en baskın faktör olduğundan plastik çekirdekli bobin en arkada yer alırken, demir çekirdekliler kendi içinde sarım/uzunluk ve akım oranlarına göre kıyaslanır.

Anahtar Kavram

Elektromıknatıslarda manyetik alan şiddetinin bağlı olduğu değişkenler (sarım sayısı, sarım uzunluğu, akım şiddeti ve çekirdek malzemesinin manyetik geçirgenliği).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

Fizik laboratuvarındaki bir deneyde, yüksüz ve iletken bir elektroskobun iletken topuzuna, pozitif (++) yüklü iletken bir küre dokundurulmadan yaklaştırılıyor. Bu sırada elektroskobun yapraklarının biraz açıldığı gözleniyor.

Buna göre, etki ile elektriklenen bu elektroskobun topuzunun ve yapraklarının son yük işaretleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Topuz: Negatif (-), Yapraklar: Pozitif (++)

Cevap

Topuzun negatif (-), yaprakların ise pozitif (++) yüklenmesi gerekir.
Pozitif (++) yüklü küre, nötr elektroskoba yaklaştırıldığında yapraklardaki serbest elektronları topuza doğru çeker. Böylece topuzda elektron fazlalığı oluşarak negatif (-) yük birikimi gerçekleşir. Elektron kaybeden yapraklar ise pozitif (++) yüklenir. Sonuç olarak topuz negatif, yapraklar ise pozitif yükle yüklenmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Yaklaştırılan cismin yük işaretini ve elektroskobun başlangıç durumunu belirlemek.
Yaklaştırılan küre pozitif (++) yüklü, elektroskop ise başlangıçta yüksüzdür (nötr).
Etki ile elektriklenme sürecinde yük kutuplanmasının yönün�� belirlemek için başlangıç durumları tespit edilmelidir.
2
Kürenin elektroskoptaki serbest elektronlara (negatif yükler) uygulayacağı elektriksel kuvveti analiz etmek.
Pozitif (++) yüklü küre, iletken elektroskobun yapraklarındaki serbest elektronları kendine doğru çekerek topuza gelmesini sağlar.
Zıt yükler birbirini çeker. Bu nedenle artı yüklü küre, eksi yüklü elektronları kendine en yakın bölge olan topuza çeker.
3
Topuzun ve yaprakların son yük durumunu ve yaprakların hareketini yorumlamak.
Topuzda elektron fazlalığından dolayı negatif (-) yük birikir. Yapraklar elektron kaybettiği için pozitif (++) yüklenir ve aynı yüklerin birbirini itmesiyle yapraklar açılır.
İletken cisimlerde sadece elektronlar hareket eder. Elektronların toplandığı bölge eksi, elektron kaybeden bölge ise artı yüklenir.

Anahtar Kavram

Etki ile Elektriklenme ve Elektroskobun Çalışma İlkesi
Soru 7Soru

Bir elektrik devresinde akım şiddetinin, iletkenin kesitinden birim zamanda geçen net yük miktarı olarak tanımlanan skaler ve temel bir büyüklük olduğu yönündeki ifade doğru bir yargı mıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Elektrik akım şiddeti, bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen net yük miktarı olarak tanımlanan skaler ve temel bir büyüklük olduğu için ifade doğrudur.
Elektrik akım şiddeti, bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen net yük miktarı şeklinde tanımlanır. Aynı zamanda SI birim sisteminde temel bir büyüklük olup yön gösterilmesine rağmen skaler olarak işlem görür. Bu nedenle verilen yargı doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Akım şiddetinin tanımını gözden geçirmek
I=qtI = \frac{q}{t} ilişkisi kurulur. Burada akım, birim zamanda geçen net yük miktarıdır.
Tanımın fiziksel doğruluğunu kontrol etmek için.
2
Akım şiddetinin temel büyüklük olup olmadığını kontrol etmek
Akım şiddeti (Amper), SI birim sistemindeki yedi temel büyüklükten biridir.
Fizik bilimindeki temel büyüklükler sınıflandırmasına göre.
3
Akım şiddetinin skaler büyüklük olup olmadığını kontrol etmek
Akım şiddeti yönü olmasına rağmen vektörel değil, skaler bir büyüklüktür.
Vektörel toplama işlemlerine uymadığı ve skaler olarak toplandığı için.

Anahtar Kavram

Elektrik akım şiddetinin tanımı, temel ve skaler büyüklük özellikleri
Soru 8Soru

Fizik dersinde öğretmen tahtaya elektrik akımı, potansiyel farkı ve direnç kavramları ile ilgili şu bilgileri yazıyor:

I. Elektrik akım şiddeti, SI birim sisteminde temel ve skaler bir büyüklüktür.
II. Bir iletkenin uçları arasındaki potansiyel farkının birimi Volt'tur.
III. Elektriksel direnç, iletkenin akıma karşı gösterdiği zorluğun bir ölçüsüdür ve vektörel bir büyüklüktür.

