Katı ve Sıvılarda Genleşme ve Büzülme

6 soru

Soru 1Soru

İlk boyları ve sıcakl��kları eşit olan farklı türdeki iki metal çubuğun sıcaklıkları eşit miktarda artırıldığında, boyca genleşme katsayısı daha büyük olan çubuğun son boyu diğerininkinden daha uzun olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İlk boyları ve sıcaklık değişimleri aynı olan katı çubuklarda boyca genleşme katsayısı büyük olan çubuğun son boyu daha uzun olur ifadesi doğrudur.
İlk boyları ve sıcaklık değişimleri eşit olan iki metal çubuktan, boyca genleşme katsayısı büyük olanın uzama miktarı daha fazla olur. Dolayısıyla son boyu daha büyük olur.

Adım Adım Çözüm

1
Boyca genleşme miktarını veren bağıntıyı yazmak.
ΔL=L0αΔT\Delta L = L_0 \cdot \alpha \cdot \Delta T
Boyca genleşmenin ilk boy, genleşme katsayısı ve sıcaklık değişimi ile ilişkisini kurmak.
2
Soruda verilen sabit değerleri formülde yerine koymak.
L0L_0 ve ΔT\Delta T değerleri her iki çubuk için de eşittir. Bu durumda uzama miktarı ΔL\Delta L doğrudan boyca genleşme katsayısı α\alpha ile doğru orantılı olur.
Değişkenler arasındaki doğru ve ters orantı ilişkisini belirlemek.
3
Son boyları karşılaştırmak.
Genleşme katsayısı büyük olanın boyundaki uzama miktarı daha fazla olacağından (ΔL1>ΔL2 \Delta L_1 > \Delta L_2 ), ilk boyları eşit olan bu çubuklardan genleşme katsayısı büyük olanın son boyu daha büyük olur (L1,son>L2,son L_{1,son} > L_{2,son} ).
Uzama miktarlarını ilk boya ekleyerek son durumdaki uzunlukları kıyaslamak.

Anahtar Kavram

Katıların boyca genleşmesi ve genleşme katsayısının son boya etkisi
Soru 2Soru

Oda sıcaklığında (20C20^\circ\text{C}) metal bir KK halkasının içinden geçemeyen metal bir LL küresi, her iki cisim de buza konulup sıcaklıkları 0C0^\circ\text{C}'ye düşürüldüğünde halkanın içinden geçebilmektedir. Cisimlerin yapıldığı metallerin boyca genleşme katsayıları sırasıyla αK\alpha_K ve αL\alpha_L olduğuna göre, bu katsayılar arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: αL>αK\alpha_L > \alpha_K

Cevap

αL>αK\alpha_L > \alpha_K
Sıcaklık azaldığında (20C20^\circ\text{C}'den 0C0^\circ\text{C}'ye) her iki metal cisim de büzülür. Kürenin halkadan geçebilmesi için kürenin boyutlarının halkaya göre daha fazla küçülmüş olması gerekir. Sıcaklık değişimleri eşit olduğuna göre, daha fazla büzülen kürenin genleşme katsayısı halkanın genleşme katsayısından daha büyük olmalıdır. Bu nedenle kürenin katsayısının halkanın katsayısından büyük olduğunu belirten ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık değişiminin yönünü ve cisimlerin boyutlarındaki değişimi belirleme
Sıcaklık 20C20^\circ\text{C}'den 0C0^\circ\text{C}'ye düştüğü için her iki cisim de büzülür (boyutları küçülür).
Sıcaklığı azalan katı maddelerin hacimleri ve boyutları büzülme nedeniyle azalır.
2
Cisimlerin ge��iş durumuna göre büzülme miktarlarını karşılaştırma
Başlangıçta geçemeyen küre soğutulunca geçebildiğine göre, kürenin yarıçapındaki küçülme miktarı halkanın iç yarıçapındaki küçülme miktarından daha fazladır.
Kürenin geçebilmesi için halkanın boşluğuna göre daha küçük hale gelmesi gerekir.
3
Büzülme miktarlarını genleşme katsayıları ile ilişkilendirme
Aynı sıcaklık değişimi altında daha çok büzülen kürenin boyca genleşme katsayısı halkanınkinden büyüktür (αL>αK\alpha_L > \alpha_K).
Genleşme/büzülme miktarı, maddenin cinsini belirleyen genleşme katsayısı ile doğru orantılıdır.

Anahtar Kavram

Katıların sıcaklık değişimi etkisiyle genleşmesi ve büzülmesi genleşme katsayısı ile doğru orantılıdır.
Soru 3Soru

Aynı homojen metal levhadan kesilmiş, aynı sıcaklıktaki dairesel bir halka ile içi dolu dairesel levhadan dairesel levhanın yarıçapı, halkanın dış yarıçapına eşittir. Bu iki cismin sıcaklığı eşit miktarda artırıldığında, halkanın et kalınlığı (dış ve iç yarıçapları arasındaki fark) artarken, halkanın içindeki boşluğun alanının içi dolu dairesel levhanın alanına oranı değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Sıcaklığı artırılan homojen katı cisimlerin tüm çizgisel boyutları aynı oranda genleştiği için hem halkanın et kalınlığı artar hem de boşluğun alanının levha alanına oranı değişmez; dolayısıyla ifade doğrudur.
Homojen bir levhanın sıcaklığı artırıldığında tüm doğrusal boyutları aynı oranda artar. Bu nedenle halkanın dış ve iç yarıçapları aynı oranda büyür, aralarındaki fark olan et kalınlığı artar ve alanlarının oranı (yarıçap oranlarının karesine eşit olduğundan) değişmeden kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Halkanın dış yarıçapı (RR), iç yarıçapı (rr) ve dairesel levhanın yarıçapının (RR) sıcaklık artışıyla nasıl değiştiğini belirleme.
Tüm yarıçaplar aynı oranda genleşerek R=R(1+αΔT)R' = R(1 + \alpha\Delta T) ve r=r(1+αΔT)r' = r(1 + \alpha\Delta T) olur.
Homojen katıların sıcaklığı artırıldığında, cisim üzerindeki tüm çizgisel boyutlar (boşluklar dahil) fotokopik büyüme kuralına göre genleşir.
2
Halkanın et kalınlığındaki (d=Rrd = R - r) değişimi analiz etme.
Yeni et kalınlığı d=Rr=(Rr)(1+αΔT)=d(1+αΔT)d' = R' - r' = (R - r)(1 + \alpha\Delta T) = d(1 + \alpha\Delta T) olur, yani et kalınlığı artar.
Dış yarıçaptaki mutlak artış, iç yarıçaptaki mutlak artıştan daha büyük olduğundan aradaki fark büyür.
3
Halkanın içindeki boşluğun alanının dairesel levhanın alanına oranını inceleme.
Oran Abos¸Alevha=π(r)2π(R)2=r2(1+αΔT)2R2(1+αΔT)2=r2R2\frac{A_{\text{boş}}'}{A_{\text{levha}}'} = \frac{\pi (r')^2}{\pi (R')^2} = \frac{r^2 (1 + \alpha\Delta T)^2}{R^2 (1 + \alpha\Delta T)^2} = \frac{r^2}{R^2} olarak sabit kalır.
Boyutlar aynı oranda büyüdüğü için alanların oranı sıcaklıktan bağımsızdır.

Anahtar Kavram

Homojen katıların genleşmesinde fotokopik büyüme ilkesi ve geometrik oranların korunumu.
Soru 4Soru

Kendi içlerinde homojen ve sıcaklıkları eşit olan katı bir cisim ile bir sıvı, genleşmesi önemsiz olan bir kapta termal dengededir. Katı cisim, sıvının içinde hacminin yarısı batacak şekilde yüzmektedir.

Sistem ısıtılarak sıcaklığı bir miktar artırıldığında, katı cismin sıvıya batan hacminin arttığı (sıvı içine daha çok battığı) fakat cismin kap tabanına de��meden yüzmeye devam ettiği gözleniyor.

Buna göre;

I. Sıvının hacimce genleşme katsayısı, katı cismin hacimce genleşme katsayısından büyüktür.
II. Sıcaklık artışı sırasında katı cismin özkütlesi azalmıştır.
III. Sıcaklık artışı sırasında katı cisme etki eden kaldırma kuvveti artmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Sıvının hacimce genleşme katsayısı katı cismininkinden büyük olup, sıcaklık artışı sırasında katı cismin özkütlesi azalmıştır ve kaldırma kuvveti değişmemiştir.
Isıtılan katı cismin hacmi artar ve özkütlesi azalır. Sıvı içindeki yüzen cismin batan hacminin artması, sıvının özkütlesinin katı cismin özkütlesine oranla daha hızlı azaldığını gösterir. Bu durum, sıvının hacimce genleşme katsayısının katı cismininkinden büyük olduğu anlamına gelir. Cisim yüzmeye devam ettiği için kaldırma kuvveti değişmeyip cismin ağırlığına eşit kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Katı cismin sıcaklık artışından sonraki denge durumunu ve kaldırma kuvvetini analiz etmek.
Cisim kap tabanına değmeden yüzmeye devam ettiği için, cisme etki eden kaldırma kuvveti cismin ağırlığına eşit kalmalıdır (Fk=GF_k = G). Cismin kütlesi ve yer çekimi ivmesi değişmediğinden ağırlığı sabit kalır, bu yüzden kaldırma kuvveti de değişmez. Bu durum üçüncü öncülün yanlış olduğunu gösterir.
Yüzen cisimlerde kaldırma kuvvetinin cismin ağırlığına eşit olduğunu belirleyerek kaldırma kuvvetinin değişimini bulmak.
2
Sıcaklık artışının cismin özkütlesi üzerindeki etkisini belirlemek.
Sıcaklık artışı sonucunda katı cisim genleşir ve hacmi (VcisimV_{cisim}) artar. Cismin kütlesi (mm) sabit olduğundan, d=m/Vd = m/V formülüne göre özkütlesi azalır. Bu durum ikinci öncülün doğru olduğunu gösterir.
Sıcaklık artışının katıların hacim ve özkütle değerlerine etkisini açıklamak.
3
Batan hacimdeki artıştan yararlanarak katı ve sıvının genleşme katsayılarını karşılaştırmak.
Cismin batan hacminin cismin toplam hacmine oranı VbatanVcisim=dcisimdsıvı\frac{V_{batan}}{V_{cisim}} = \frac{d_{cisim}}{d_{sıvı}} bağıntısıyla bulunur. Soruda batan hacmin arttığı (yani bu oranın büyüdüğü) belirtilmiştir. Oranın büyümesi için paydadaki sıvının özkütlesinin (dsıvıd_{sıvı}), paydaki katının özkütlesine (dcisimd_{cisim}) göre daha hızlı azalması gerekir. Bu da sıvının hacimce genleşme katsayısının katınınkinden daha büyük olduğunu gösterir (αsıvı>αcisim\alpha_{sıvı} > \alpha_{cisim}). Bu durum birinci öncülün doğru olduğunu gösterir.
Genleşme oranlarını özkütle değişim hızları üzerinden ilişkilendirerek genleşme katsayılarını karşılaştırmak.

Anahtar Kavram

Sıcaklığı artan katı ve sıvıların hacimlerindeki artışa bağlı olarak özkütlelerinin azalması ve bu durumun sıvı içindeki cisimlerin denge durumuna etkisi.
Soru 5Soru

Özdeş ortamlarda bulunan K, L ve M katı metal çubuklarının ilk boyları ve boyca genleşme katsayıları arasındaki ilişki aşağıda verilmiştir:

* K çubuğu: İlk boyu LL, boyca genleşme katsayısı 3α3\alpha
* L çubuğu: İlk boyu 2L2L, boyca genleşme katsayıları 2α2\alpha
* M çubuğu: İlk boyu 4L4L, boyca genleşme katsayısı 05α0{}5\alpha

Bu çubukların sıcaklıkları eşit miktarda artırıldığında boylarında meydana gelen uzama miktarlarını (ΔLK\Delta L_K, ΔLL\Delta L_L, ΔLM\Delta L_M) en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Uzama miktarlarının büyükten küçüğe doğru sıralaması L çubuğunun uzama miktarı, K çubuğunun uzama miktarı ve M çubuğunun uzama miktarı şeklindedir.
Çubukların boyca uzama miktarları ΔL=L0αΔT\Delta L = L_0 \cdot \alpha \cdot \Delta T formülüyle hesaplanır. Sıcaklık artışları eşit olduğundan, ilk boy ile genleşme katsayısının çarpımı en büyük olan L çubuğu en fazla, en küçük olan M çubuğu ise en az uzayacaktır. Bu da sıralamanın L, K, M şeklinde olmasını gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1
Boyca genleşme formülünü belirleme
Katılarda boyca uzama miktarı formülü ΔL=L0αΔT\Delta L = L_0 \cdot \alpha \cdot \Delta T olarak tanımlanır.
Çubuklardaki uzama miktarlarını hesaplayabilmek için temel fiziksel prensibi ortaya koymak gerekir.
2
Her çubuk için uzama miktarını ayrı ayrı hesaplama
K çubuğu için ΔLK=3LαΔT\Delta L_K = 3L\alpha\Delta T, L çubuğu için ΔLL=4LαΔT\Delta L_L = 4L\alpha\Delta T, M çubuğu için ΔLM=2LαΔT\Delta L_M = 2L\alpha\Delta T bulunur.
Eşit sıcaklık değişimi (ΔT\Delta T) altında boy ve genleşme katsayısı değerlerini formülde yerine koymak gerekir.
3
Uzama miktarlarını karşılaştırma ve sıralama
Bulunan değerler karşılaştırıldığında 4LαΔT>3LαΔT>2LαΔT4L\alpha\Delta T > 3L\alpha\Delta T > 2L\alpha\Delta T ilişkisi elde edilir. Bu da uzama miktarlarının ΔLL>ΔLK>ΔLM\Delta L_L > \Delta L_K > \Delta L_M şeklinde sıralanmasını sağlar.
Elde edilen sayısal katsayıları büyüklüklerine göre dizerek nihai sıralamaya ulaşmak gerekir.

Anahtar Kavram

Katılarda boyca genleşme miktarı; ilk boy, boyca genleşme katsayısı ve sıcaklık değişimi ile doğru orantılıdır.
Soru 6Soru

Kendi içlerinde homojen olan KK ve LL metal çubukları, uçlarından esnek ve dönebilen mafsallarla (eklemlerle) birleştirilerek şekildeki gibi BB köşesindeki açısı 9090^\circ olan bir ABCABC dik üçgen çerçevesi oluşturulmuştur. Üçgenin ABAB ve BCBC kenarları KK metalinden, hipotenüsü olan ACAC kenarı ise LL metalinden yapılmıştır.

Sıcaklığı T0T_0 olan bu çerçevenin sıcaklığı TT değerine çıkarıldığında BB köşesindeki açının 9090^\circ’den büyük olduğu gözleniyor.

Buna göre;
I. LL metalinin boyca genleşme katsayısı, KK metalininkinden büyüktür (αL>αK\alpha_L > \alpha_K).
II. Sıcaklık artırıldığında üçgen çerçevenin çevresi artmıştır.
III. Sistemin sıcaklığı T0T_0 değerinin altına düşürüldüğünde BB köşesindeki açı 9090^\circ’den küçük olur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

I, II ve III öncüllerini içeren seçenek doğrudur.
Doğru olan seçenek, üç öncülün de doğru olduğunu belirten seçenektir. Sıcaklık artışında hipotenüsün dik kenarlardan daha fazla uzaması B açısının 90 dereceden büyük olmasına yol açar, bu da L'nin genleşme katsayısının K'ninkinden büyük olduğunu kanıtlar. Tüm çubuklar uzadığı için çevre artar. Sıcaklık düşürüldüğünde ise L daha çok kısalacağı için B açısı daralır.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık artışı ile çubukların boylarındaki değişim ilişkisini analiz etmek.
L metalinden yapılan hipotenüsün (AC), K metalinden yapılan dik kenarlara (AB ve BC) göre daha fazla uzadığı belirlenir.
Sıcaklık artırıldığında B açısı 90 dereceden büyük hale geliyorsa, hipotenüs dik kenarların geometrik olarak gerektirdiğinden daha fazla uzamış demektir. Bu durum, L metalinin boyca genleşme katsayısının K metalininkinden büyük olduğunu gösterir (αL>αK\alpha_L > \alpha_K). Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
2
Sıcaklık artışının çerçevenin çevresi üzerindeki etkisini incelemek.
Üçgen çerçevenin çevresinin arttığı belirlenir.
Bütün katı metal çubuklar sıcaklıkları artırıldığında genleşir ve boyları uzar. Dolayısıyla çerçevenin tüm kenarlarının boyu artacağı için çevresi de kesinlikle artar. Dolayısıyla II. öncül doğrudur.
3
Sıcaklık düşürüldüğünde (soğutulduğunda) açının nasıl değişeceğini analiz etmek.
B köşesindeki açının 90 dereceden küçük olacağı belirlenir.
Sıcaklık ilk durumdakinden daha düşük bir değere indirildiğinde tüm çubuklar büzülür (boyları kısalır). αL>αK\alpha_L > \alpha_K olduğundan, L metalinden yapılan hipotenüs dik kenarlara göre daha fazla kısalır. Hipotenüsün daha fazla kısalması, B köşesindeki açının daralmasına (90 dereceden küçük olmasına) neden olur. Dolayısıyla III. öncül doğrudur.

Anahtar Kavram

Katılarda sıcaklık değişimiyle boyca genleşme ve büzülme olaylarının geometrik şekiller üzerindeki etkileri.
Tahmini Süre:2m 0s
Katı ve Sıvılarda Genleşme ve Büzülme Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin