Doğrudan ve Dolaylı Anlatımlı Cümleler

9 soru

Soru 1Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı anlatım kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, roman yazarken en çok kahramanların ruh tahlillerinde zorlandığını belirtti.

Cevap

Yazar, roman yazarken en çok kahramanların ruh tahlillerinde zorlandığını belirtti.
Yazarın özgün sözleri, kendi ağzından çıktığı gibi değil; '-diği' sıfat-fiil eki yardımıyla 'zorlandığını belirtti' şeklinde dolaylı yoldan, aktaran kişinin kendi kelimeleriyle ifade edilmiştir. Bu durum dolaylı anlatımın belirgin özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin aktarım biçimlerini inceleyin.
Cümlelerin bir kısmında başkasının sözünün tırnak içinde veya 'diyerek' ifadesiyle aynen aktarıldığını, bir kısmında ise sözün değiştirilerek aktarıldığını görün.
Doğrudan anlatımda başkasının sözü değiştirilmeden aktarılırken, dolaylı anlatımda söz '-diği', '-eceği' gibi eklerle dil bilgisi kurallarına uydurularak verilir.
2
Dolaylı anlatım özelliğine sahip olan cümleyi belirleyin.
'Yazar, roman yazarken en çok kahramanların ruh tahlillerinde zorlandığını belirtti.' cümlesinde yazarın özgün sözü olan 'Roman yazarken en çok kahramanların ruh tahlillerinde zorlanıyorum.' ifadesi, '-diğini belirtti' yapısıyla dolaylı hale getirilmiştir.
Bu yapı doğrudan aktarımı dolaylı aktarıma dönüştüren temel dil bilgisi yapısıdır.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 2Soru

Doğrudan anlatım; başkasına ait bir sözün hiç değiştirilmeden, olduğu gibi aktarılmasıdır. Dolaylı anlatım ise başkasına ait bir sözün, aktaran kişinin kendi sözcükleriyle, cümlenin yapısını değiştirerek (genellikle sıfat-fiil ekleri yardımıyla) aktarılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem doğrudan hem de dolaylı anlatım özelliğine yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü sanatçı, 'Klasikler, her okunuşta kendini yeniden var eden yapıtlardır.' der ve her kuşağın bu eserlerde kendi gerçeğini bulacağını belirtir.

Cevap

Ünlü sanatçı, 'Klasikler, her okunuşta kendini yeniden var eden yapıtlardır.' der ve her kuşağın bu eserlerde kendi gerçeğini bulacağını belirtir.
Doğru seçenekte yer alan cümlede, sanatçının klasiklerle ilgili kendi tanımı tırnak işareti içinde hiçbir değişikliğe uğratılmadan aktarılarak doğrudan anlatım yapılmıştır. Cümlenin devamında ise sanatçının diğer bir görüşü sıfat-fiil eki yardımıyla aktarılarak dolaylı anlatım yapılmıştır. Bu nedenle cümlede her iki anlatım türüne de yer verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki aktarım özelliklerini belirlemek için tırnak işareti, virgül kullanımı ve fiilimsi eklerini inceleyin.
Aktarılan sözlerin yapısal özellikleri belirlenir.
Doğrudan ve dolaylı anlatımın yapısal farklarını ayırt etmek için bu inceleme gereklidir.
2
Tırnak içindeki ifadelerin doğrudan bir söze mi yoksa bir terime mi ait olduğunu kontrol edin.
Edebiyat dergisiyle başlayan seçenekteki tırnak işaretinin sadece bir akım adını vurgulamak için kullanıldığı, doğrudan anlatım içermediği belirlenir.
Tırnak işaretinin her kullanımının doğrudan anlatım olmadığını fark etmek hata yapmayı önler.
3
Hem tırnak içinde verilen doğrudan alıntının hem de sıfat-fiil ekiyle kurulan dolaylı aktarımın aynı cümlede bir arada bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Ünlü sanatçının sözlerini içeren cümlenin ilk kısmında doğrudan anlatım, ikinci kısmında ise dolaylı anlatım olduğu tespit edilir.
Her iki anlatım türünün de aynı cümlede başarıyla kullanıldığını doğrulamak için son analiz yapılır.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Doğrudan anlatım, bir başkasının sözünü hiç değiştirmeden, olduğu gibi aktarmaktır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde doğrudan anlat��m kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Usta şair, "Her şiir, kalbin derinliklerinden kopan bir çığlıktır." diyerek sanat anlayışını özetler.

Cevap

Usta şairin sözünün tırnak içinde ve değiştirilmeden aktarıldığı cümle doğrudan anlatımlıdır.
Şairin kendi ağzından çıkan 'Her şiir, kalbin derinliklerinden kopan bir çığlıktır.' ifadesi değiştirilmeden tırnak işareti içinde doğrudan aktarılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Doğrudan anlatımın tanımını ve ayırt edici özelliklerini hatırla.
Doğrudan anlatımda başkasına ait sözler tırnak içinde ya da iki virgül arasında, hiçbir değişiklik yapılmadan aktarılır.
Soruda istenen anlatım türünü doğru tespit edebilmek için kuralı uygulamak gerekir.
2
Seçeneklerdeki cümlelerin aktarım biçimlerini incele.
Şairin sözünün 'Her şiir, kalbin derinliklerinden kopan bir çığlıktır.' şeklinde tırnak içinde değiştirilmeden verildiği cümle belirlenir. Diğer seçeneklerde ise '-diğini', '-eceğini', '-mesini' gibi eklerle dolaylı aktarım yapılmıştır.
Seçenekleri karşılaştırarak doğrudan anlatımın olduğu tek seçeneği ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Soru 4Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir ileti dolaylı anlatım yoluyla aktarılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Öykücü, son kitabındaki karakterleri gerçek yaşamdan seçtiğini ve onları kendi doğal ortamlarında gözlemlediğini belirtti.

Cevap

Öykücü, son kitabındaki karakterleri gerçek yaşamdan seçtiğini ve onları kendi doğal ortamlarında gözlemlediğini belirtti.
Öykücünün kendi ağzından çıkan sözlerinin, üçüncü şahıs ağzına göre uyarlanıp sıfat-fiil ekleri (-diğini) kullanılarak aktarıldığı seçenek doğru cevaptır. Bu yapıda sözler değiştirilmeden aktarılmak yerine, aktaran kişinin cümlesinin bir ögesi (nesnesi) hâline getirilmiştir ve dolaylı anlatım yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde aktarılan sözlerin yapılarını incelemek.
Aktarılan ifadeler ve bunların yüklemleri belirlendi.
Anlatım biçimlerini ayırt etmek için ilk olarak aktarılan kısımların tespit edilmesi gerekir.
2
Aktarılan sözlerin doğrudan (değiştirilmeden, şahıs ve kip ekleri korunarak) mı yoksa dolaylı (aktaran kişinin diline uyarlanarak, genellikle sıfat-fiil ekleriyle) mı aktarıldığını belirlemek.
Öykücünün sözünün kendi ağzından çıktığı gibi değil, sıfat-fiil eki (-diğini) vasıtasıyla üçüncü kişi anlatımına uyarlandığı görüldü.
Dolaylı anlatımda aktarılan söz, temel cümlenin bir yan cümleciği (nesnesi) hâline getirilir.
3
Seçeneklerdeki cümlelerden hangisinin '-diğini / -eceğini' gibi sıfat-fiil yapılarıyla dolaylı anlatıma dönüştürüldüğünü saptamak.
Seçtiğini ve gözlemlediğini belirtti ifadesinin dolaylı anlatım olduğu kesinleşti.
Doğru cevaba ulaşmak için dil bilgisel yapıların işlevlerini doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Soru 5Soru

Başkasına ait bir sözün aktarılmasında doğrudan veya dolaylı anlatım yollarından biri tercih edilir. Bu iki anlatım biçimine ait özelliklerin aynı cümlede karıştırılması, kişi veya iyelik eki uyumsuzluğuna yol açarak bir anlatım kusuru oluşturur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamada belirtilen durumdan kaynaklanan bir anlatım kusuru vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yönetmen, yeni filmimde toplumsal sorunları bireysel trajediler üzerinden aktaracağını belirtti.