Buna göre, yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II öncüllerinin doğru olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Elektrik akım şiddeti temel ve skaler bir büyüklüktür; potansiyel farkının birimi ise Volt'tur. Bu iki durumu içeren 'I ve II' ifadesi doğrudur. Direnç ise skaler olduğundan üçüncü ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci ifadeyi akım şiddetinin fiziksel doğası açısından incelemek
Elektrik akım ��iddeti, SI birim sisteminde yedi temel büyüklükten biridir ve yönü tanımlanmadığından skalerdir. Dolayısıyla I. ifade doğrudur.
Akım şiddetinin temel/türetilmiş ve skaler/vektörel sınıflandırmasını belirlemek için.
2
İkinci ifadeyi potansiyel farkı kavramının birimi açısından incelemek
Bir iletkenin iki ucu arasındaki potansiyel farkının (gerilimin) SI sistemindeki birimi Volt'tur (VV). Dolayısıyla II. ifade doğrudur.
Potansiyel farkı biriminin doğruluğunu teyit etmek için.
3
Üçüncü ifadeyi elektriksel direncin nitelikleri açısından incelemek
Direnç, maddelerin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluktur. Herhangi bir yönü olmadığından skaler bir büyüklüktür, vektörel değildir. Dolayısıyla III. ifade yanlıştır.
Direncin skaler veya vektörel olma durumunu ayırt etmek için.
4
Elde edilen sonuçları birleştirerek doğru öncülleri belirlemek
Yalnızca I ve II numaralı ifadeler doğrudur.
Soruda istenen doğru yargıların bileşimine ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Elektrik akımı, potansiyel farkı ve elektriksel direnç kavramlarının temel fiziksel özellikleri (temel/türetilmiş, skaler/vektörel sınıflandırması ve birimleri).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 9Soru

Yalıtkan bir destek üzerindeki iletken nötr SS küresini, etkiyle elektriklenme ve topraklama yöntemlerini kullanarak net negatif (-) yükle yüklemek için uygulanması gereken işlemler aşağıda karışık olarak verilmiştir:

I. Artı (++) yüklü bir çubuğun, küreye dokundurulmadan yaklaştırılması
II. Çubuk küreye yakın konumdayken kürenin toprak hattına bağlanması
III. Çubuğun konumu değiştirilmeden toprak bağlantısının kesilmesi
IV. Çubuğun küreden uzaklaştırılması

Buna göre, kürenin net negatif yükle yüklenmesi sürecinde bu işlemlerin uygulanma sırası nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Artı yüklü çubuğun yaklaştırılması, kürenin topraklanması, toprak bağlantısının kesilmesi ve son olarak çubuğun uzaklaştırılması sırasıyla gerçekleştirilmelidir.
Kürenin net negatif yükle yüklenmesi için sırasıyla önce artı yüklü çubuk yaklaştırılarak kutuplanma sağlanmalı, ardından toprak bağlantısı ile uzak uçtaki artılar nötrlenmeli, toprak bağlantısı kesilerek yüklerin kürede kalması sağlanmalı ve en son çubuk uzaklaştırılarak negatif yüklerin dağılması sağlanmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Artı (++) yüklü çubuğu küreye yaklaştırma
Kürenin çubuğa yakın ucu eksi (-), uzak ucu artı (++) yükle kutuplanır.
Zıt yüklerin birbirini çekmesi ve aynı yüklerin birbirini itmesi sonucu küre üzerindeki elektronlar çubuğa yakın bölgeye toplanır.
2
Küreye toprak hattı bağlama
Topraktan küreye elektron geçişi olur ve kürenin uzak ucundaki artı yükler nötrlenir.
Toprak bağlantısı, sistemdeki serbest/bağsız yüklerin nötrlenmesini sağlar; eksi yükler yakındaki artı çubuk tarafından çekildiği için kürede kalır.
3
Toprak bağlantısını kesme
Küre üzerindeki fazla eksi yükler kürede hapsolur.
Toprak bağlantısı kesilmezse, çubuk uzaklaştırıldığında eksi yükler toprağa geri dönerdi.
4
Yüklü çubuğu uzaklaştırma
Eksi yükler kürenin dış yüzeyine homojen olarak dağılır.
Çubuğun çekim kuvveti ortadan kalktığında eksi yükler birbirini iterek iletken kürenin yüzeyine en uzak olacak şekilde yayılır.

Anahtar Kavram

Etkiyle elektriklenme ve topraklama
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru

Yalıtkan ayaklar üzerinde duran, birbirine temas halindeki nötr ve iletken KK ve LL kürelerinden KK küresine, negatif (-) yüklü yalıtkan bir çubuk şekildeki gibi yaklaştırılıyor.

Bu durum korunurken aşağıdaki işlemler sırasıyla gerçekleştiriliyor:
- KK ve LL küreleri yalıtkan ayaklarından tutularak birbirinden ayrılıyor.
- Ayrılan KK küresi, nötr ve iletken MM elektroskobunun topuzuna yalıtkan saplı bir demir çubuk yardımıyla dokunduruluyor.
- Ayrılan LL küresi ise nötr ve iletken NN elektroskobunun topuzuna yalıtkan saplı bir plastik çubuk yardımıyla dokunduruluyor.

Buna göre, gerçekleştirilen bu işlemler sonucunda MM ve NN elektroskoplarının yapraklarının son yük durumları ve açıklıkları hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: MM elektroskobunun yaprakları pozitif (++) yükle yüklenerek açılır, NN elektroskobunun yaprakları ise nötr kalır ve açılmaz.

Cevap

M elektroskobunun yaprakları pozitif (++) yükle yüklenerek açılır, N elektroskobunun yaprakları ise nötr kalır ve açılmaz.
Doğru olan durum, M elektroskobunun yapraklarının pozitif (++) yükle yüklenerek açılması, N elektroskobunun yapraklarının ise nötr kalarak açılmamasıdır. Negatif yüklü çubuk, birbirine dokunan iletken K ve L kürelerindeki elektronları iterek K'nin pozitif (++), L'nin negatif (-) yüklenmesini sağlar. Küreler bu şekilde ayrıldığında yüklerini korurlar. K küresine iletken demir çubuk ile bağlanan M elektroskobundan K küresine elektron akışı gerçekleşir, bu da M'yi pozitif yükleyerek yapraklarının açılmasına sebep olur. Öte yandan, L küresine bağlanan plastik çubuk yalıtkan olduğu için N elektroskobuna yük akışını engeller, böylece N elektroskobu nötr kalır.

