Examkin

Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

14 soru

Tüm türler14Çoktan seçmeli7Eşleştirme4Boşluk doldurma3
Soru 1Soru →

Aşağıda verilen ayrı yazılan birleşik kelimeleri, Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre ayrı yazılma gerekçeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

göz yuvarı
çetin ceviz
bağ bozumu
yazar kasa

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

göz yuvarı kelimesi yuvar ve küre sözcükleriyle kurulanlar kuralıyla; çetin ceviz kelimesi benzetme yoluyla insan niteliği bildirenler kuralıyla; bağ bozumu kelimesi zamanla ilgili olanlar kuralıyla; yazar kasa kelimesi ise sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlaması yapısındakiler kuralıyla eşleşmektedir.
Verilen birleşik sözcüklerin tamamı TDK kurallarına uygun olarak doğru gerekçeleriyle eşleştirilmiştir. göz yuvarı kelimesi yuvar/küre kuralına, çetin ceviz insan niteliği bildiren mecazlı benzetme kuralına, bağ bozumu zaman bildirme kuralına, yazar kasa ise sıfat-fiil ekiyle kurulan sıfat tamlaması kuralına tam olarak karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
göz yuvarı sözcüğünün son kelimesini incelemek.
Sözcüğün "yuvar" kelimesiyle bittiği görülür. TDK'ye göre yuvar/küre kelimeleri ayrı yazılır.
Kelimenin yapısal sınıflandırmasını yaparak yazım kuralı gerekçesini bulmak.
2
çetin ceviz sözcüğünün anlamsal işlevini analiz etmek.
Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak zor bir insan karakterini benzetme yoluyla karşıladığı belirlenir.
Benzetme yoluyla nitelik belirten birleşik sözcüklerin yazım kuralını uygulamak.
3
bağ bozumu sözcüğünün zaman ilişkisini değerlendirmek.
Kelimenin bağların bozulduğu dönem/zaman anlamını taşıdığı saptanır. TDK zaman bildiren bu tür birleşikleri ayrı yazar.
Zamanla ilgili kavramların yazım kuralına uygunluğunu denetlemek.
4
yazar kasa sözcüğünün dil bilgisel yapısını çözümlemek.
İlk kelimenin sıfat-fiil eki (-ar) aldığı ve yapının bir sıfat tamlaması şeklinde kurulduğu tespit edilir.
Sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlaması biçimindeki birleşiklerin kuralını test etmek.

Anahtar Kavram

TDK kurallarına göre ayrı yazılan birleşik kelimelerin anlamsal ve yapısal gerekçeleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şirketimiz, yurtiçi kargo gönderimlerinde yeni bir kampanya başlattı.

Cevap

Şirketimiz, yurtiçi kargo gönderimlerinde yeni bir kampanya başlatt��.
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre 'iç, dış, sıra' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu doğrultuda 'yurt içi' kelimesinin de ayrı yazılması gerekir. Seçenekte bu kelime 'yurtiçi' şeklinde bitişik yazılarak yazım yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde yer alan birleşik kelimeleri belirleme
Belirlenen birleşik kelimeler: 'hafta sonu', 'yasa dışı', 'yurtiçi', 'yanı sıra', 'göz ardı'.
Yazım hatasının hangi kelimede olduğunu bulmak için öncelikle birleşik kelimelerin tespit edilmesi gerekir.
2
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre kelimelerin yazımını kontrol etme
'hafta sonu', 'yasa dışı', 'yanı sıra' ve 'göz ardı' kelimelerinin ayrı yazılması doğrudur. Ancak 'yurtiçi' şeklinde bitişik yazılan kelimenin kural gereği ayrı yazılması gerektiği belirlenir.
TDK kurallarına göre 'iç, dış, sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler (yurt içi, çağ dışı, yanı sıra vb.) ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

İç, dış ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması kuralı.
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, parantez içinde belirtilen birleşik sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına uygun doğru yazılışlarıyla doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Kurumumuz tarafından gelecek ay düzenlenecek olan uluslararası sempozyumun hem (yurt içi) hem de (yurt dışı) bilim insanlarının katılımıyla gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa 'yurt içi', ikinci boşluğa ise 'yurt dışı' yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre; 'iç' ve 'dış' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması gerekir. Dolayısıyla cümledeki boşluklara sırasıyla ayrı yazılmış olan 'yurt içi' ve 'yurt dışı' ifadeleri getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Parantez içindeki 'yurt içi' sözünün TDK yazım kurallarına göre nasıl yazılması gerektiğini belirleyin.
TDK kurallarına göre 'iç' sözüyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazıldığından 'yurt içi' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
'İç' sözcüğünün birleşik kelimelerde ayrı yazılması kuralını uygulamak.
2
Parantez içindeki 'yurt dışı' sözünün TDK yazım kurallarına göre nasıl yazılması gerektiğini belirleyin.
TDK kurallarına göre 'dış' sözüyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazıldığından 'yurt dışı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
'Dış' sözcüğünün birleşik kelimelerde ayrı yazılması kuralını uygulamak.

Anahtar Kavram

İç, dış ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması kuralı.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "etmek" yardımcı fiiliyle kurulan birleşik fiilin yazımı yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşanan son olaylardan sonra durumu hemen farketti.

Cevap

Yaşanan son olaylardan sonra durumu hemen farketti.
Türkçede yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ilk kelimede ses düşmesi veya türemesi yoksa bu fiiller ayrı yazılır. 'durumu hemen farketti' cümlesindeki 'farketti' birleşik fiilinde hiçbir ses olayı gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla bu eylemin 'fark etti' şeklinde ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılması yazım hatasına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerin yazım kuralı hatırlanır.
'Etmek' yardımcı fiiliyle kurulan birleşik eylemlerde, ilk kelimede herhangi bir ses düşmesi veya ses türemesi yoksa birleşik fiil ayrı yazılır.
Sorunun temel çözüm kuralını belirlemek için.
2
Seçeneklerdeki 'etmek' yardımcı fiiliyle kurulan birleşik eylemler ses olayları yönünden incelenir.
'kabul etti', 'arz etti', 'terk etti' ve 'mutlu etti' eylemlerinde hiçbir ses olayı olmadığı ve bunların doğru şekilde ayrı yazıldığı görülür. Ancak 'farketti' eyleminde de herhangi bir ses olayı olmamasına rağmen bitişik yazıldığı tespit edilir.
Yazım yanlışı barındıran seçeneği ayırt etmek için.
3
Hatalı sözcüğün doğru yazılışı belirlenir.
Ses olayı barındırmayan bu birleşik fiilin doğru yazımının 'fark etti' şeklinde ayrı olması gerektiği sonucuna varılır.
Yanlışlığın nedenini kesinleştirerek doğru cevaba ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ses olayına uğramayan yardımcı fiillerin yazımı
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, parantez içinde verilen sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına uygun doğru yazılışlarıyla doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Edebiyat tarihçileri, bir sanatçının sanat anlayışını değerlendirirken onun sadece yayımlanmış yapıtlarını değil, yapıtlarının hazırlık aşaması niteliğindeki (ön söz) metinlerini de inceler; zira bu metinler yazarın poetikasıyla ilgili önemli ipuçları sunmanın (yanı sıra) onun estetik kaygılarını da açıkça ortaya koyar.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla 'ön söz' ve 'yanı sıra' birleşik kelimeleri getirilmelidir.
Türk Dil Kurumunun güncel yazım kurallarına göre, 'ön' sözcüğünün başa getirilmesiyle oluşan 'ön söz' ve 'sıra' sözcüğüyle oluşturulan 'yanı sıra' birleşik kelimeleri ayrı yazılmalıdır. Dolayısıyla boşluklara sırasıyla 'ön söz' ve 'yanı sıra' yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk boşluktaki kelimeyi incelemek
'ön söz' ifadesinin doğru yazılışını belirlemek
TDK yazım kurallarına göre 'ön, art, arka, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peş, alt, üst' gibi sözcüklerin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelimeler ayrı yazılır. Bu kural gereğince 'önsöz' değil, 'ön söz' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
2
İkinci boşluktaki kelimeyi incelemek
'yanı sıra' ifadesinin doğru yazılışını belirlemek
TDK yazım kurallarına göre 'dış, iç, sıra' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu doğrultuda 'yanısıra' değil, 'yanı sıra' şeklinde ayrı yazılması gerekir.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimeler kuralları (başta kullanılan 'ön' sözcüğü ve sonda kullanılan 'sıra' sözcüğü)
Soru 6Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumların kültürel gelişiminde farklı disiplinlerin işbirliği yapması, sanatın ve bilimin sınırlarını genişleten en önemli etkendir.

Cevap

Toplumların kültürel gelişiminde farklı disiplinlerin işbirliği yapması, sanatın ve bilimin sınırlarını genişleten en önemli etkendir.
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre, birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır. Ortak bir amaç için birlikte çalışma anlamı taşıyan 'iş birliği' sözcüğünde herhangi bir anlam kayması veya ses olayı bulunmadığı için kelimenin ayrı yazılması gerekmektedir. Cümlede bu ifadenin bitişik yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki tüm birleşik kelimeler tespit edilir.
Cümlelerde yer alan birleşik kelimeler: 'başkahraman', 'gelgit', 'göz önünde', 'bilim insanları', 'işbirliği', 'sıra dışı' ve 'dil bilinci' olarak belirlenir.
Yazım denetimini kolaylaştırmak amacıyla birleşik kelimeler tek tek analiz alanına alınır.
2
Tespit edilen birleşik kelimeler Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kuralları süzgecinden geçirilir.
'başkahraman' ve 'gelgit' kelimelerinin bitişik yazımının doğru olduğu saptanır. Benzer şekilde 'göz önünde', 'bilim insanları', 'sıra dışı' ve 'dil bilinci' kelimelerinin de kurallara uygun olarak ayrı yazıldığı görülür.
Doğru yazılan birleşik sözcükleri eleyerek hatalı olan yapıyı bulmak hedeflenir.
3
Hatalı yazılan kelimenin analizi ve tespiti gerçekleştirilir.
Disiplinlerin ortak çalışmasını ifade eden ve birleşme sırasında anlam kayması ya da ses olayı yaşamayan 'işbirliği' kelimesinin, TDK kurallarına göre 'iş birliği' biçiminde ayrı yazılması gerektiği ortaya konur.
TDK kurallarına göre anlam kaymasına uğramayan ve ses olayı barındırmayan isim birleşimlerinin ayrı yazılması esastır.

Anahtar Kavram

Anlam kaybına veya ses olayına uğramayan birleşik kelimelerin ayrı yazılması kuralı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Aşağıdaki cümlelerde geçen koyu yazılmış birleşik kelimeleri, Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kılavuzunda yer alan ayrı yazılma kurallarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yazarın eserine eklediği kapsamlı ön söz, kitabın ana izleğini anlamamızda önemli bir kılavuz görevi üstleniyor.
Toplumsal değişimi yakından takip eden sosyologlar, bireyler arasındaki iş birliği süreçlerini derinlemesine inceliyor.
Eğitimciler, teorik bilginin yanı sıra pratik uygulamaların da müfredatta daha geniş yer bulması gerektiğini savunuyor.
Sanatçı, yıllarca emek verdiği atölyesini ansızın terk etti ve sessiz sedasız başka bir şehre yerleşti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerdeki birleşik kelimeler ve bunlara ait yazım kuralları şu şekilde eşleşmektedir: ön söz kelimesi ön sözcüğünün başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelimeler kuralıyla; iş birliği kelimesi durum, olgu ve olay bildiren sözlerle kurulan birleşik kelimeler kuralıyla; yanı sıra kelimesi dış, iç, sıra sözleriyle kurulan birleşik kelimeler kuralıyla; terk etti kelimesi ise ses olayına uğramayan yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiiller kuralıyla eşleşir.
Verilen cümlelerdeki birleşik kelimeler sırasıyla ilgili yazım kurallarıyla tam olarak eşleşmektedir. "ön söz" kelimesi ön kelimesiyle başlayan sözcükler kuralına, "iş birliği" kelimesi durum ve olgu bildiren sözcükler kuralına, "yanı sıra" kelimesi sıra kelimesiyle oluşturulan terimler kuralına, "terk etti" kelimesi ise ses olayı olmayan yardımcı fiille kurulan birleşik eylemler kuralına uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki birleşik kelimenin yapısını ve türünü belirlemek.
İlk cümledeki birleşik kelime "ön söz"dür. Kelime, "ön" sözcüğünün başa getirilmesiyle oluşturulmuş bir isim öbeğidir.
"Ön" sözcüğüyle başlayan birleşik kelimelerin yazılış kuralını tespit etmek için.
2
İkinci cümledeki birleşik kelimenin yapısını ve türünü belirlemek.
İkinci cümledeki birleşik kelime "iş birliği"dir. Bu kelime, iki bağımsız sözcüğün anlam kaybına uğramadan birleşmesiyle oluşmuş, durum ve olgu bildiren bir kavramdır.
Durum, olgu ve olay bildiren sözlerin ayrı yazılması kuralını doğrulamak için.
3
Üçüncü cümledeki birleşik kelimenin yapısını ve türünü belirlemek.
Üçüncü cümledeki birleşik kelime "yanı sıra"dır. Bu kelime, "sıra" sözcüğünün sona gelmesiyle oluşturulmuştur.
"Dış, iç, sıra" sözleriyle kurulan birleşik kelimelerin ayrı yazılması kuralını doğrulamak için.
4
Dördüncü cümledeki birleşik eylemin yapısını ve türünü belirlemek.
Dördüncü cümledeki birleşik kelime "terk etti" ifadesidir. Bu eylem, "terk" ismi ve "etmek" yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Birleşme sırasında herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gerçekleşmemiştir.
Ses olayı gerçekleşmeyen yardımcı fiillerin yazım kuralını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimelerin TDK yazım kuralları çerçevesinde sınıflandırılması.
Soru 8Soru →

