Examkin

Eklerin Karıştırılan İşlevleri (İyelik, İlgi, Hal ve Yapım Eki Ayrımı)

11 soru

Tüm türler11Çoktan seçmeli7Eşleştirme1Boşluk doldurma3
Soru 1Soru →

Sanat dünyasında yer edinmek istiyorsan, ürettiğin her eserin (I) arkasında durmalı, eleştirilere kulak tıkamamalısın. Yazarken kullandığın o kıvrak dilin (II) seni nereye götüreceğini iyi kestirmelisin. Aksi takdirde, yazdığın her metnin (III) derinlikten yoksun bir kelime yığınına dönüşmesi kaçınılmaz olur. Bu süreçte en büyük kılavuzun olan aklın (IV) sesini dinlemek, seni birçok hatadan koruyacaktır. Unutma ki bu zorlu yolculukta kalemin (V) sana her zaman yoldaşlık edecektir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde yer alan "-ın / -in / -un / -ün" eki, işlevi yönüyle diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Beşinci sözcük olan 'kalemin' kelimesindeki ek, ikinci tekil şahıs iyelik ekidir. Diğer sözcüklerdeki ekler ise ilgi (tamlayan) eki görevindedir.
Beşinci sözcük olan 'kalemin' kelimesinde yer alan '-in' eki, 'senin kalemin' anlamını katacak şekilde sahiplik bildiren ikinci tekil şahıs iyelik ekidir. Diğer tüm sözcüklerdeki ekler ise ilgi (tamlayan) durum eki görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin cümle içindeki rollerini ve aldıkları eklerin bağlamını analiz etmek.
Tüm sözcüklerin '-ın / -in / -un / -ün' eki aldığını, ancak cümle içindeki rollerinin farklılaştığını belirlemek.
Bu ekin ilgi (tamlayan) eki mi yoksa iyelik (sahiplik) eki mi olduğunu belirlemek için kelimelerin aitlik ilişkilerini incelemek gerekir.
2
Birinci, üçüncü ve dördüncü sözcükleri (eserin, metnin, aklın) incelemek.
'eserin arkası', 'metnin dönüşmesi' ve 'aklın sesi' ifadelerinin belirtili isim tamlamaları olduğunu ve bu sözcüklerin tamlayan durumunda bulunarak ilgi eki aldığını belirlemek.
İsim tamlamasında tamlayan olan sözcükler ilgi durumu (tamlayan) eki alırlar.
3
İkinci sözcüğü (dilin) incelemek.
'dilin seni nereye götüreceğini' ifadesinin bir yan cümle (sıfat-fiil grubu) olduğunu ve 'dilin' sözcüğünün bu yan cümlenin öznesi olarak ilgi (tamlayan) eki aldığını saptamak.
Türkçede fiilimsilerle kurulan yan cümlelerin özneleri, iyelik eki almış fiilimsiye bağlanırken ilgi (tamlayan) durum ekini alır.
4
Beşinci sözcüğü (kalemin) incelemek.
'kalemin sana yoldaşlık edecektir' cümlesinde 'kalem' sözcüğünün 'senin kalemin' anlamında kullanıldığını ve doğrudan sahiplik bildiren ikinci tekil şahıs iyelik eki aldığını belirlemek.
Bu sözcük herhangi bir tamlamanın tamlayanı olmayıp doğrudan özne görevindedir ve sahiplik bildirmektedir.

Anahtar Kavram

İlgi (Tamlayan) Durum Eki ile İkinci Tekil Şahıs İyelik Ekinin Ayırt Edilmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte yer alan -ı / -i eki, diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu genç yazarı yakından takip ediyorum.

Cevap

Bu genç yazarı yakından takip ediyorum.
Doğru seçenekteki 'yazarı' kelimesinde yer alan '-ı' eki belirtme durumu (hâl) ekidir. Cümlede belirtili nesne görevinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki kelimeler ise isim tamlamalarının tamlananıdır ve aldıkları ekler üçüncü tekil şahıs iyelik (sahiplik) ekidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin aldıkları ekleri ve cümledeki işlevlerini inceleyin.
yazarı kelimesinde belirtme durumu eki, diğer kelimelerde ise iyelik eki kullanılmıştır.
Ekin kelimeye kattığı anlamı belirlemek.
2
Altı çizili sözcüklerin bir isim tamlamasının tamlananı olup olmadığını belirleyin.
'yazarın eseri', 'kitabın dili', 'romanın kapağı' ve 'derginin içeriği' tamlamalarında iyelik eki bulunmaktadır. 'Bu genç yazarı' ifadesinde ise tamlama kurulmamıştır.
İyelik ekleri isim tamlamalarında tamlanan ögesinde yer alır.

Anahtar Kavram

İyelik eki ile belirtme durum ekinin ayrımı
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerde yer alan "-i" eklerinin dil bilgisi işlevlerini boş bırakılan yerlere uygun terimlerle yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

"Onun en büyük hayali sinema yönetmeni olmaktı." cümlesinde yer alan "hayali" sözcüğündeki "-i" eki bir eki; "Eski defteri çekmeceden çıkarıp sessizce okudu." cümlesinde yer alan "defteri" sözcüğündeki "-i" eki ise bir ekidir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluğa "iyelik" (veya "üçüncü tekil şahıs iyelik"), ikinci boşluğa ise "belirtme" (veya "belirtme durumu/hâli") yazılmalıdır.
"Hayali" sözcüğü, başına "onun" zamiri getirildiğinde anlamlı bir sahiplik ilişkisi kurduğu için iyelik eki almıştır. "Defteri" sözcüğü ise cümlede belirtili nesne görevinde kullanılıp doğrudan eylemden etkilendiği ve sahiplik bildirmediği için belirtme durumu eki almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki "hayali" sözcüğünün aldığı eki incelemek
"Hayali" sözcüğü "onun hayali" şeklinde bir iyelik ilişkisi bildirmektedir. Sözcüğün başına "onun" zamiri getirilebildiği ve bir nesnenin/kavramın kime/neye ait olduğunu gösterdiği için buradaki "-i" eki iyelik (sahiplik) ekidir.
İyelik ekleri, eklendiği ismin neye veya kime ait olduğunu belirtir.
2
İkinci cümledeki "defteri" sözcüğünün aldığı eki incelemek
"Eski defteri çekmeceden çıkardı" cümlesinde "defteri" sözcüğü, eylemin (çıkarmak) neyi etkilediğini göstermektedir. Başına "onun" getirildiğinde anlamlı bir aitlik oluşturmamaktadır ("Onun eski defteri çekmeceden çıkarıp okudu" şeklinde bir iyelik anlamı yoktur, eylemin nesnesidir). Bu nedenle buradaki "-i" eki belirtme durumu (hâl) ekidir.
Belirtme durumu eki, cümlede belirtili nesne kurarak eylemin yöneldiği ögeyi belirtir.

Anahtar Kavram

İyelik eki ile belirtme durumu (hâl) eki arasındaki farkı ayırt etme
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerde yer alan -i eklerinin dil bilgisel işlevlerini boş bırakılan yerlere uygun dil bilgisi terimleriyle yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

I. Yolculardan biri, elindeki kalın defteri çantasına sessizce yerleştirdi. (Bu cümledeki ek: )
II. Kütüphanedeki rafta duran tarih defteri oldukça eski ve yıpranmış görünüyordu. (Bu cümledeki ek: )
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümlede geçen 'defteri' sözcüğündeki '-i' eki belirtme durumu ekidir; ikinci cümlede geçen 'defteri' sözcüğündeki '-i' eki ise üçüncü tekil kişi iyelik ekidir.
Birinci cümlede 'defteri' sözcüğü yüklemin doğrudan etkilendiği nesne görevinde kullanıldığı için belirtme durumu eki almıştır. İkinci cümlede ise 'tarih defteri' bir belirtisiz isim tamlaması oluşturduğundan, buradaki ek aitlik bildiren üçüncü tekil kişi iyelik ekidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki 'defteri' sözcüğünün yüklemle olan ilişkisini incelemek.
Cümledeki 'yerleştirdi' fiiline 'Neyi yerleştirdi?' sorusu sorulduğunda 'elindeki kalın defteri' cevabı alınır. Bu durum, sözcüğün belirtili nesne olduğunu ve aldığı ekin belirtme (yükleme) durumu eki olduğunu gösterir.
Belirtme durumu eki, isimleri fiillere bağlayarak cümlede belirtili nesne görevinde kullanılmalarını sağlar.
2
İkinci cümledeki 'defteri' sözcüğünün içinde yer aldığı tamlama yapısını çözümlemek.
'Tarih defteri' ifadesi bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Tamlamada 'tarih' tamlayan, 'defteri' ise tamlanandır. Bu yapıdaki '-i' eki, defterin kime/neye ait olduğunu belirten üçüncü tekil kişi iyelik ekidir.
İyelik ekleri, eklendikleri isimlerin neye veya kime ait olduğunu gösterir ve isim tamlamalarında tamlanan eki işlevini üstlenir.

Anahtar Kavram

Türkçede '-ı / -i / -u / -ü' eki hem belirtme durumu eki hem de üçüncü tekil kişi iyelik eki (tamlanan eki) olarak kullanılabilir. Bu iki ekin ayrımında, sözcüğün başına 'onun' zamiri getirilerek anlam kontrolü yapılır veya sözcüğün cümledeki öge görevi incelenir.
Soru 5Soru →

Aşağıdaki cümlede koyu harflerle belirtilen sözcüklerin aldığı "-ın / -in" eklerinin dil bilgisel işlevlerini belirleyerek boşlukları uygun terimlerle (ilgi durum eki, yapım eki, iyelik eki) doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Yazın (I) sıcak günlerinde gölgesine sığındığımız o ulu çınarın, Türk yazın (II) dünyasında da sembolik bir değeri vardır; bunu korumak ise senin en önemli işin (III) olmalıdır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa "ilgi durum eki" (veya "tamlayan eki"), ikinci boşluğa "yapım eki", üçüncü boşluğa ise "iyelik eki" getirilmelidir.
İlk boşluğa ilgi durum (tamlayan) eki gelmelidir çünkü 'yazın günleri' bir isim tamlamasıdır. İkinci boşluğa yapım eki gelmelidir çünkü 'yazın' kelimesi edebiyat anlamında türetilmiş bir sözcüktür. Üçüncü boşluğa ise iyelik eki gelmelidir çünkü 'işin' sözcüğü 'senin işin' anlamında aitlik bildirmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci sözcükteki (Yazın) ekin işlevini belirleme
Sözcük 'yazın sıcak günleri' şeklinde belirtili isim tamlamasının tamlayanı durumundadır. Dolayısıyla ek ilgi durum (tamlayan) ekidir.
İsim tamlamalarında tamlayan unsuruna gelen ek ilgi durum eki olarak adlandırılır.
2
İkinci sözcükteki (yazın) ekin işlevini belirleme
'Türk yazın dünyası' ifadesindeki 'yazın' sözcüğü edebiyat anlamındadır. Bu sözcük, 'yaz-' fiil kökünden '-ın' ekiyle türetilmiş bir isimdir. Dolayısıyla buradaki ek yapım ekidir.
Sözcüğün anlamını ve yapısını değiştiren ekler yapım eki olarak sınıflandırılır.
3
Üçüncü sözcükteki (işin) ekin işlevini belirleme
'Senin en önemli işin' ifadesinde 'iş' ismine gelen '-in' eki, işin ikinci tekil şahsa (senin) ait olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla bu ek iyelik ekidir.
İsimlere gelerek onların kime veya neye ait olduğunu belirten ekler iyelik eki doğrudur.

Anahtar Kavram

Eklerin işlevlerini ayırt etme (iyelik, ilgi durum ve yapım ekleri)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Türkçede belirtme durumu eki (-ı / -i) ile üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı / -i) biçimsel olarak benzerlik gösterse de işlevsel olarak farklıdır. İyelik eki eklendiği sözcüğün bir varlığa ait olduğunu bildirirken belirtme durumu eki eklendiği sözcü��ü yükleme bağlayarak belirtili nesne yapar.

Buna göre, aşağıdaki dizelerin hangisinde yer alan altı çizili sözcük, belirtme durumu eki almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Solmuş çiçeği vazoda bırakıp gitti sessizce.

Cevap

Solmuş çiçeği vazoda b��rakıp gitti sessizce.
Doğru seçenekteki 'çiçeği' sözcüğü, belirtme durumu eki alarak cümlenin belirtili nesnesi olmuştur. Başına 'onun' zamiri getirildiğinde 'onun çiçeği bırakıp gitti sessizce' şeklinde anlamlı bir bütün oluşturmaz. Bu durum ekin iyelik eki değil, belirtme durumu eki olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde altı çizili olan sözcüklerin aldıkları '-ı / -i' eklerinin eklendiği sözcüğe kattığı anlam ve işlev incelenir.
Dört seçenekteki eklerin aitlik (iyelik) bildirdiği, bir seçenekteki ekin ise yükleme bağlama (belirtme durumu) işlevi gördüğü belirlenir.
Ekin işlevsel ayrımını doğru yapabilmek için sözcüklerin cümle içindeki görevleri tespit edilmelidir.
2
Belirtme durumu eki alan sözcük tespit edilir.
'Solmuş çiçeği vazoda bırakıp gitti sessizce.' cümlesindeki 'çiçeği' sözcüğü 'neyi bıraktı?' sorusuna cevap vererek nesne görevindedir ve belirtme durumu eki almıştır.
Yükleme sorulan 'neyi/kimi?' soruları belirtme durumu ekini buldurur.

Anahtar Kavram

Belirtme durumu eki (-ı / -i) ile üçüncü tekil kişi iyelik ekinin (-ı / -i) ayırt edilmesi
Soru 7Soru →

Türkçede bazı ekler hem yap��m eki hem de çekim eki olarak kullanılabilir. Örneğin fiilden isim yapım eki olan "-ın / -in / -un / -ün" ile ikinci çoğul şahıs emir eki olan "-ın / -in / -un / -ün" yazılış bakımından aynı olsa da işlevce tamamen farklıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte yer alan "-ın / -in / -un / -ün" eki, diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplanan bu kolileri sınıflara dağıtmak üzere okulun bahçesine yığın.

Cevap

Toplanan bu kolileri sınıflara dağıtmak üzere okulun bahçesine yığın.
Toplanan bu kolileri sınıflara dağıtmak üzere okulun bahçesine yığın cümlesindeki 'yığın' sözcüğü eylem (yüklem) görevindedir ve aldığı '-ın' eki ikinci çoğul şahıs emir çekim ekidir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler ise fiilden isim yapım eki alarak isimleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve cümledeki anlamlarını belirleme
Sözcüklerin tamamı fiil köklüdür: yay-mak, yığ-mak, ek-mek, bas-mak.
Ekin kökünü bularak ekin türünü ve işlevini belirlemek analiz için ilk adımdır.
2
Sözcüklerin cümlede isim mi yoksa fiil mi olarak kullanıldığını tespit etme
Okulun bahçesine yığın cümlesindeki 'yığın' sözcüğü bir eylemi bildirmekteyken; diğer cümlelerdeki 'yayın', 'yığın', 'ekinler' ve 'basın' sözcükleri birer varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir.
Sözcüğün cümledeki türü, aldığı ekin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu anlamamızı sağlar.
3
Eklerin işlevsel türlerini ayırt etme
İsim olan sözcüklerdeki ekler fiilden isim yapım ekidir. Eylem olan sözcükteki ek ise ikinci çoğul şahıs emir (çekim) ekidir.
Yapım ekleri yeni kelime türetirken çekim ekleri kelimelerin cümle içindeki ilişkilerini ve çekimlerini düzenler.

Anahtar Kavram

Fiilden İsim Yapım Eki ile Fiil Çekim Eki (Emir/Şahıs Eki) Ayrımı
Soru 8Soru →

Hayat felsefemi oluşturan bu tanım (I), benim için sadece bir başlangıçtı. Zira karşılaştığım her yıkım (II), aslında yeni bir uyanışın habercisiydi. Zamanla bu süreçten aldığım verim (III) arttıkça geleceğe daha umutla bakmaya başladım. Artık hedeflerime giden bu engebeli yolum (IV), gözüme o kadar da ürkütücü gelmiyordu. Sonuçta gerçekleştirdiğim her sunum (V) beni hedefime bir adım daha yaklaştırıyordu.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde yer alan -ım / -im / -um / -üm eki, diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Dördüncü sözcük olan 'yolum' kelimesindeki ek, iyelik eki görevindedir.
Dördüncü sözcükte yer alan ek, bir ismin kime ait olduğunu belirten iyelik ekidir. Diğer kelimelerdeki ekler ise fiilden isim yapan eklerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış kelimelerin köklerini ve eklerini çözümleyin.
I. tanı-m (fiil kökü + yapım eki), II. yık-ım (fiil kökü + yapım eki), III. ver-im (fiil kökü + yapım eki), IV. yol-um (isim kökü + iyelik eki), V. sun-um (fiil kökü + yapım eki)
Eklerin görevini belirleyebilmek için kelimenin kök türünü ve ekin kelimeye kattığı anlamı incelemek gerekir.
2
Çekim eki ile yapım eki işlevlerini karşılaştırın.
I, II, III ve V numaralı sözcükler fiilden isim yapım eki almıştır. IV numaralı sözcük ise isim köküne gelen bir iyelik (çekim) eki almıştır.
Farklı olan eki tespit ederek doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

İyelik Eki ve Yapım Eki Ayrımı
Soru 9Soru →

Bir şairin (I) dili, onun hayal gücünün sınırlarını belirler. Şair, sözcükleri seçerken onların sadece ses değerini değil, taşıdığı çağrışım (II) yönü üzerinde de durur. O, (III) şiiri hiçbir zaman düşüncelerini aktaran basit bir araç olarak görmez. Şiirdeki her imge, şairin ruhsal (IV) izi olarak kağıda dökülür ve zamanla onun (V) kaderi haline gelir.

Buna göre, parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde yer alan "-ı / -i / -u / -ü" eki, diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Üçüncü sözcük olan 'şiiri' kelimesi, belirtme durum (hâl) eki almıştır ve diğerlerinden farklıdır.
Üçüncü sözcük olan 'şiiri' ifadesi, cümlede 'neyi görmez?' sorusuna cevap vererek belirtili nesne durumundadır ve üzerindeki '-i' eki belirtme durum (hâl) ekidir. Diğer numaralanmış sözcüklerdeki ekler ise isim tamlamalarında tamlanan ögeye gelerek sahiplik bildiren üçüncü tekil kişi iyelik ekidir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin cümle içindeki görevlerini ve ait oldukları tamlama yapılarını belirleyin.
'dili', 'yönü', 'izi' ve 'kaderi' sözcüklerinin isim tamlamalarının tamlananı olduğunu; 'şiiri' sözcüğünün ise cümlenin belirtili nesnesi olduğunu tespit edin.
Türkçede isim tamlamalarında tamlanan kısım her zaman iyelik eki alır; fiile yönelik 'neyi/kimi' sorularına cevap veren nesneler ise belirtme durum eki alır.
2
Her bir ek için iyelik/belirtme durum testi uygulayın (kelimenin başına 'onun' zamiri getirerek kontrol edin).
'onun dili' (anlamlı), 'onun yönü' (anlamlı), 'onun izi' (anlamlı), 'onun kaderi' (anlamlı) olurken, 'onun şiiri hiçbir zaman araç olarak görmez' ifadesindeki 'şiiri' kelimesi şaire ait bir şiir anlamında değil, genel olarak şiir sanatını nesneleştirmek için kullanılmıştır.
Başına 'onun' getirildiğinde anlamlı olan ve sahiplik bildiren ekler iyelik eki; nesneyi belirten ekler ise belirtme durum ekidir.

Anahtar Kavram

Belirtme durum eki (-ı / -i) ile üçüncü tekil kişi iyelik ekinin (-ı / -i) ayırt edilmesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Aşağıdaki cümlelerde kalın yazılmış sözcüklerin aldığı "-ın / -in / -un / -ün" eklerini, bu eklerin üstlendiği dil bilgisel işlevlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Her yazın kendine özg�� bir güzelliği ve havası vardır.
Yüzündeki o tatlı gülüşün sebebini bir türlü öğrenemedik.
Toplantıda alınan kararları yarın akşam iyice tartışın.
Tarım kooperatifi bu sene ekin alım fiyatlarını açıkladı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Her yazın cümlesindeki ek ilgi durumu ekiyle, gülüşün cümlesindeki ek iyelik ekiyle, tartışın c��mlesindeki ek fiil çekim ekiyle, ekin cümlesindeki ek ise yapım ekiyle eşleşmektedir.
Verilen eşleştirmede "yazın" ilgi durumu ekidir, "gülüşün" iyelik ekidir, "tartışın" ikinci çoğul şahıs ekidir ve "ekin" fiilden isim yapım ekidir. Bu eşleştirmeler dil bilgisel kurallara tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"Her yazın kendine özgü..." cümlesindeki "yazın" sözcüğünü incelemek.
"yazın güzelliği" tamlamasındaki tamlayan eki belirlenir.
Sözcük isim köklüdür ve tamlama kurduğu için ilgi (tamlayan) durumu eki görevindedir.
2
"Yüzündeki o tatlı gülüşün..." cümlesindeki "gülüşün" sözcüğünü incelemek.
"senin gülüşün" anlamından hareketle iyelik eki belirlenir.
Sözcük isim soyludur ve aidiyet anlamı kattığı için ikinci tekil kişi iyelik ekidir.
3
"Toplantıda alınan kararları... tartışın" cümlesindeki "tartışın" sözcüğünü incelemek.
Eylem tabanlı sözcükteki şahıs eki belirlenir.
"tartış-" fiil köküne gelerek eylemin kim tarafından yapılacağını (siz) gösteren şahıs çekim ekidir.
4
"Tarım kooperatifi bu sene ekin..." cümlesindeki "ekin" sözcüğünü incelemek.
Fiilden türetilmiş isimdeki yapım eki belirlenir.
"ek-" fiil kökünden "ekin" adını türeten ek, sözcüğün anlamını değiştirdiği için yapım ekidir.

Anahtar Kavram

Dilimizde aynı seslerden oluşan ekler (-ın/-in), isim veya fiil köklerine gelerek ilgi eki, iyelik eki, yapım eki veya şahıs eki gibi tamamen farklı işlevler kazanabilir.
Soru 11Soru →

Klasik edebiyatımızın en önemli temsilcisi (I) kabul edilen şair, şiirlerinde kelimeleri adeta bir kuyumcu titizliğiyle işler. Onun eserlerinde dilin sınırı (II) yoktur; kelimeler yeni anlamlar kazanarak okuyucuya ulaşır. Şair, bu anlatımı (III) yakalayabilmek için yıllarca kelimeler üzerinde çalışmıştır. Şiirin özü (IV), insana ve evrene dair evrensel doğruları fısıldamaktır. Sanatseverlerin şaire gösterdiği ilgi, onun bu samimi arayışı (V) sayesinde anlam kazanır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde yer alan "-ı, -i, -u, -ü" eki, işlevi bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Üçüncü sözcük olan 'anlatımı' kelimesindeki ek belirtme durum ekidir, diğer kelimelerdekiler ise iyelik ekidir.
Üçüncü sözcük olan 'anlatımı' kelimesindeki '-ı' eki belirtme durum ekidir. Bu sözcük, 'yakalayabilmek' fiilimsinin nesnesi durumundadır ve nesneleşmeyi sağlayan durum ekini almıştır. Diğer tüm sözcükler ('temsilcisi', 'sınırı', 'özü', 'arayışı') ise birer isim tamlamasında tamlanan konumundadır ve üçüncü tekil şahıs iyelik eki almışlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin cümle içindeki tamlama ve öge ilişkilerini belirlemek.
'edebiyatımızın temsilcisi' (isim tamlaması), 'dilin sınırı' (isim tamlaması), 'şiirin özü' (isim tamlaması), 'onun arayışı' (isim tamlaması) ve 'bu anlatımı yakalayabilmek' (sıfat tamlaması grubu içinde belirtili nesne) yapıları tespit edilmiştir.
Sözcüklerin dahil olduğu söz öbekleri, üzerlerindeki eklerin tamlanan (iyelik) mı yoksa durum (hal) eki mi olduğunu belirlemede en önemli ipucudur.
2
Sözcüklerin başına 'onun' zamiri getirilerek iyelik anlamı test edilir.
'(Onun) temsilcisi', '(onun) sınırı', '(onun) özü' ve '(onun) arayışı' ifadeleri anlam bütünlüğü sağlarken, 'Şair, onun bu anlatımı yakalayabilmek için...' ifadesinde 'anlatımı' sözcüğü iyelik değil, doğrudan yüklemin yöneldiği nesneyi işaret eden bir ek almıştır.
Türkçede üçüncü tekil şahıs iyelik eki olan '-ı / -i' eki ile belirtme durum eki olan '-ı / -i' ekini ayırt etmenin pratik yolu, kelimenin başına 'onun' zamiri getirmektir.
3
Elde edilen sonuçlara göre farklı olan seçeneği işaretlemek.
Üçüncü kelime hariç diğer tüm kelimelerde yer alan ekler iyelik eki işleviyle kullanılmıştır; üçüncü kelimedeki ek ise belirtme durum ekidir.
Soru kökü bizden işlevi yönüyle diğerlerinden farklı olan eki bulmamızı istemektedir.

Anahtar Kavram

İyelik ve Belirtme Durum Eki Ayrımı
Tahmini Süre:1m 30s