Adım Adım Çözüm

1
K ve L kürelerinin etkiyle kutuplanma yüklerini belirleme
K küresi pozitif (++), L küresi negatif (-) yükle kutuplanır.
Negatif yüklü çubuk, K ve L iletkenlerindeki serbest elektronları kendisinden en uzağa (L küresine) iter. Böylece K'de elektron eksikliği (++), L'de elektron fazlalığı (-) oluşur.
2
Kürelerin ayrıldıktan sonraki yük durumlarını tespit etme
K küresi net pozitif (++), L küresi ise net negatif (-) yüklü hale gelir.
Yüklü çubuk uzaklaştırılmadan küreler yalıtkan ayaklarından tutularak ayrıldığı için üzerlerindeki kutuplu yükler kürelerde hapsolur.
3
Demir ve plastik çubukların iletkenlik durumlarına göre yük geçişlerini analiz etme
M elektroskobu pozitif (++) yüklenerek açılırken, N elektroskobu nötr kalır ve açılmaz.
Demir iletkendir; pozitif yüklü K küresi, iletken demir çubuk vasıtasıyla M elektroskobundan elektron çeker ve M pozitif yüklenir. Plastik ise yalıtkandır; yük geçişine izin vermediğinden L küresinden N elektroskobuna elektron geçişi olmaz ve N nötr kalır.

Anahtar Kavram

Etki ile elektriklenme ve maddelerin iletkenlik/yalıtkanlık özelliklerinin yük geçişine etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru

Sürtünmesiz yalıtkan yatay düzlem üzerinde aralarında d=80 cmd = 80\text{ cm} mesafe bulunacak şekilde sabitlenen q1=+9qq_1 = +9q ve q2=+qq_2 = +q noktasal yüklerinin oluşturduğu ortak elektrik alanın sıfır olduğu noktanın, q2q_2 yükünden uzaklığı kaç cm\text{cm}'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Ortak elektrik alanın sıfır olduğu noktanın +q+q yükünden uzaklığı 20 cm20\text{ cm}'dir.
Aynı işaretli +9q+9q ve +q+q yüklerinin oluşturduğu elektrik alanların birbirini sıfırlayabilmesi için bu noktanın iki yük arasında bulunması gerekir. Elektrik alan formülü E=kqd2E = k \frac{q}{d^2} kullanılarak, her iki yükün bu noktada oluşturduğu elektrik alan şiddetleri eşitlenir: k9q(80x)2=kqx2k \frac{9q}{(80 - x)^2} = k \frac{q}{x^2}. Her iki tarafın karekökü alındığında 380x=1x\frac{3}{80 - x} = \frac{1}{x} bağıntısı elde edilir. Buradan 3x=80x    4x=80    x=20 cm3x = 80 - x \implies 4x = 80 \implies x = 20\text{ cm} olarak bulunur. Bu nokta +q+q yükünden 20 cm20\text{ cm} uzaklıktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Elektrik alanın sıfır olabileceği bölgeyi belirleme.
Sıfır noktası iki yükün arasında yer almalıdır.
Aynı işaretli yüklerin oluşturduğu elektrik alanlar sadece yüklerin arasında zıt yönlü olup birbirini yok edebilir.
2
Noktanın yüklerin her birine olan uzaklıklarını tanımlama.
q2q_2 yüküne uzaklık xx, q1q_1 yüküne uzaklık 80x80 - x olur.
Yükler arası toplam mesafe 80 cm80\text{ cm} olduğu için uzaklıkların toplamı bu değere eşit olmalıdır.
3
Elektrik alan büyüklüklerini eşitleyen denklemi kurma.
k9q(80x)2=kqx2k \frac{9q}{(80 - x)^2} = k \frac{q}{x^2}
Elektrik alan formülü E=kqd2E = k \frac{q}{d^2} olup, net alanın sıfır olması için iki alanın büyüklükçe eşit olması gerekir.
4
Denklemi sadeleştirip çözme.
x=20 cmx = 20\text{ cm}
Karekök alma ve cebirsel işlemlerle xx değeri doğrudan hesaplanır.

Anahtar Kavram

Noktasal yüklerin elektrik alanı ve vektörel toplamı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

İç dirençleri önemsiz özdeş üreteçler ve özdeş RR dirençleri kullanılarak aşağıdaki üç farklı devre kuruluyor:

* K devresi: Bir adet üreteç RR direncine bağlıdır.
* L devresi: Seri ve aynı yönlü akım üretecek şekilde bağlanmış iki üreteç RR direncine bağlıdır.
* M devresi: Paralel bağlanmış iki üreteç RR direncine bağlıdır.

Buna göre, bu devrelerdeki üreteçlerin (M ve L devreleri için üreteçlerin her birinin) tükenme sürelerini en uzundan en kısaya doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

M devresindeki üreteçlerden birinin tükenme süresi (tMt_M), K devresindeki üretecin tükenme süresinden (tKt_K) büyük; o da L devresindeki üreteçlerden birinin tükenme süresinden (tLt_L) büyüktür.
Üreteçlerin tükenme süreleri, üreteçlerin kendilerinden çekilen akım şiddetleri ile ters orantılıdır. K devresinde tek üreteçten εR\frac{\varepsilon}{R}, L devresinde seri bağlı üreteçlerin her birinden 2εR\frac{2\varepsilon}{R} ve M devresinde paralel bağlı üreteçlerin her birinden ε2R\frac{\varepsilon}{2R} akım çekilmektedir. Bu durumda en az akım M devresindeki üreteçlerden çekildiği için tükenme süresi en uzun M devresinde olur. En fazla akım ise L devresindeki üreteçlerden çekildiği için bu üreteçlerin tükenme süresi en kısadır. K devresindeki üreteç ise bu iki değerin arasında yer alır. Bu nedenle doğru sıralama M, K, L şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Her bir devrenin toplam potansiyel farkını (eşdeğer emk) ve ana kol akımını Ohm Yasası (I=VRes\cI = \frac{V}{R_{eş}}) kullanarak bulunuz.
K devresi için potansiyel farkı ε\varepsilon, ana kol akımı IK=εRI_K = \frac{\varepsilon}{R} olur. L devresi için seri bağlı üreteçlerden dolayı toplam potansiyel farkı 2ε2\varepsilon, ana kol akımı IL=2εRI_L = \frac{2\varepsilon}{R} olur. M devresi için paralel bağlı üreteçlerden dolayı toplam potansiyel farkı ε\varepsilon, ana kol akımı IM=εRI_M = \frac{\varepsilon}{R} olur.
Üreteçlerin tükenme sürelerini belirleyebilmek için öncelikle devrede dolaşan akımları hesaplamak gerekir.
2
Her bir devrede tek bir üreteç üzerinden geçen (çekilen) akım şiddetini belirleyiniz.
K devresinde tek üreteç olduğundan üreteçten çekilen akım iK=εRi_K = \frac{\varepsilon}{R} olur. L devresinde üreteçler seri bağlı olduğundan her bir üreteçten ana kol akımının tamamı geçer, yani iL=2εRi_L = \frac{2\varepsilon}{R} olur. M devresinde üreteçler paralel bağlı olduğundan ana kol akımı iki üreteç tarafından eşit paylaşılır, yani her bir üreteçten iM=ε2Ri_M = \frac{\varepsilon}{2R} akım çekilir.
Bir üretecin tükenme süresi, o üretecin kendi içinden birim zamanda geçen (çekilen) akım miktarı ile doğrudan ilişkilidir.
3
Tükenme süresinin çekilen akımla ters orantılı (t1it \propto \frac{1}{i}) olduğu bilgisini kullanarak süreleri sıralayınız.
Çekilen akımlar arasında iL>iK>iMi_L > i_K > i_M ilişkisi bulunduğundan, üreteçlerin tükenme süreleri arasında tM>tK>tLt_M > t_K > t_L sıralaması elde edilir.
Üreteçten ne kadar fazla akım çekilirse kimyasal enerji o kadar hızlı harcanır ve üreteç daha kısa sürede tükenir.

Anahtar Kavram

Üreteçlerin tükenme süresi, üreteçten çekilen akım şiddeti ile ters orantılıdır (t1it \propto \frac{1}{i}).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 13Soru

Aynı sıcaklıktaki K, L ve M iletken tellerine ait boy, kesit yarıçapı ve öz direnç bilgileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

İletken TelBoyuYarıçapıÖz direnci
KLLrr2ρ2\rho
L2L2L2r2rρ\rho
MLL2r2r4ρ4\rho

Buna göre; K, L ve M iletkenlerinin elektriksel dirençleri RKR_K, RLR_L ve RMR_M arasındaki büyüklük ili��kisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: RK>RM>RLR_K > R_M > R_L

Cevap

Dirençler arasındaki doğru ilişki RK>RM>RLR_K > R_M > R_L şeklindedir.
Doğru cevap olan sıralamada, silindirik iletkenlerin kesit alanlarının yarıçaplarının karesiyle orantılı olduğu (A=πr2A = \pi r^2) göz önünde bulundurularak direnç formülü (R=ρLAR = \rho \frac{L}{A}) her bir iletken için doğru bir şekilde uygulanmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucunda K iletkeninin direnci 22, M iletkeninin direnci 11 ve L iletkeninin direnci ise 0,50,5 birim olarak bulunmuş; böylece en büyük direnç K'ye, en küçük direnç ise L'ye ait olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
İletken tellerin kesit alanlarını yarıçapları cinsinden belirlemek
K teli için AK=πr2=AA_K = \pi r^2 = A, L teli için AL=π(2r)2=4AA_L = \pi (2r)^2 = 4A, M teli için AM=π(2r)2=4AA_M = \pi (2r)^2 = 4A olur.
Silindirik tellerin kesit alanı A=πr2A = \pi r^2 formülü ile hesaplanır; alan yarıçapın karesiyle doğru orantılıdır.
2
Her bir iletken telin elektriksel direncini direnç formülünde yerine koyarak hesaplamak
RK=2ρLA=2R0R_K = 2\rho \frac{L}{A} = 2R_0, RL=ρ2L4A=0,5R0R_L = \rho \frac{2L}{4A} = 0,5R_0, RM=4ρL4A=R0R_M = 4\rho \frac{L}{4A} = R_0 elde edilir.
Bir iletkenin direnci R=ρLAR = \rho \frac{L}{A} formülü ile bulunur.
3
Elde edilen direnç değerlerini büyüklüklerine göre sıralamak
2R0>R0>0,5R02R_0 > R_0 > 0,5R_0 olduğundan sıralama RK>RM>RLR_K > R_M > R_L olur.
Hesaplanan katsayıların karşılaştırılması sonucunda en büyük direncin K, en küçük direncin ise L olduğu görülür.

Anahtar Kavram

Bir iletkenin elektriksel direncinin bağlı olduğu fiziksel değişkenler (öz direnç, boy ve kesit alanı).
Soru 14Soru

Katı metalik bir iletkenin uçları arasında bir potansiyel farkı uygulandı��ında, iletken kesitinden birim zamanda geçen serbest elektronların toplam yük miktarı akım şiddetini belirlerken; bu elektronların net hareket yönü, devrede kabul edilen elektrik akımı yönü ile zıttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen ifade doğrudur. Katı metallerde akım şiddeti birim zamanda geçen serbest elektronların toplam yük miktarına eşit olup, bu elektronların hareket yönü devredeki kabul edilen elektrik akımı yönüne zıttır.
Katı metal iletkenlerde akım şiddetini serbest elektronların kesitten birim zamanda geçiş miktarı belirler. Negatif yüklü bu elektronların sürüklenme yönü, devrede kabul edilen konvansiyonel akım yönüne daima zıttır. Bu nedenle ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Katı metallerde elektrik iletimini gerçekleştiren yük taşıyıcılarını belirlemek.
Katı metalik iletkenlerde elektrik iletimi yalnızca serbest elektronlar (negatif yükler) aracılığıyla gerçekleşir.
Metallerin kristal örgü yapısında bulunan pozitif iyonlar sabittir ve öteleme hareketi yapamazlar.
2
Serbest elektronların hareket yönü ile akım yönü ilişkisini analiz etmek.
İletkenin uçlarına potansiyel fark uygulandığında oluşan elektrik alan nedeniyle elektronlar düşük potansiyelden yüksek potansiyele doğru sürüklenir; akım yönü ise yüksek potansiyelden düşük potansiyele doğrudur.
Elektrik akımının yönü, tarihsel kabuller gereği artı (+) yüklerin hareket yönü veya eksi (-) yüklerin hareket yönünün tersi olarak tanımlanmıştır.
3
Akım şiddetinin tanımını kontrol etmek.
Akım şiddeti, iletkenin kesitinden birim zamanda geçen net yük miktarının (I=qtI = \frac{q}{t}) zamana oranı ile belirlenir.
Akım şiddetinin büyüklüğü, kesitten geçen toplam serbest elektron yükünün geçen süreye bölünmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Katı metallerde elektrik akımının iletim mekanizması, yük taşıyıcılar ve elektrik akımının yönü
Soru 15Soru

Şekildeki gibi yatay ve pürüzsüz bir zeminde duran N ve S kutuplarına sahip çubuk bir mıknatıs, tam ortasından ikiye kesilerek iki yeni parça elde ediliyor. Buna göre, elde edilen bu yeni parçaların kutup özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki parça da kendi içinde N ve S olmak üzere ikişer kutba sahip yeni birer mıknatıs olur.

Cevap

Her iki parça da kendi içinde N ve S olmak üzere ikişer kutba sahip yeni birer mıknatıs olur.
Mıknatıslar bölündüğünde, ne kadar küçük parçalara ayrılırlarsa ayrılsınlar her zaman N ve S olmak üzere iki kutba sahip olurlar. Doğada tek kutuplu bir manyetik monopol bulunmaz. Bu nedenle, ikiye bölünen çubuk mıknatısın her bir parçası yine N ve S kutuplarına sahip yeni birer mıknatısa dönüşür.

Adım Adım Çözüm

1
Çubuk mıknatısın bölünme durumunu ve manyetik kutup özelliklerini hatırlayınız.
Mıknatıslar bölündüğünde kutupları yok olmaz veya tek kutuplu hâle gelmezler.
Doğada tek başına bulunan manyetik monopol (tek kutuplu mıknatıs) yoktur.
2
Oluşan iki parçanın uçlarındaki kutup işaretlerini belirleyin.
Orijinal mıknatısın N kutbunun olduğu taraf N kutbunu korurken, kesilen uçta S kutbu oluşur. Benzer şekilde, orijinal mıknatısın S kutbunun olduğu taraf S kutbunu korurken, kesilen uçta N kutbu oluşur.
Manyetik alan çizgilerinin sürekliliği ve kapalı ilmekler oluşturması gereği her mıknatısın iki kutbu olmak zorundadır.
3
Elde edilen sonuçları seçeneklerle karşılaştırın.
Her iki parçanın da N ve S kutbuna sahip birer mıknatıs olduğunu belirten seçeneğin doğru olduğu görülür.
Mıknatısların bu temel bölünme kuralı diğer tüm seçeneklerdeki varsayımların yanlış olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Mıknatısların bölünmesi ve manyetik kutupların korunumu
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 16Soru

Laboratuvarda araştırma yapan bir öğrenci; iç direnci önemsiz, her birinin elektromotor kuvveti ε\varepsilon olan özdeş piller ve farklı direnç değerlerine sahip ısıtıcı teller kullanarak üç farklı elektrik devresi kuruyor.

* 1. Devre: Bir adet pil, RR dirençli ısıtıcıya bağlanmıştır.
* 2. Devre: Seri ve düz bağlı iki pil, RR dirençli ısıtıcıya bağlanmıştır.
* 3. Devre: Paralel bağlı iki pil, 2R2R dirençli ısıtıcıya bağlanmıştır.

Bu devrelerdeki pillerin tamamı aynı anda akım vermeye başladığına göre, devrelerin çalışma süreleri (pillerin tükenme süreleri) t1t_1, t2t_2 ve t3t_3 arasındaki büyüklük ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: t3>t1>t2t_3 > t_1 > t_2

Cevap

Üçüncü devrenin tükenme süresi en büyük, ikinci devrenin tükenme süresi ise en küçüktür. Sıralama t3>t1>t2t_3 > t_1 > t_2 şeklindedir.
Üreteçlerin tükenme süresi, üreteçten birim zamanda çekilen yük miktarı yani akımla ters orantılıdır (t1/it \propto 1/i). Devreler analiz edildiğinde; birinci devrede pilden çekilen akım εR\frac{\varepsilon}{R}, ikinci devrede seri bağlantıdan dolayı pillerden çekilen akım 2εR\frac{2\varepsilon}{R}, üçüncü devrede ise paralel bağlantı ve büyük dirençten dolayı pillerden çekilen akım ε4R\frac{\varepsilon}{4R} olur. En az akım üçüncü devredeki pillerden çekildiği için bu piller en geç tükenir (t3t_3 en büyüktür). En fazla akım ikinci devredeki pillerden çekildiği için bu piller en erken tükenir (t2t_2 en küçüktür). Sıralama t3>t1>t2t_3 > t_1 > t_2 şeklinde gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Her bir devrenin toplam elektromotor kuvvetini (EMF) ve devrenin eşdeğer direncini belirlemek.
1. Devre için: V1=εV_1 = \varepsilon, R1=RR_1 = R. 2. Devre için: V2=2εV_2 = 2\varepsilon (seri bağlı piller), R2=RR_2 = R. 3. Devre için: V3=εV_3 = \varepsilon (paralel bağlı piller), R3=2RR_3 = 2R.
Ohm Yasası yardımıyla devrelerden geçecek toplam akımı hesaplayabilmek için toplam gerilim ve eşdeğer direnç değerleri bilinmelidir.
2
Devrelerdeki ana kol akımlarını (I1,I2,I3I_1, I_2, I_3) Ohm Yasası (I=V/RI = V/R) kullanarak hesaplamak.
I1=εRI_1 = \frac{\varepsilon}{R}, I2=2εRI_2 = \frac{2\varepsilon}{R}, I3=ε2RI_3 = \frac{\varepsilon}{2R}.
Ana kol akımları belirlendikten sonra her bir pilin üzerinden geçen akımlara geçiş yapılacaktır.
3
Her bir devredeki tek bir pilden çekilen akımları (i1,i2,i3i_1, i_2, i_3) bulmak.
1. Devrede tek pil olduğundan i1=I1=εRi_1 = I_1 = \frac{\varepsilon}{R}. 2. Devrede piller seri bağlı olduğundan her birinden geçen akım ana kol akımına eşittir: i2=I2=2εRi_2 = I_2 = \frac{2\varepsilon}{R}. 3. Devrede piller paralel bağlı olduğundan ana kol akımı iki pile eşit olarak paylaşılır: i3=I32=ε4Ri_3 = \frac{I_3}{2} = \frac{\varepsilon}{4R}.
Bir pilin tükenme süresi, tüm devrenin akımına değil, doğrudan o pilin kendisinden çekilen akım şiddetine bağlıdır.
4
Pillerin tükenme sürelerini üreteç akımlarıyla ters orantılı olacak şekilde sıralamak.
Pillerden çekilen akımlar arasındaki ilişki i2>i1>i3i_2 > i_1 > i_3 olduğundan, tükenme süreleri arasındaki ilişki t3>t1>t2t_3 > t_1 > t_2 olur.
Tükenme süresi formülü t=q/it = q/i şeklindedir; çekilen akım ne kadar az ise pil o kadar uzun süre akım vermeye devam eder.

Anahtar Kavram

Üreteçlerin tükenme süresi, üreteçten çekilen akım şiddeti ile ters orantılıdır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru

İç dirençleri önemsiz özdeş üreteçler ve bir lamba ile kurulan elektrik devresinde; birbirine paralel bağlı iki üreteçten oluşan gruba seri bağlı üçüncü bir üreteç eklenip bu kombinasyon lambaya bağlandığında, paralel bağlı üreteçlerin her birinin tükenme süresi, seri bağlı olan üretecin tükenme süresinin iki katı olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İfadenin doğru olduğunu belirten seçenektir.
İfade doğrudur çünkü paralel kollar ana koldan gelen akımı paylaşarak üzerlerinden geçen akım şiddetini yarıya indirir, bu durum da tükenme sürelerinin seri bağlı tek üretece göre iki katına çıkmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Devrenin toplam elektromotor kuvvetini (EMK) hesaplayın.
Eşdeğer EMK: Vtoplam=εparalel+εseri=ε+ε=2εV_{toplam} = \varepsilon_{paralel} + \varepsilon_{seri} = \varepsilon + \varepsilon = 2\varepsilon bulunur.
Özdeş ve paralel bağlı üreteçlerin eşdeğer EMK'si bir üretecin EMK'sine eşittir. Bu gruba düz ve seri bağlı üreteç eklendiğinde EMK'ler toplanır.
2
Devrenin ana kol akımını ve üreteçlerin her birinden çekilen akımları belirleyin.
Ana kol akımı (seri üreteçten geçen akım) Iseri=2εRI_{seri} = \frac{2\varepsilon}{R} olur. Paralel bağlı üreteçlerin her birinden çekilen akım ise Iparalel=Iseri2=εRI_{paralel} = \frac{I_{seri}}{2} = \frac{\varepsilon}{R} olur.
Ohm Yasası (I=VRI = \frac{V}{R}) ile ana kol akımı bulunur. Paralel bağlı özdeş kollar ana kol akımını eşit olarak paylaşır.
3
Üreteçlerin tükenme sürelerini çekilen akım miktarlarıyla ilişkilendirin.
tseri=qIseri=qR2εt_{seri} = \frac{q}{I_{seri}} = \frac{qR}{2\varepsilon} ve tparalel=qIparalel=qRεt_{paralel} = \frac{q}{I_{paralel}} = \frac{qR}{\varepsilon} olduğundan, tparalel=2tserit_{paralel} = 2 \cdot t_{seri} elde edilir.
Bir üretecin tükenme süresi, üretecin yük kapasitesinin (qq) üreteçten çekilen akım şiddetine oranı ile belirlenir ve akımla ters orantılıdır.

Anahtar Kavram

Üreteçlerin tükenme süresi, üreteçten çekilen akım şiddetiyle ters orantılıdır. Paralel bağlı üreteçler ana kol akımını paylaşarak sistemin çalışma ömrünü uzatır.
Soru 18Soru

Gücü 2100 W2100\text{ W} olan ve %100\%100 verimle çalışan elektrikli bir su ısıtıcısına 0,5 kg0,5\text{ kg} kütleli ve 20C20^\circ\text{C} sıcaklığında saf su konuluyor. Buna göre, su ısıtıcısı çalıştırıldıktan kaç saniye sonra suyun sıcaklığı 100C100^\circ\text{C}'ye ulaşır? (Isıtıcının ısı sığası ve çevreye olan ısı kayıpları önemsizdir; csu=4200 J/(kgC)c_{\text{su}} = 4200\text{ J/(kg}\cdot^\circ\text{C)})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 80

Cevap

Su ısıtıcısının suyun sıcaklığını 100C100^\circ\text{C}'ye ulaştırması için gereken süre 80 saniyedir.
Suyun sıcaklığını 20C20^\circ\text{C}'den 100C100^\circ\text{C}'ye çıkarmak için gereken ısı enerjisi Q=mcΔTQ = m \cdot c \cdot \Delta T formülüyle 168000 J168000\text{ J} olarak hesaplanır. Isıtıcının gücü 2100 W2100\text{ W} olduğuna göre, E=PtE = P \cdot t ilişkisinden geçen süre 168000/2100=80168000 / 2100 = 80 saniye olur.

Adım Adım Çözüm

1
Suyun sıcaklığını yükseltmek için gereken toplam ısı enerjisini (QQ) hesaplamak.
Q=168000 JQ = 168000\text{ J}
Sıcaklık değişimi için gereken ısı miktarı kütle, öz ısı ve sıcaklık değişiminin çarpımı ile belirlenir: Q=0,5420080=168000 JQ = 0,5 \cdot 4200 \cdot 80 = 168000\text{ J}.
2
Elektriksel güç ve zaman ilişkisini kurarak harcanan elektriksel enerjiyi (EE) ısı enerjisine eşitlemek.
2100t=1680002100 \cdot t = 168000
Çevreye ısı kaybı olmadığı ve verim %100\%100 olduğu için elektrik enerjisinin tamamı ısı enerjisine dönüşür (E=Pt=QE = P \cdot t = Q).
3
Zaman değişkenini (tt) yalnız bırakarak süreyi saniye cinsinden bulmak.
t=80 saniyet = 80\text{ saniye}
Toplam enerjinin güce bölünmesiyle süre elde edilir: t=168000/2100=80t = 168000 / 2100 = 80.

Anahtar Kavram

Elektriksel gücün birim zamanda harcanan enerji olduğu ve bu enerjinin ısı enerjisine dönüşümü.
Soru 19Soru

Gücü 880 W880\text{ W} olan bir elektrikli fırın ile gücü 1320 W1320\text{ W} olan bir ütü, 220 V220\text{ V}'luk şehir geriliminin kullanıldığı bir evde aynı prize takılı çoklu soket vasıtasıyla aynı anda çalıştırılmaktadır.

Buna göre;

I. Çoklu soketin bağlı olduğu prizden çekilen toplam akım 10 A10\text{ A}'dir.
II. Fırının elektrik direnci, ütünün elektrik direncinden küçüktür.
III. Fırın ve ütü 2 saat2\text{ saat} boyunca birlikte çalıştırıldığında harcadıkları toplam elektrik enerjisi 4,4 kWh4,4\text{ kWh}'dir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III ifadeleri doğrudur.
Çoklu sokete bağlı fırın ve ütü paralel kollardan beslenir ve her ikisinin de uçları arasındaki potansiyel fark 220 V220\text{ V} olur. Fırının akımı 4 A4\text{ A}, ütünün akımı 6 A6\text{ A} olduğundan ana koldan çekilen toplam akım 10 A10\text{ A}'dir. P=V2/RP = V^2/R bağıntısından gücü büyük olan ütünün direncinin daha küçük olması gerektiği görülür (Rfırın>Ru¨tu¨R_{\text{fırın}} > R_{\text{ütü}}). Aletlerin toplam gücü 2200 W=2,2 kW2200\text{ W} = 2,2\text{ kW} olup 2 saat2\text{ saat} çalıştıklarında harcadıkları enerji 2,2×2=4,4 kWh2,2 \times 2 = 4,4\text{ kWh}'dir. Bu nedenle akımın 10 A olduğunu belirten birinci öncül ile harcanan enerjinin 4,4 kWh olduğunu belirten üçüncü öncül doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Aletlerin paralel bağlandığını belirleme ve çektikleri akımları hesaplama
Fırının çektiği akım Ifırın=PfırınV=880220=4 AI_{\text{fırın}} = \frac{P_{\text{fırın}}}{V} = \frac{880}{220} = 4\text{ A}, ütünün çektiği akım ise Iu¨tu¨=1320220=6 AI_{\text{ütü}} = \frac{1320}{220} = 6\text{ A} olarak bulunur. Çoklu soket paralel bağlandığı için prizden çekilen toplam akım Itoplam=4 A+6 A=10 AI_{\text{toplam}} = 4\text{ A} + 6\text{ A} = 10\text{ A} olur. Birinci öncül doğrudur.
Ev şebekesindeki tüm prizler ve bağlı aletler birbirine paraleldir. Dolayısıyla her iki alet de 220 V220\text{ V} gerilimle çalışır. Güç formülü olan P=VIP = V \cdot I kullanılarak çekilen akımlar bulunur.
2
Fırın ve ütünün elektriksel dirençlerini karşılaştırma
Fırının direnci Rfırın=VIfırın=2204=55 ΩR_{\text{fırın}} = \frac{V}{I_{\text{fırın}}} = \frac{220}{4} = 55\ \Omega, ütünün direnci ise Ru¨tu¨=2206=1103 Ω36,7 ΩR_{\text{ütü}} = \frac{220}{6} = \frac{110}{3}\ \Omega \approx 36,7\ \Omega bulunur. Dolayısıyla fırının direnci ütünün direncinden büyüktür. İkinci öncül yanlıştır.
Ohm Yasası (V=IRV = I \cdot R) veya güç formülü (P=V2RP = \frac{V^2}{R}) kullanılarak direnç değerleri hesaplanır. Aynı gerilim altında çalışan cihazlardan gücü büyük olanın direnci küçüktür.
3
2 saat boyunca tüketilen toplam elektriksel enerjiyi hesaplama
Toplam güç Ptoplam=880 W+1320 W=2200 W=2,2 kWP_{\text{toplam}} = 880\text{ W} + 1320\text{ W} = 2200\text{ W} = 2,2\text{ kW}'dır. 2 saat2\text{ saat} çalıştırıldıklarında harcanan toplam enerji Etoplam=Ptoplamt=2,2 kW×2 h=4,4 kWhE_{\text{toplam}} = P_{\text{toplam}} \cdot t = 2,2\text{ kW} \times 2\text{ h} = 4,4\text{ kWh} olarak hesaplanır. Üçüncü öncül doğrudur.
Elektriksel enerji, gücün zamanla çarpımıyla (E=PtE = P \cdot t) bulunur. Enerjinin yaygın birimi olan kilovatsaat (kWh) elde edilmek istendiğinden güç kW, zaman ise saat (h) cinsinden işleme alınır.

Anahtar Kavram

Elektriksel Güç ve Enerji
Soru 20Soru

Dünya'nın manyetik alanının ihmal edilmediği bir laboratuvarda, yatay masa üzerinde serbestçe dönebilen bir pusula iğnesi Coğrafi Kuzey-Güney doğrultusunda dengededir. Bu pusulaya yakın bir konuma, yatay doğrultuda bir çubuk mıknatıs şekildeki gibi yaklaştırılıyor.

Buna göre, pusula iğnesinin yeni denge durumuna gelme süreciyle ilgili;

I. Pusula iğnesinin sapma yönü ve miktarı, Dünya'nın manyetik alanı ile mıknatısın oluşturduğu manyetik alanın vektörel bileşkesi doğrultusundadır.
II. Yaklaştırılan çubuk mıknatıs tam ortasından ikiye bölünürse, elde edilen parçalardan biri yalnızca N kutbuna sahip olacağı için pusula iğnesini daha güçlü çeker.
III. Manyetik alan skaler bir büyüklük olduğundan, mıknatısın pusulaya uyguladığı manyetik kuvvetin yönü pusula iğnesinin yönelimini etkilemez.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız I

Cevap

Pusula iğnesinin sapma yönü ve miktarı, Dünya'nın manyetik alanı ile mıknatısın oluşturduğu manyetik alanın vektörel bileşkesi doğrultusundadır. Bu yüzden doğru cevap yalnız birinci öncüldür.
Pusula iğnesi, üzerine etki eden net manyetik alan vektörünün doğrultusuna yönelerek dengeye gelir. Bu durumda ortamdaki net manyetik alan, Dünya'nın yerel manyetik alanı ile yaklaştırılan mıknatısın oluşturduğu manyetik alanın vektörel toplamı (bileşkesi) ile bulunur. Bu sebeple yalnız birinci ifadenin yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Manyetik alanın vektörel doğasını analiz etmek.
Manyetik alan (BB) yönü ve büyüklüğü olan vektörel bir büyüklüktür. Pusula iğneleri bulundukları noktadaki bileşke manyetik alan vektörü (Bbiles\cke=BDu¨nya+BmıknatısB_{bileşke} = B_{Dünya} + B_{mıknatıs}) yönünde hizalanır. Bu yüzden I. öncül do��rudur, III. öncül yanlıştır.
Pusula iğnesinin yöneliminin nasıl belirlendiğini açıklamak ve skaler/vektörel ayrımını yapmak.
2
Mıknatısların bölünme özelliğini incelemek.
Bir mıknatıs ne kadar küçük parçalara bölünürse bölünsün, tek kutuplu (sadece N veya sadece S) bir mıknatıs elde edilemez. Bölünen her parça kendi içinde çift kutuplu yeni bir mıknatısa dönüşür. Bu yüzden II. öncül yanlıştır.
Mıknatısların manyetik tek kutup (monopol) oluşturamayacağı gerçeğini uygulamak.

Anahtar Kavram

Pusula iğnelerinin bileşke manyetik alan yönünde dengelenmesi ve mıknatıslarda kutup bölünmezliği ilkesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Sayfa 1 / 2Sonraki