Aşağıdaki cümlede parantez içinde yanlış yazılmış olarak verilen birleşik sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına uygun doğru biçimlerini boşluklara yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Modern bilimsel araştırmalar, evrenin derinliklerinde gerçekleşen pek çok (olağandışı) olayda yer çekimi dalgalarının rolünü (farketmek) için yeni yöntemler geliştirmektedir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla 'olağan dışı' ve 'fark etmek' sözcükleri getirilmelidir.
Cümledeki boşluklar doldurulurken TDK'nin ayrı yazılan birleşik kelimelerle ilgili iki temel kuralı uygulanır: Birincisi, 'dış, iç, sıra' sözcükleriyle yapılan birleşik kelimelerin ayrı yazılması kuralıdır; bu yüzden 'olağan dışı' ayrı yazılır. İkincisi, etmek yardımcı fiiliyle kurulan ve herhangi bir ses türemesi veya düşmesi içermeyen birleşik fiillerin ayrı yazılması kuralıdır; bu yüzden 'fark etmek' ayrı yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki birinci parantez içi ifadenin (olağandışı) yapısını ve TDK yazım kurallarındaki yerini analiz etmek.
Sözcüğün 'olağan dışı' şeklinde ayrı yazılması gerektiği tespit edilir.
Türkçe yazım kurallarına göre 'dış, iç, sıra' sözcükleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması gerekir.
2
Cümledeki ikinci parantez içi ifadenin (farketmek) yapısını ve TDK yazım kurallarındaki yerini analiz etmek.
Sözcüğün 'fark etmek' şeklinde ayrı yazılması gerektiği tespit edilir.
Ses düşmesi veya ses türemesine uğramayan yardımcı fiillerle (etmek, olmak vb.) kurulan birleşik fiiller ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımı; kelimelerin anlam kaybına uğrayıp uğramamasına veya bünyelerinde belirli ses olaylarının gerçekleşip gerçekleşmemesine göre değişiklik gösterir. Türk Dil Kurumunun (TDK) belirlediği kurallara göre bazı birleşik kelimelerin ayrı yazılması zorunludur.

Buna göre, sol sütunda verilen ayrı yazılan birleşik kelimeleri, sağ sütundaki TDK yazım gerekçeleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

kabul etmek
çağ dışı
deniz yolu
yer altı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

'kabul etmek' ifadesi yardımcı fiillerle kurulan ve ses olayı barındırmayan fiiller kuralıyla; 'çağ dışı' ifadesi dış, iç ve sıra sözlerinin yazımı kuralıyla; 'deniz yolu' ifadesi yol ve ulaşım sözcüklerinin yazımı kuralıyla; 'yer altı' ifadesi ise somut olarak yer bildiren alt ve üst sözcüklerinin yazımı kural��yla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmeler, Türk Dil Kurumunun ayrı yazılan birleşik kelimeler için belirlediği kurallara dayanmaktadır. 'Kabul etmek' yardımcı fiil kuralına, 'çağ dışı' iç/dış/sıra kelimeleri kuralına, 'deniz yolu' yol ve ulaşım kuralına, 'yer altı' ise somut yer bildiren alt/üst kelimeleri kuralına uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
'kabul etmek' birleşik kelimesinin yapısı incelenir.
Bu kelimenin 'etmek' yardımcı fiiliyle kurulduğu ve herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi barındırmadığı tespit edilir.
Ses olayı barındırmayan yardımcı fiilli birleşiklerin ayrı yazılma gerekçesini doğrulamak.
2
'çağ dışı' birleşik kelimesinin yapısı incelenir.
Kelimenin 'dış' sözcüğünün sona getirilmesiyle oluşturulmuş bir terim olduğu tespit edilir.
İç, dış ve sıra kelimelerinin sona gelmesiyle oluşan yapıların ayrı yazılma kuralını eşleştirmek.
3
'deniz yolu' birleşik kelimesinin yapısı incelenir.
Kelimenin yol ve ulaşımla ilgili bir birleşik sözcük olduğu tespit edilir.
Yol ve ulaşımla ilgili kavramların ayrı yazılma kuralını doğrulamak.
4
'yer altı' birleşik kelimesinin yapısı incelenir.
Bu kelimedeki 'alt' sözcüğünün somut bir yer (yeryüzünün altı) bildirdiği tespit edilir.
Somut yer bildiren alt/üst kelimelerinin ayrı yazılması kuralını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimelerin Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre sınıflandırılması ve yazım gerekçeleri.
Soru 10Soru →

Türkçede "iç, dış, sıra" sözlerinin sona getirilmesiyle oluşturulan birleşik sözcükler ayrı yazılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uymamaktan kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurul, projenin sonraki aşamalarında ortaya çıkabilecek yasadışı girişimlerin önüne geçmek amacıyla yasal mevzuatı yeniden inceledi.

Cevap

Kurulun projenin sonraki aşamalarında ortaya çıkabilecek yasadışı girişimlerin incelendiğini belirten cümledeki "yasadışı" sözcüğü "yasa dışı" şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu kuralları uyarınca "dış, iç, sıra" sözleriyle kurulan birleşik sözcükler ayrı yazılır. Kurulun yasadışı girişimleri incelediğini belirten seçenekte geçen "yasadışı" kelimesi bu kurala aykırı olarak bitişik yazılmıştır; doğrusu "yasa dışı" olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen ve "iç, dış, sıra" s��zcükleriyle oluşturulmuş birleşik kelimeleri tespit etme
Cümlelerde sırasıyla "yurt içi", "yanı sıra", "yasadışı", "olağan dışı" ve "ardı sıra" sözcükleri belirlenmiştir.
Soruda verilen kurala göre incelenecek hedef sözcüklerin bulunması gerekir.
2
TDK kuralları doğrultusunda belirlenen birleşik sözcüklerin yazımını kontrol etme
"yurt içi", "yanı sıra", "olağan dışı" ve "ardı sıra" sözcükleri kurala uygun olarak ayrı yazılmıştır. Ancak "yasadışı" sözcüğü bitişik yazılmıştır.
Yazım kuralının doğru uygulanıp uygulanmadığını teyit etmek için her bir sözcük TDK kurallarıyla karşılaştırılır.
3
"iç, dış, sıra" sözlerinin ayrı yazılması gerektiği kuralını yanlış uygulanan sözcüğe uyarlama
"yasadışı" ifadesi ayrı yazılması gerektiği için doğru yazımı "yasa dışı" olmalıdır.
Yazım yanlışının gerekçesini belirlemek ve doğru yazılışı ortaya koymak amaçlanır.

Anahtar Kavram

İç, dış ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması
Soru 11Soru →

Aşağıda verilen ayrı yazılan birleşik kelimeleri, Türk Dil Kurumunun (TDK) yazım kurallarında yer alan gerekçeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

terk etmek
yasa dışı
açık mavi
yer altı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"terk etmek" ifadesi yardımcı fiil kuralıyla, "yasa dışı" ifadesi iç/dış/sıra sözcükleri kuralıyla, "açık mavi" rengin tonunu belirten sıfat kuralıyla, "yer altı" ise somut yer bildiren alt ve üst sözcükleri kuralıyla eşleşmektedir.
"terk etmek" ses olayı barındırmayan yardımcı fiil kuralıyla; "yasa dışı" kelimesi "dış" sözüyle kurulan birleşik kelimeler kuralıyla; "açık mavi" rengin tonunu belirten sıfat kuralıyla; "yer altı" kelimesi ise somut yer bildiren alt ve üst sözcükleri kuralıyla doğru bir biçimde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
"terk etmek" birleşik fiilinin yapısını analiz etmek
"terk" isim soylu sözcüğü ve "etmek" yardımcı fiilinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesi (terketmek şeklinde telaffuzu gerektirecek bir ses olayı) bulunmadığı belirlenir. Bu durum, yardımcı fiillerle kurulan ve ses olayına uğramayan birleşik fiillerin ayrı yazılması gerektiği kuralıyla eşleşir.
Türkçede yardımcı fiillerle kurulan fiiller ancak ses olayı oluştuğunda bitişik yazılır.
2
"yasa dışı" birleşik kelimesinin yapısını analiz etmek
Sözcüğün sonundaki "dış" ifadesi tespit edilir. TDK kurallarına göre dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelimelerin ayrı yazıldığı bilgisiyle bu eşleşme sağlanır.
Yön ve yer belirten dış, iç, sıra sözleri sona geldiğinde birleşik kelime ayrı yazılmalıdır.
3
"açık mavi" birleşik kelimesinin yapısını analiz etmek
"mavi" renk adının önüne gelen ve onun tonunu belirten "açık" sıfatı tespit edilir. Bu yapı, rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatların ayrı yazılması kuralıyla eşleşir.
Renk tonu bildiren sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır.
4
"yer altı" birleşik kelimesinin yapısını analiz etmek
"yer altı" kelimesinin somut olarak yerin altını (yüzey altı anlamında) ifade ettiği belirlenir. Bu durum, somut yer bildiren alt ve üst kelimelerinin ayrı yazılması kuralıyla eşleşir.
Soyut anlam taşıyan alt/üst sözleri bitişik yazılırken, somut olarak fiziksel yer bildirenler ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

TDK yazım kuralları uyarınca ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerin yapısal ve anlamsal özelliklerine göre sınıflandırılması.
Soru 12Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ulaşım ağlarının hızla geliştiği günümüzde, havayolu taşımacılığı hem konforu hem de hızı nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir.

Cevap

Ulaşım ağlarının hızla geliştiği günümüzde, havayolu taşımacılığı hem konforu hem de hızı nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir.
Ulaşım ağlarının hızla geliştiği günümüzde, havayolu taşımacılığı hem konforu hem de hızı nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir. cümlesinde geçen 'havayolu' sözcüğü yanlış yazılmıştır. Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler (hava yolu, kara yolu, deniz yolu vb.) ayrı yazılmalıdır. Dolayısıyla bu sözcüğün 'hava yolu' şeklinde ayrı yazılması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen birleşik kelimeleri tespit etmek.
Seçeneklerde yer alan birleşik kelimeler sırasıyla: 'ana dili', 'su altı', 'havayolu', 'iş bölümü' ve 'hafta içi' olarak saptanmıştır.
Yazım yanlışının hangi sözcükte olduğunu bulmak için öncelikle birleşik yapıdaki sözcüklerin belirlenmesi gerekir.
2
TDK'nin ayrı yazılan birleşik kelimeler kurallarına göre belirlenen sözcükleri analiz etmek.
'ana dili', 'su altı', 'iş bölümü' ve 'hafta içi' sözcüklerinin ayrı yazılması doğrudur. Ancak 'havayolu' sözcüğünün bitişik yazılması yanlıştır.
TDK kurallarına göre yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler (hava yolu, kara yolu vb.) ayrı yazılmalıdır.
3
Yazım yanlışı olan cümleyi belirleyip doğru seçeneğe ulaşmak.
'havayolu' sözcüğünün geçtiği ulaşım ağları ile ilgili cümlenin yazım yanlışı barındırdığı saptanmıştır.
Soruda bizden yazım yanlışı olan cümlenin bulunması istenmektedir.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Soru 13Soru →

Bir sanatçının, yaşadığı dönemin (I) sıra dışı gerçeklerini eserlerine taşırken toplumsal değerleri (II) gözardı etmesi düşünülemez. Zira o, toplumun aksayan yönlerini (III) ayırt etmek ve bunlara çözüm aramakla yükümlüdür. Kendisini fildişi kulesine kapatıp sadece bireysel temaları işleyen bir yazarın kalıcı olacağını (IV) iddia etmek zordur. Bu nedenle sanatçı, toplumsal sorunları (V) fark edip bunları estetik bir dille yoğurmalıdır.

Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin yazımı yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

II numaralı söz (gözardı)
Parçada geçen 'gözardı' sözcüğü, 'göz ardı' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, bu söz öbeğinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesi olmadığı için sözcüklerin ayrı yazılması gerekir. Bu nedenle II numaralı sözün yazımı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış sözlerin yapılarını ve TDK yazım kurallarına uygunluklarını incelemek.
I, III, IV ve V numaralı sözlerin kurallara uygun olarak ayrı yazıldığı, II numaralı sözün ise ayrı yazılması gerekirken bitişik yazıldığı saptanır.
Birleşik sözcüklerin ve yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin ayrı veya bitişik yazılma koşullarını belirlemek.
2
II numaralı 'gözardı' sözcüğünün yazım kuralını değerlendirmek.
TDK kurallarına göre 'göz ardı etmek' ifadesindeki 'göz ardı' sözü ayrı yazılır. Herhangi bir ses düşmesi veya türemesi barındırmadığı için sözcüklerin ayrı yazılması gerekir.
Hatalı yazılan birleşik sözcüğü tespit edip doğru yazım kuralıyla eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Ayrı yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Soru 14Soru →

I. Bilim insanları, araştırmalarını daha geniş kitlelere ulaştırmak amacıyla uluslararası projelerde yer alırlar.
II. Bu süreçte yabancı meslektaşlarıyla sürekli bir bilgi paylaşımı içinde bulunmaları kaçınılmazdır.
III. Son dönemde yapılan çalışmalar, eğitimde bireysel farklılıkların göz önünde bulundurulmasının önemini kanıtlamıştır.
IV. Ancak toplumun bazı konulardaki kökleşmiş önyargılarını yıkmak, bilimsel verileri insanlara kabul ettirmek kadar kolay değildir.
V. Nitekim eğitimcilerin bu alanda iş birliği yapması, yeni yöntemlerin başarısını doğrudan etkilemektedir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ayrı yazılması gereken bir birleşik sözcüğün bitişik yazılmasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

IV numaralı cümle
Dördüncü cümlede geçen 'önyargılarını' sözcüğü yanlış yazılmıştır. TDK kurallarına göre 'ön yargı' sözcüğü ayrı yazılması gereken bir birleşik kelimedir. Bu sözcüğün bitişik yazılması yazım kuralı ihlalidir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümleleri sırayla inceleyerek birleşik sözcükleri tespit etmek.
I. cümlede 'bilim insanları', II. cümlede 'bilgi paylaşımı', III. cümlede 'göz önünde', IV. cümlede 'önyargılarını', V. cümlede 'iş birliği' birleşik sözcükleri belirlenmiştir.
Yazım yanlışını bulabilmek için öncelikle cümlelerde geçen birleşik yapıları ortaya koymak gerekir.
2
Tespit edilen birleşik sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre yazılışlarını kontrol etmek.
'Bilim insanı', 'bilgi paylaşımı', 'göz önü' ve 'iş birliği' sözcüklerinin ayrı yazılması doğrudur. Ancak 'ön yargı' kelimesi ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır.
TDK kurallarına göre 'ön' sözcüğüyle kurulan ve somut/soyut bir kavramı karşılayan 'ön yargı', 'ön plan', 'ön söz' gibi sözcükler ayrı yazılır.
3
Yanlış yazılan birleşik sözcüğün yer aldığı cümleyi belirleyip doğru seçeneği işaretlemek.
IV numaralı cümlede yer alan 'önyargılarını' sözcüğünün bitişik yazılması yazım yanlışıdır. Doğrusu 'ön yargılarını' şeklinde ayrı olmalıdır.
Soruda bizden ayrı yazılması gereken birleşik kelimenin bitişik yazıldığı cümle istendiği için doğru cevap IV numaralı cümledir.

Anahtar Kavram

TDK yazım kurallarına göre, 'ön' sözcüğüyle kurulan ve somut ya da soyut bir kavramı karşılayan birleşik kelimeler (ön yargı, ön söz, ön plan vb.) ayrı yazılır.
Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin