Paragrafta Anlam

Biyomimikri, insanların karşılaştığı karmaşık sorunlara sürdürülebilir çözümler bulmak amacıyla doğadaki tasarımları, süreçleri ve sistemleri inceleyip bunları örnek alan disiplinler arası bir yaklaşımdır. Doğadaki canlılar, milyonlarca yıllık evrimsel süzgeçten geçerek enerji tasarrufu, malzeme verimliliği ve kendi kendini onarma gibi alanlarda kusursuz mekanizmalar geliştirmiştir. Hızlı trenlerin aerodinamik yapısının yalıçapkını kuşunun gagasından esinlenilerek tasarlanması ya da gökdelenlerin havalandırma sistemlerinde termit yuvalarının mimarisinden yararlanılması, doğanın sunduğu bu mühendislik harikalarının günlük hayattaki yansımalarıdır. Dolayısıyla bu disiplin, insan üretimi teknolojileri doğayla rekabet etmek yerine doğanın işleyiş biçimini teknolojiye entegre etmeye yönlendirir.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan, kendine özgü kuralları olan ve ancak bu kurallar çerçevesinde gelişen doğal bir vasıtadır. Diğer iletişim araçları sadece anlık bilgi aktarımı sağlarken dil, geçmiş ile gelecek arasında aşınmaz köprüler kurar. Bu yönüyle o, toplumsal belleğin de yegâne taşıyıcısıdır. Sözcükler, zihnin derinliklerinde biriken soyut hislerin somut dünyaya gönderilen birer elçisi gibidir. Onlar sayesinde hiç görmediğimiz coğrafyaları zihnimizde canlandırır, farklı zamanların ruhuna dokunuruz. Nitekim ünlü dil bilimci Wilhelm von Humboldt, 'Her dil, ait olduğu milletin dünya görüşünün ve ruhsal yapısının canlı bir tasarımıdır.' diyerek dilin bu kurucu rolünü vurgular. Dolayısıyla dildeki her değişim, toplumun düşünme biçimindeki köklü bir dönüşüme işaret eder. Zihnimizin sınırlar��nı genişletmek istiyorsak öncelikle dilimizin sınırlarını beslemeli, kelimelerin dünyasında derinleşmeliyiz.

Bu parçanın anlatımında aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmamıştır?

Platon'un Phaedrus diyaloğunda aktardığına göre, yazıyı icat eden Thoth, onu Mısır Kralı Thamus’a bir 'bellek ve bilgelik iksiri' olarak sunar. Thoth'a göre yazı, insanların daha çok hatırlamasını ve daha bilge olmasını sağlayacaktır. Ancak Kral Thamus bu icadı överek kabul etmek yerine, onun aslında insan zihninde tembelliğe yol açacağını ve bellek gücünü körelteceğini savunur. Thamus'a göre yazılı metinler, bilginin kendisini değil, yalnızca dışsal bir işaretini sunar; insanlar zihinlerini aktif olarak çalıştırmak yerine, dışarıdaki bir kaynağa güvenerek gerçek bilgiyi içselleştirmekten uzaklaşacaktır. Yazı, insanı hazır bilgiyle donatırken onu derinlemesine düşünmekten alıkoyar. Gerçekten de günümüzde bilginin kolayca depolanabilir ve erişilebilir olması, zihinsel çabayı ve derin anlamlandırma süreçlerini ikinci plana itmiştir. İnsan, bilgiyi kendi hafızasının ve bilincinin yaşayan bir parçası kılmak yerine, onu dışsal taşıyıcılara emanet ederek zihinsel derinliğini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Bu metnin ana düşüncesi; bilginin dışsal araçlarla kaydedilip kolayca ulaşılabilir hale gelmesinin, zihnin aktif çalışma disiplinini zayıflatarak bilginin derinlemesine içselleştirilmesini engellediğidir.

Ekolojik yas, küresel iklim krizinin ve çevresel yıkımın birey üzerinde yarattığı derin kayıp ve çaresizlik hissini tanımlayan yeni bir psikolojik kavramdır. Bu yas türü, bilinen klasik yas süreçlerinden farklı olarak, kaybedilen bir yakının ardından tutulan yas gibi somut bir bitiş noktasına sahip değildir. Birey, aşina olduğu ve güven duyduğu doğal çevrenin yavaş ama kararlı bir şekilde yok oluşuna tanıklık ederken sürekli ve belirsiz bir yas hâli içinde kalır. Doğanın tahribatı, insanın sadece dış dünyasını değil, o dünya ile kurduğu kimliksel ve kültürel bağları da zedeler. Bu bağlamda ekolojik yas, yalnızca çevre duyarlılığının bir sonucu değil; insanın kendi yaşam alanının kaybıyla yüzleşirken yaşadığı varoluşsal bir sarsıntıdır.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisi ��zerinde durulmaktadır?

Hızın kutsandığı, saniyelerin bile önem taşıdığı dijital çağda, anlık haber akışının yarattığı bilgi kirliliği ve yüzeysellik kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu duruma tepki olarak doğan "yavaş gazetecilik" hareketi; olayların hemen ardından servis edilen ve derinliği olmayan haberlerin yerine sabırlı, derinlemesine araştırılmış ve arka planı aydınlatılmış yazılara odaklanır. Yavaş gazetecilik; okuru sadece ne olduğuyla değil, neden ve nasıl olduğuyla da buluşturmayı hedefler. Bu yönüyle anlık tüketim yerine kalıcı bir kavrayışı ve toplumsal meselelere karşı duyarlılığı teşvik eder. Gazeteciliğin temel işlevini yeniden hatırlatan bu akım, sadece bir hız yavaşlatma eylemi değil, aynı zamanda nitelikli bilgiye ve etik haberciliğe dönüş çağrısıdır.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Bilişsel harita, bireyin çevresindeki mekânsal bilgileri zihninde nasıl kodlayıp depoladığını açıklayan psikolojik bir kavramdır. İnsanlar, fiziksel bir çevrede hareket ederken sadece anlık görsel uyaranlara değil, geçmiş deneyimleriyle şekillenen bu zihinsel temsillere de dayanırlar. Bilişsel haritalar, sadece sokakların veya binaların basit bir taslağı değildir; bireyin mekânla kurduğu duygusal bağı, mekâna yüklediği anlamları ve kişisel öncelikleri de içerir. Bu nedenle, aynı şehirde yaşayan iki farklı kişinin zihinsel haritaları birbirinden tamamen farklı olabilir. Mekânsal yönelimi kolaylaştıran bu içsel rehber, çevre değiştikçe kendini güncelleyebilen dinamik bir yapıya sahiptir. Bilişsel haritaların doğruluğu; bireyin mekânı deneyimleme sıklığına, dikkat düzeyine ve mekânsal yönelim becerisine doğrudan bağlıdır.

Bu parçadan "bilişsel harita" ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Fotoğraf çekmek, günümüzde sadece bir anı kaydetme aracı olmanın ötesine geçmiştir. Vizörün arkasına geçen insan, çevresindeki dünyayı daha dikkatli gözlemlemeye başlar. G��ndelik hayatın telaşında fark edilmeyen ışık oyunları, yaprakların üzerindeki su damlaları veya bir insanın yüzündeki anlık bir ifade, fotoğrafçının kadrajında anlam kazan��r. Bu durum, bireyin çevresine daha duyarlı yaklaşmasını ve yaşamın sıradan anlarındaki güzellikleri keşfetmesini sağlar. Kısacası fotoğraf çekmek, insana bakmak ile görmek arasındaki farkı öğreten bir farkındalık yolculuğudur.

Bu parçada fotoğraf çekmenin hangi yönü üzerinde durulmaktadır?

Dijital platformların hayatımızın merkezine yerleşmesiyle birlikte karşımıza çıkan algoritmik kürasyon, kullanıcıların geçmiş beğenilerini analiz ederek onlara benzer içerikler sunmaktadır. İlk bakışta bireye özel, konforlu bir alan yaratıyor gibi görünen bu sistem, aslında kullanıcıyı bir 'yankı odasına' hapsetmektedir. Kişi, yalnızca kendi düşünce ve estetik algısına paralel ürünlerle karşılaştıkça yeni, şaşırtıcı ve alışılmışın dışındaki sanatsal formlarla ba�� kurma yetisini kaybetmektedir. Bu durum, zamanla estetik beğeninin tek tipleşmesine ve kültürel çeşitliliğin daralarak homojen bir yapıya bürünmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla algoritmaların sundu��u bu yapay konfor, bireyin zihinsel ve sanatsal sınırlarını genişletmesinin önündeki en büyük engellerden biri hâline gelmektedir.

Bu parçada algoritmik kürasyonla ilgili olarak yakınılan temel durum aşağıdakilerden hangisidir?

Deniz ekosisteminin en sıra dışı canlılarından olan mürekkep balıkları, hayatta kalma mücadelelerinde benzersiz savunma mekanizmaları kullanırlar. (I) Okyanus derinliklerinde düşmanlarından korunabilmek için olağanüstü bir uyum yeteneği geliştirmiş olan bu canlılar, bulundukları ortamın rengini hızla alabilirler. (II) Derilerinin hemen altında yer alan ve kromatofor adı verilen özel pigment hücrelerini kasıp gevşeterek saniyeler içinde çevrelerindeki zeminle görsel olarak bütünleşebilirler. (III) Bu biyolojik renk değişimi, sadece tehlikelerden gizlenmelerini sağlamakla kalmayıp kendi türleriyle karmaşık mesajlar yoluyla iletişim kurmalarına da imkân tanır. (IV) Üstelik sadece renklerini değiştirmekle yetinmeyip derilerinin fiziksel yapısını pürüzlü veya düz hâle getirerek çevredeki yosun ya da kaya dokusunu birebir taklit edebilirler.

Bu parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerin doğru eşleştirmesini yapınız.

Aşağıdaki paragrafta yer alan numaralanmış cümleleri, karşılarında verilen yardımcı düşüncelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Paragraf:
[I] Yavaş Şehir (Cittaslow) hareketi, 1999 yılında İtalya'da küreselleşmenin kentleri tek tipleştirmesine karşı bir tepki olarak doğmuştur. [II] Bu hareketin temel amacı; kentlerin yerel kültürlerini, esnaflarını ve doğal çevrelerini koruyarak kalkınmasını sağlamaktır. [III] Cittaslow üyesi kentlerde, hava ve gürültü kirliliğini azaltıcı önlemler alınırken yenilenebilir enerji kaynakları teşvik edilir. [IV] Bu üyelik, kentlerin modern teknolojiden tamamen vazgeçmesini değil, teknolojiyi yaşam kalitesini artırmak için akıllıca kullanmasını savunur.

Günümüz dijital çağında bilgiye erişim hızının inanılmaz derecede artması, okuma alışkanlıklarımızı da kökten değiştirmiştir. Ekranlar üzerinden gerçekleştirdiğimiz hızlı, tarama odaklı ve kesintili okuma biçimi, bizi anlık bilgi kırıntılarıyla beslese de derinlemesine düşünme ve odaklanma yetilerimizi zamanla köreltmektedir. Oysa gerçek anlamda nitelikli bir okuma süreci; metnin satır aralarındaki örtük anlamları keşfetmeyi, yazarın sunduğu argümanları eleştirel bir süzgeçten geçirmeyi ve zihinde kalıcı entelektüel yap��lar oluşturmayı gerektirir. Yavaş okuma, sadece okuma hızını düşürmek anlamına gelmez; metinle aktif bir zihinsel diyalog kurarak bilginin içselleştirilmesini sağlamaktır. Dijital mecraların dayattığı hızlı tüketim odaklı okuma alışkanlığı ise bireyi derinlikli analizlerden uzaklaştırarak onu hazır bilgileri yüzeysel bir biçimde kabullenen pasif bir alıcıya dönüştürür. Dolayısıyla, okuma eyleminin nihai amacı olan zihinsel gelişim ve entelektüel olgunlaşma, ancak metne ayrılan nitelikli zaman ve odaklanmış bir dikkatle mümkündür.

Bu parçada vurgulanmak istenen asıl düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Kütüphaneler, yalnızca raflarında binlerce kitabın sessizce sıralandığı ve araştırmacıların sessizce çalıştığı fiziksel mekanlar olarak görülmemelidir. Aksine bu köklü kurumlar, bir toplumun yüzyıllar boyunca biriktirdiği entelektüel, kültürel ve sanatsal mirası koruyan, bu mirası canlı tutarak nesiller arası köprü vazifesi gören yaşayan kültür merkezleridir. Kütüphaneler, geçmişin deneyimlerini ve üretilen bilgileri geleceğe taşırken aynı zamanda toplumun her kesiminden bireyin bilgiye eşit koşullarda erişmesini sağlayarak kişisel gelişim süreçlerini destekler ve toplumsal adalete katkıda bulunur. Bilgi çağında olmamıza ve dijitalleşmenin hız kazanmasına rağmen kütüphanelerin sunduğu bu toplumsal etkileşim, sosyalleşme ve ortak öğrenme ortamı önemini hiçbir şekilde yitirmemiştir. Dolayısıyla kütüphaneleri sadece basılı kaynakların korundu��u pasif depolar olarak değerlendirmek, onların toplumsal dönüşümdeki, kültürel süreklilikteki ve bireysel aydınlanmadaki dinamik gücünü göz ardı etmek anlamına gelecektir.

Bu parçadaki bilgilere göre, "kütüphanelerin asıl işlevi; toplumun birikimini yarınlara taşıyarak kültürel devamlılığı sağlamak ve bireysel gelişimi desteklemektir." yargısı doğru mudur?

Likenler; bir alg (su yosunu) ile bir mantarın bir araya gelerek oluşturduğu, ortak yaşama dayalı biyolojik birliklerdir. Kendi başlarına yaşayamayacak kadar hassas olan bu iki canlı, liken birliğinde birbirlerinin eksiklerini tamamlar. Mantar, birlikteliğin dış yapısını kurarak algi rüzgâr, aşırı ışık ve kuruma gibi dış etkenlerden korur; ayrıca çevreden su ve mineralleri soğurarak alge sunar. Klorofil içeren alg ise fotosentez yaparak hem kendisi hem de mantar için organik besin üretir. Likenler, bu yardımlaşma sayesinde kutup bölgelerinden çöllere kadar başka hiçbir canlının yaşayamayacağı en zorlu ortamlarda bile hayatını sürdürebilir.

Bu parçada likenlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Kentler yalnızca taş, beton ve demirden oluşan mimari yapılar değil; aynı zamanda sesler, ışıklar ve kokularla örülü duyusal hafıza mekânlarıdır. Ancak modern şehircilik anlayışı, kentsel dönüşüm süreçlerinde görsel estetiğe ve işlevselliğe odaklanırken kentin kendine has koku peyzajını çoğunlukla göz ardı etmektedir. Tarihî bir baharatçının önünden geçerken duyulan koku, eski bir ahşap konağın rutubet kokusu ya da bir mahallenin fırınından yayılan taze ekmek kokusu, o kentin kimliğini ve sakinlerinin aidiyet duygusunu inşa eden sessiz unsurlardır. Kentlerin homojenleşmesi ve bu özgün kokuların yok olması, bireylerin mekânla kurdukları bağın zayıflamasına ve duyusal bir bellek kaybına yol açmaktadır.

Bu parçada aşağıdakilerin hangisinden yakınılmaktadır?

Eski Yunan'da kütüphanelerin girişinde "Ruhun şifa bulduğu yer" yazardı. Bu ifade, edebiyatın insan psikolojisi üzerindeki iyileştirici gücünü simgeleyen "bibliyoterapi" kavramının en eski izlerinden biridir. Günümüzde bibliyoterapi; bireyin yaşadığı uyum sorunlarını, duygusal karmaşaları veya zihinsel sıkıntıları edebi eserler aracılığıyla aşmasını hedefleyen bir yöntemdir. Birey, okuduğu karakterlerle özdeşim kurarak yalnız olmadığını hisseder, kendi sorunlarına dışarıdan bakabilme becerisi kazanır ve bu yolla içsel bir arınma yaşar. Dolayısıyla edebiyat, sadece estetik bir haz kaynağı değil, aynı zamanda insanın ruhsal dünyasını yapılandıran ve iyileştiren işlevsel bir araçtır.

Bu parçada aşağıdakilerin hangisinden söz edilmektedir?

Sanat, insanlığın varoluşundan bu yana yalnızca dış dünyayı taklit eden pasif bir yans��tma aracı olmamıştır. Aksine o, gerçeği yeniden yorumlayarak ve kendi estetik potansiyeliyle biçimlendirerek insana kendi sınırlarının ötesine geçme imkânı sunar. Bir ressamın tuvale aktardığı do��a manzarası ya da bir yazarın kurguladığı yazınsal hikâye, hayatın sıradan anlarını yaratıcı bir süzgeçten geçirerek onlara yepyeni anlamlar yükler. Alımlayıcı, sanat eseriyle karşı karşıya geldiğinde sadece tanıdık bir dünyayı seyretmez; o dünyanın gizli kalmış yönlerini, gözden kaçan ayrıntılarını keşfeder. Bu süreç, bireyin yerleşik düşünce kalıplarını kırarak d��nyaya daha duyarlı ve geniş bir açıdan bakmasını sağlar. Dolayısıyla sanatın asıl gücü, sunduğu estetik hazdan ziyade, insan bilincinde yarattığı bu köklü değişim ve dönüştürücü etkide yatar. İnsan, sanat sayesinde sıradanlığın dışına çıkarak kendini ve çevresini sorgulama cesaretini bulur.

Bu parçada sanatla ilgili olarak asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangidir?

Bilişsel Müzikoloji ve Zihin

(I) Bilişsel müzikoloji; müziğin insan beynindeki işleme süreçlerini, evrimsel kökenlerini ve zihinsel yapılarla olan bağını araştıran çok disiplinli bir alandır. (II) Müziği sadece sanatsal bir ürün olarak değerlendirmek yerine melodinin ve ritmin sinirsel düzeyde nasıl algılandığını deneysel olarak test eder. (III) Son yıllarda yürütülen araştırmalar, müzikal yeteneklerin kazanılması ile dil edinimi süreçleri arasındaki genetik ve nörolojik benzerliklere yoğunlaşmıştır. (IV) Elde edilen bulgular, müzikle uğraşmanın zihinde karmaşık şemalar oluşturarak bireyin yön bulma ve sorun çözme becerilerini desteklediğini kanıtlamaktadır.

Yukarıdaki parçada numaralanmış cümleleri, taşıdıkları anlam bakımından aşağıda verilen yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Sosyolog Ray Oldenburg’un ortaya attığı "üçüncü mekân" kavramı; ev (birinci mekân) ve iş/okul (ikinci mekân) dışında kalan, bireylerin akranlarıyla gön��llü olarak bir araya geldiği, sosyalleştiği ve toplumsal aidiyet hissi kazandığı kamusal alanları ifade eder. Kafeler, kütüphaneler, mahalle parkları ve meydanlar bu mekânların başlıca örnekleridir. Modern kentleşmenin getirdiği hızlı dönüşüm ve dijitalleşme süreci, bu tür fiziksel paylaşım alanlarının giderek azalmasına ve ticari işletmelere dönüşmesine yol açmaktadır. Bu durum, bireylerin toplumsal yaşamdan izole olmasına ve sadece tüketim odaklı ilişkiler kurmasına neden olmaktadır. Üçüncü mekânların kaybı, sadece bir mekânsal daralma değil, aynı zamanda toplumsal bağların zayıflaması ve bireysel yalnızlaşmanın artması anlamına gelmektedir.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Eski dönemlerde bir mektup yazmak; kağıdın seçilmesinden mürekkebin kurumasını beklemeye, zarfın postaya verilişinden günlerce süren yolculuğuna kadar büyük bir sabır ve özen süreci gerektirirdi. Bu yavaşlık, satırlara dökülen duyguların daha derinlemesine düşünülmesini ve kelimelerin özenle seçilmesini sağlardı. Günümüzde ise dijitalleşmenin getirdiği hızla saniyeler içinde gönderilen e-postalar ve anlık iletiler, iletişimi pratikleştirse de onun samimiyetini ve derinliğini büyük ölçüde zedeledi. Artık beklemeye tahammülü olmayan, hızlı tüketim alışkanlığı edinen modern insan, kelimelerin arkasındaki o eski özeni ve hissi aramaktan tamamen uzaklaştı.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangidir?

Zeigarnik etkisi, insanların tamamlanmamış veya bölünmüş görevleri, başarıyla tamamlanmış olanlara göre daha kolay ve net bir biçimde hatırlama eğilimini tanımlayan psikolojik bir fenomendir. Adını Rus psikolog Bluma Zeigarnik'ten alan bu durum, ilk kez bir restorandaki garsonların henüz ödenmemiş siparişleri detaylarıyla hatırlarken hesabı kapatılan siparişleri hızla unutmasının gözlemlenmesiyle keşfedilmiştir. Araştırmalara göre tamamlanmamış işler zihinde bilişsel bir gerilim yaratır ve bu gerilim, görev nihayete erene kadar bilincin o işle meşgul kalmasına yol açar. Günümüzde özellikle reklamcılık, oyun tasarımı ve televizyon dizileri gibi alanlarda, hedef kitlenin ilgisini sürekli kılmak amacıyla bu psikolojik etkiden geniş ölçüde yararlanılmaktadır.

Bu parçada Zeigarnik etkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?