Cevap

Yönetmen, yeni filmimde toplumsal sorunları bireysel trajediler üzerinden aktaracağını belirtti.
Doğru cevap olarak belirlenen cümlede doğrudan ve dolaylı anlatım kalıpları bir arada kullanılmıştır. 'Yönetmen' öznesine ait olan 'Yeni filmimde toplumsal sorunları bireysel trajediler üzerinden aktaracağım.' sözü aktarılırken, cümlenin iyelik eki birinci tekil kişide ('filmimde') bırakılmış ancak yüklemi üçüncü tekil kişiye göre dolaylı aktarım ekiyle ('aktaracağını belirtti') tamamlanmıştır. Bu iki farklı anlatım tarzının karıştırılması anlatım kusuruna neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümleleri doğrudan ve dolaylı anlatım özellikleri açısından incelemek.
Dört seçenekte doğrudan veya dolaylı anlatımın kurallarına uygun ve tutarlı biçimde kullanıldığı, bir seçenekte ise her iki anlatımın özelliklerinin karıştırıldığı görülmüştür.
Anlatım kusuruna yol açan karma yapıyı tespit etmek için her cümlenin aktarım biçimini ve kişi uyumunu kontrol etmek gerekir.
2
Kusurlu olan cümledeki kişi/iyelik eklerini analiz etmek.
Cümledeki 'filmimde' (benim filmim) ifadesi birinci tekil kişi bakış açısını yansıtırken, 'aktaracağını belirtti' (onun aktaracağı) ifadesi üçüncü tekil kişi aktarımına aittir.
Bu uyumsuzluk, doğrudan anlatılması gereken bir ifadenin tırnaksız olarak dolaylı anlatım kalıbına sokulmaya çalışılmasından kaynaklanır.
3
Cümlenin düzeltilmiş hallerini belirleyerek hatayı kesinleştirmek.
Cümle ya dolaylı anlatıma tamamen uydurularak 'Yönetmen, yeni filminde toplumsal sorunları bireysel trajediler üzerinden aktaracağını belirtti.' ya da doğrudan anlatım yapılarak 'Yönetmen: "Yeni filmimde toplumsal sorunları bireysel trajediler üzerinden aktaracağım." dedi.' şeklinde olmalıdır.
Doğru alternatif yapıları kurmak, yapılan dil bilgisel hatanın niteliğini doğrulamamızı sağlar.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatımda Kişi/İyelik Uyumu
Soru 6Soru

Başkasına veya kendimize ait sözlerin, biçimsel değişikliklerle ya da olduğu gibi aktarıldığı cümlelerde doğrudan veya dolaylı anlatım yollarından yararlanılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde doğrudan veya dolaylı anlatım söz konusu değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, bu kitabında çocukluk yıllarında yaşadığı kasabanın sıcak ve samimi atmosferini betimlemiştir.

Cevap

Yazarın kitabında çocukluk yıllarında yaşadığı kasabayı betimlediğini ifade eden seçenek doğrudur çünkü bu cümlede doğrudan ya da dolaylı yoldan aktarılan herhangi bir söz veya düşünce bulunmamaktadır.
Doğrudan veya dolaylı anlatımın bulunabilmesi için bir başkasının ya da konuşmacının kendi sözünün aktarılması gerekir. Kasaba atmosferinin betimlendiği belirtilen seçenekte ise herhangi bir aktarılan söz bulunmamaktadır. Bu cümle, sadece yazarın eserinde neyi ele aldığını açıklayan nesnel bir yargı niteliğindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin hangilerinde bir başkasına veya konuşmacının kendisine ait bir sözün aktarıldığını belirleyin.
Sanatçının, yazarın, eleştirmenin ve roman karakterinin ifadelerinin aktarıldığı cümleler elenir.
Doğrudan veya dolaylı anlatım içeren cümleleri ayırt etmek.
2
Aktarılan sözlerin biçimini inceleyin.
Tırnak içindeki aktarımın doğrudan, -diğini/-eceğini ekleriyle yapılanların ise dolaylı anlatım olduğunu teyit edin.
Seçeneklerdeki anlatım türlerinin doğruluğunu kesinleştirmek.
3
Hiçbir aktarım içermeyen, yalnızca bir durumu betimleyen veya bildiren cümleyi tespit edin.
Yazarın kasaba atmosferini betimlediğini bildiren cümlede bir söz aktarımı olmadığı görülür.
Doğru yanıta ulaşmak.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Soru 7Soru

(I) Tanpınar, edebiyat üzerine yazdığı denemelerde, geçmişle bağını koparan bir yazarın geleceğe seslenemeyeceğini belirtir. (II) Sanatçının bu görüşü, geleneksel değerlerin modern formlarla harmanlanması gerektiği düşüncesine dayanmaktadır. (III) Ancak günümüzün bazı genç romancıları, "Bizim geçmişin gölgesine de��il, bugünün ışığına ihtiyacımız var," diyerek bu yaklaşıma karşı çıkmaktadır. (IV) Bu durum, edebiyatta kuşaklar arası bir anlayış farkının ve estetik çatışmanın yaşandığını açıkça göstermektedir. (V) Sonuçta her kuşak, kendi gerçeğini ve kendi dilini oluşturarak edebiyat tarihindeki yerini almaya çalışacaktır.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde sırasıyla dolaylı ve doğrudan anlatıma yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III
Doğru seçenekte yer alan birinci cümlede Tanpınar'ın görüşü, kendi sözcüklerimizle değiştirilerek ve '-eceğini belirtir' yapısı kullanılarak dolaylı olarak aktarılmıştır. Üçüncü cümlede ise genç romancıların sözü, hiçbir değişiklik yapılmadan, tırnak içinde ve 'diyerek' sözcüğü eşliğinde doğrudan aktarılmıştır. Bu durum sırasıyla dolaylı ve doğrudan anlatım kuralına tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümleleri tek tek inceleyerek bir başkasına ait söz ya da düşünce aktarıp aktarmadıklarını belirlemek.
I. cümlede Tanpınar'ın bir görüşünün aktarıldığı, III. cümlede ise genç romancıların bir sözünün paylaşıldığı saptanır. Diğer cümlelerde ise bir söz aktarımı yoktur.
Doğrudan veya dolaylı anlatımın varlığı için öncelikle cümlede bir aktarılan ileti bulunmalıdır.
2
Aktarılan sözlerin biçimsel özelliklerini inceleyerek anlatım türünü saptamak.
I. cümlede Tanpınar'ın sözünün '-eceğini belirtir' yapısıyla yani dolaylı anlatımla aktarıldığı görülür. III. cümlede ise genç romancıların sözünün hiç değiştirilmeden tırnak içinde ve 'diyerek' ifadesiyle yani doğrudan anlatımla aktarıldığı belirlenir.
Sözün aktarılma biçimi (olduğu gibi veya biçimi değiştirilerek) anlatımın doğrudan mı dolaylı mı olduğunu belirler.
3
Soru kökündeki 'sırasıyla' ifadesine dikkat ederek doğru seçeneği belirlemek.
I. cümlede dolaylı anlatım, III. cümlede doğrudan anlatım yapıldığı için 'I ve III' ifadesi doğru cevaptır.
Soru bizden önce dolaylı, ardından doğrudan anlatım içeren cümleleri sırasıyla bulmamızı istemektedir.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Soru 8Soru

I. Edebiyat dünyasına adım attığım ilk yıllarda, üslup konusunun bu kadar hayati bir öneme sahip olduğunu kavrayamamıştım.
II. Günler geçtikçe ve yazdıkça, dilin bir sanatçı için her şey demek olduğunu düşünmeye başladım.
III. Nitekim ünlü bir eleştirmen, bir söyleşisinde, "Yazar, kendi dilini inşa edemediği sürece edebiyat tarihinde bir gölgeden ibaret kalır." diyordu.
IV. Büyük romancı da bana verdiği bir öğütte, özgünlüğün taklitle elde edilemeyeceğini açıkça belirtmişti.
V. Zamanla anladım ki gerçek bir yazar, başkalarının ayak izlerini takip ederek kendi özgün yolunu asla bulamaz.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde, bir sözün söyleyenin ağzından çıktığı gibi değil de aktaran kişinin kendi ifadesiyle verildiği bir anlatım biçimi kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Büyük romancının öğüdünün aktarıldığı dördüncü cümle
Büyük romancının özgünlük üzerine söylediği söz, aktaran kişinin kendi cümle yapısına uyarlanarak (-eceğini belirtmişti biçiminde) verilmiştir. Dolaylı anlatımın tanımı gereği, sözün söyleyenin ağzından çıktığı gibi değil de aktaranın ifadesiyle verilmesi bu cümlede gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümleleri tek tek inceleyerek bir başkasına veya geçmişteki bir söyleme ait söz aktarımı içeren cümleleri belirlemek.
Birinci, ikinci ve beşinci cümlelerde söz aktarımı yoktur; sadece yazarın kendi düşünce ve durumları yer almaktadır. Üçüncü ve dördüncü cümlelerde ise aktarılan ifadeler mevcuttur.
Doğrudan veya dolaylı anlatımın varlığı için bir sözün ya da iletinin aktarılması şarttır.
2
Söz aktarımı yapılan üçüncü ve dördüncü cümlelerin aktarılış biçimlerini (yapılarını) incelemek.
Üçüncü cümlede eleştirmenin sözü tırnak işareti içinde ve değiştirilmeden aktarılmıştır (doğrudan anlatım). Dördüncü cümlede ise romancının sözü, aktaran kişinin kendi kelimeleri ve dil yapısıyla (-eceğini belirtmişti) birleştirilerek verilmiştir (dolaylı anlatım).
Aktarılan sözün orijinal biçimiyle korunması doğrudan anlatımı; aktaranın diline uyarlanması ise dolaylı anlatımı oluşturur.
3
Elde edilen analiz sonucunu seçeneklerle eşleştirmek.
Soru kökünde dolaylı anlatımın tanımı yapılarak bu anlatıma sahip cümle sorulmuştur. Bu doğrultuda dördüncü cümlenin yer aldığı seçenek doğru cevap olarak belirlenir.
Dördüncü cümle romancının sözünü dolaylı aktarımla vermektedir.

Anahtar Kavram

Doğrudan anlatım, başkasına ait bir sözün hiç değiştirilmeden, tırnak içinde veya iki virgül arasında verilmesidir. Dolaylı anlatım ise başkasına ait sözün, aktaran kişinin cümle yapısına uydurularak (genellikle -diğini, -eceğini ekleriyle) ifade edilmesidir.
Soru 9Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde başkasından alınan bir söz, aktaran kişinin kendi ifadesiyle biçimlendirilerek yansıtılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü şair, şiirlerinde kelimelerin ses uyumuna dikkat etmeyenlerin kalıcı eserler bırakamayacağını dile getirdi.

Cevap

Ünlü şair, şiirlerinde kelimelerin ses uyumuna dikkat etmeyenlerin kalıcı eserler bırakamayacağını dile getirdi.
Doğrudan anlatımda başkasına ait sözler hiçbir değişiklik yapılmadan, genellikle tırnak içinde veya iki virgül arasında aktarılır. Dolaylı anlatımda ise başkasının sözü, aktaran kişinin kendi cümlesine dil bilgisi kurallarıyla (genellikle fiilimsiler yardımıyla) bağlanarak aktarılır. Kelimelerin ses uyumuna dikkat etmeyenlerin kalıcı eserler bırakamayacağını dile getirdiğini belirten cümlede, şairin 'Kelimelerin ses uyumuna dikkat etmeyenler kalıcı eserler bırakamaz.' şeklindeki sözü, aktaran kişinin cümlesine sıfat-fiil eki (-ecek) ve iyelik ekleriyle bağlanarak dolaylı anlatımla aktarılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerdeki aktarım biçimlerini ve yüklemlerin yapısını inceleyin.
Cümlelerin bir kısmında başkasının özgün ifadesinin korunduğu, bir kısmında ise sözün değiştirilerek aktarıldığı görülür.
Doğrudan anlatımlı cümlelerde söz sahibinin orijinal ifadesi değiştirilmeden verilir; dolaylı anlatımlı cümlelerde ise aktarılan söz, aktaran kişinin kendi cümlesine ekler yardımıyla (-eceği, -diği) bağlanır.
2
Aktaran kişinin kendi ifadesiyle biçimlendirdiği (dolaylı anlatım yapılan) cümleyi tespit edin.
Dolaylı anlatım özelliğine sahip cümle belirlenir.
Bu yapı, dolaylı anlatımın tipik dil bilgisel göstergesidir.

Anahtar Kavram

Doğrudan ve Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Doğrudan ve Dolaylı Anlatımlı Cümleler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin