Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

16 soru

Soru 1Soru

Aşağıdaki birleşik kelimeleri, bitişik yazılma gerekçeleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

pazartesi
hissetmek
akşamüstü

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

pazartesi kelimesi ünlü düşmesi gerekçesiyle, hissetmek kelimesi ünsüz türemesi gerekçesiyle, akşamüstü kelimesi ise somut yer bildirmeyen üst sözcüğüyle kurulma kuralı gerekçesiyle eşleşmektedir.
pazartesi kelimesi ünlü düşmesiyle kurulduğu için birinci gerekçeyle; hissetmek kelimesi yardımcı fiil birleşmesinde ünsüz türemesi gerçekleştiği için ikinci gerekçeyle; akşamüstü kelimesi ise somut olarak yer bildirmeyen 'üst' sözcüğüyle kurulduğu için üçüncü gerekçeyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
'pazartesi' kelimesinin kökenini ve uğradığı ses değişimini incelemek
'Pazar ertesi' kelimelerinin birleşimi sırasında 'e' ünlüsünün düştüğü (ses düşmesi) tespit edilir.
Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralını doğrulamak için.
2
'hissetmek' kelimesinin yapısını incelemek
'His' ismi ile 'etmek' yardımcı fiili birleşirken 's' sesinin türediği (ünsüz türemesi) tespit edilir.
Yardımcı fiillerle birleşirken ses olayına uğrayan kelimelerin bitişik yazılması kuralını doğrulamak için.
3
'akşamüstü' kelimesinin sonundaki yer bildiren unsuru incelemek
'üst' sözcüğünün somut bir yer göstermediği, zaman belirttiği tespit edilir.
Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralını doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik yazılmasını gerektiren ses olayları ve anlamsal kurallar.
Soru 2Soru

Aşağıdaki sol sütunda Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre bitişik yazılması gereken bazı birleşik kelimeler, sağ sütunda ise bu kelimelerin bitişik yazılma gerekçeleri karışık olarak verilmiştir. Birleşik kelimeler ile bitişik yazılma gerekçelerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

yalıçapkını
pazartesi
gökdelen
dedikodu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

yalıçapkını - anlam kayması; pazartesi - ses düşmesi; gökdelen - sıfat-fiil kalıplaşması; dedikodu - geçmiş zaman eki kalıplaşması gerekçeleriyle eşleşir.
Doğru eşleştirmede yalıçapkını anlam kaymasına uğradığı için birinci gerekçeyle; pazartesi ses düşmesine uğradığı için ikinci gerekçeyle; gökdelen sıfat-fiil eki içerdiği için üçüncü gerekçeyle; dedikodu ise her iki kelimesinde geçmiş zaman eki barındırdığı için dördüncü gerekçeyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci kelimenin yapısını ve anlamını analiz etmek.
yalıçapkını sözcüğünün iki unsurunun da gerçek anlamını yitirerek yeni bir kuş türünü karşıladığını saptamak.
Anlam kaymasına uğrayan bu tür birleşik sözcüklerin bitişik yazılması kuralını doğrulamak.
2
İkinci kelimenin kökenini ve ses olaylarını incelemek.
pazartesi sözcüğünün pazar ertesi kelimelerinden türediğini ve ünlü düşmesine uğradığını belirlemek.
Ses kaybına uğrayan birleşik kelimelerin bitişik yazılması gerektiğini tespit etmek.
3
Üçüncü kelimenin ek ve kök yapısını kontrol etmek.
gökdelen sözcüğünün ikinci unsurunun -en sıfat-fiil ekiyle kurulan bir kalıplaşma olduğunu görmek.
Sıfat-fiil ekleriyle kurulan ve kalıplaşan birleşik kelimelerin bitişik yazılma kuralını uygulamak.
4
Dördüncü kelimenin zaman eklerini ve fiil köklerini incelemek.
dedikodu sözcüğünde demek ve koymak fiillerinin -di geçmiş zaman ekleriyle birleştiğini saptamak.
Her iki ögesi de geçmiş zaman eki alan birleşik kelimelerin bitişik yazılacağını belirlemek.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin yazım gerekçeleri ve kuralları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yere, ayraç içinde belirtilen birleşik kelimenin doğru yazılmış hâlini yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Bayram tatilinde ilçedeki sakinlerini ziyaret ederek onlara yalnız olmadıklarını hissettirmek istedik. (huzur evi)
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

huzurevi
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Bu nedenle 'huzurevi' kelimesinin bitişik yazılması doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Ayraç içindeki 'huzur evi' ifadesinin yapısını ve dil bilgisi kurallarını incelemek.
İfadenin 'ev' kelimesiyle kurulan bir birleşik kelime olduğu belirlenir.
Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre birleşik kelimelerin yazılışı belirli kurallara bağlıdır.
2
'Ev' kelimesiyle kurulan birleşik kelimelerin yazım kuralını hatırlamak.
TDK kurallarına göre 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler (huzurevi, öğretmenevi, bakımevi, konukevi vb.) bitişik yazılır.
Dil bilgisi kuralları gereği bu tür birleşik yapılar bitişik yazılmalıdır.
3
Kuralı hedef kelimeye uygulayarak doğru yazımı belirlemek.
Kelimenin doğru yazımı 'huzurevi' şeklindedir.
Huzur ve ev kelimelerinin birleşmesiyle oluşan bu kelime kural gereği bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Ev sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin bitişik yazılması
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

Türkçede iki veya daha fazla sözcüğün birleşmesiyle oluşan birleşik kelimelerde, kelimelerden her ikisi veya ikincisi birleşme sırasında anlam değişmesine uğradığında bu kelimeler bitişik yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmadığı için bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktardan aldığı bir paket kuş burnunu demleyip misafirlerine ikram etti.

Cevap

Aktardan aldığı bir paket kuş burnunu demleyip misafirlerine ikram etti cümlesinde geçen 'kuş burnu' sözcüğü yanlış yazılmıştır.
Aktardan alınan bitkinin belirtildiği cümlede geçen 'kuş burnu' ifadesinde kelimeler anlam kaybına uğradığı için bitişik yazılmalıdır ('kuşburnu'). Ayrı yazılması kurala aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit etmek.
Seçeneklerde yer alan birleşik kelimeler belirlenmiştir: 'aslanağzı', 'hanımeli', 'kuş burnu', 'çoban salatası' ve 'vişneçürüğü'.
Yazım yanlışı olan sözcüğü bulmak için cümlelerdeki birleşik yapıları incelemeliyiz.
2
Anlam kaybı kuralına göre sözcükleri denetlemek.
'Kuşburnu' kelimesi bir bitkiyi temsil ettiği için anlam kaymasına uğramıştır ve bitişik yazılmalıdır. Ancak cümlede 'kuş burnu' şeklinde ayrı yazılarak hata yapılmıştır.
Türk Dil Kurumu kuralları gereği, birleşme sırasında anlam kaybına uğrayan (özellikle bitki, hayvan ve renk adları) birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Birleşme sırasında anlam kaymasına uğrayan birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralı.
Soru 5Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zorluklar karşısında asla vaz geçmemeli, hedeflerimize doğru kararlılıkla yürümeliyiz.

Cevap

Zorluklar karşısında asla vaz geçmemeli, hedeflerimize doğru kararlılıkla yürümeliyiz.
Zorluklar karşısında asla vaz geçmemeli ifadesinde kullanılan 'vazgeçmek' fiili anlamca kaynaşmış bir birleşik fiildir. Kurallara göre bitişik yazılması gerekirken ayrı yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit etmek.
Tespit edilen birleşik kelimeler: 'ön yargı', 'akşamüstü', 'vaz geçmemeli', 'fark edince', 'yayınevi'.
Yazım kuralları açısından incelenecek hedef sözcükleri belirlemek gerekir.
2
Tespit edilen sözcüklerin yazım kurallarına uygunluğunu kontrol etmek.
'vazgeçmek' sözcüğünün anlamca kaynaşmış bir birleşik eylem olduğunu ve bitişik yazılması gerektiğini belirlemek.
Anlamca kaynaşmış birleşik eylemler Türk Dil Kurumu kuralları gereğince bitişik yazılmalıdır. Bu kurala uyulmadığında yazım yanlışı oluşur.

Anahtar Kavram

Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerin bitişik yazılması kuralı.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 6Soru

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerlere, yay ayraç içinde verilen birleşik kelimelerin yazım kurallarına uygun doğru yazılışları nasıl olmalıdır?

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Kimi yazarlar, karakterlerini adeta bir laboratuvar titizliğiyle incelerken kimi de olayları son derece (gelişi güzel) bir kurguyla okura sunar. Bu süreçte yazarın entelektüel birikimi ve toplumsal olaylara karşı takındığı tavır, eserin kalıcılığını belirler. Nitekim dönemin en önemli gazetelerinden birinde (baş yazar) olarak çalışan sanatçının, toplumsal sorunları ele alırken sergilediği tutum bu durumu a��ıkça ortaya koymaktadır. O, insan psikolojisinin derinliklerine inerek karakterlerin (bilinç altı) dünyasını estetik bir dille işlemeyi başarmıştır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla 'gelişigüzel', 'başyazar' ve 'bilinçaltı' kelimeleri yazılmalıdır.
Metindeki boşluklara sırasıyla gelmesi gereken 'gelişigüzel', 'başyazar' ve 'bilinçaltı' kelimeleri, Türkçe yazım kuralları gereği bitişik yazılması gereken birleşik kelimelerdir. Zarf-fiil eklerinin kalıplaşması, 'baş' sözcüğünün sıfat tamlaması kurması ve somut olarak yer bildirmeyen 'alt' sözcüğüyle kurulan birleşmeler bu kelimelerin bitişik yazılmasını gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk boşlukta yer alan 'gelişi güzel' ifadesinin yazım kuralını tespit etmek.
'gelişigüzel' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Türkçede zarf-fiil kalıplaşmasıyla oluşan ve birleşik zarf niteliği taşıyan 'gelişigüzel' sözcüğü bitişik yazılır.
2
İkinci boşlukta yer alan 'baş yazar' ifadesinin yazım kuralını tespit etmek.
'başyazar' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Bir topluluğun yöneticisi veya önde geleni anlamındaki 'baş' sıfatıyla kurulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler bitişik yazılır.
3
Üçüncü boşlukta yer alan 'bilinç altı' ifadesinin yazım kuralını tespit etmek.
'bilinçaltı' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Somut olarak yer bildirmeyen 'alt', 'üst' ve 'üzeri' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik veya ayrı yazılması belirli kurallara bağlanmıştır. Kelimelerden her ikisi veya ikincisi anlam değişmesine uğradığında, ses düşmesi veya türemesi meydana geldiğinde ya da belirli eklerle kalıplaşma oluştuğunda birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumun her kesiminde okur yazar oranını artırmak, çağdaş bir geleceğin inşasında en öncelikli adımdır.

Cevap

Toplumun her kesiminde okur yazar oranını artırmak, çağdaş bir geleceğin inşasında en öncelikli adımdır.
Doğru cevap, içinde 'okur yazar' ifadesi geçen cümledir. Bu sözcük, her iki ögesi de geniş zaman eki alan birleşik kelimeler grubuna girdiğinden bitişik yazılmalıdır ('okuryazar'). Cümlede ayrı yazılarak yazım hatası yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen birleşik sözcükleri tespit etmek.
'kuşburnu', 'huzurevi', 'okur yazar', 'akaryakıt', 'gitgide' birleşik sözcükleri tespit edilmiştir.
Yazım yanlışının hangi sözcükten kaynaklandığını bulmak için öncelikle birleşik kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
Belirlenen birleşik sözcüklerin yazım kurallarına uygunluğunu kontrol etmek.
'kuşburnu', 'huzurevi', 'akaryakıt' ve 'gitgide' sözcüklerinin bitişik yazılması doğrudur. Ancak 'okur yazar' sözcüğü her iki ögesi de geniş zaman eki alan kalıplaşmış bir sözcüktür ve bitişik yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre kalıplaşmış sıfat-fiil ve geniş zaman eki alan birleşik sözcükler bitişik yazılmak zorundadır.
3
Yanlış yazılan birleşik sözcüğün bulunduğu cümleyi belirlemek.
'okur yazar' ifadesğinin ayrı yazıldığı cümle tespit edilmiştir.
Yazım yanlışı barındıran cümlenin bulunması soruyu çözüme ulaştırır.

Anahtar Kavram

Her iki kelimesi de geniş zaman eki (-ar/-er) alarak kalıplaşmış birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8Soru

Edebiyat eleştirmenlerinin (I)başyazar olarak nitelendirdiği sanatçı, son romanında toplumsal normların dışında kalan (II)sıra dışı karakterlerin iç dünyasını ele alıyor. Eserdeki (III)olağanüstü ögeler, okuyucunun (IV)bilinçaltına seslenirken aynı zamanda toplumsal (V)önyargıları da sorgulatıyor.

Bu parçada numaralanmış birleşik kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçada numaralanmış sözcüklerden V numaralı olan 'önyargıları' kelimesinin yazımı yanlıştır. Kelimenin doğru yazımı 'ön yargıları' şeklinde ayrı olmalıdır.
V numaralı 'önyargıları' sözcüğü Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre ayrı yazılması gereken bir birleşik kelimedir. Doğru yazımı 'ön yargıları' şeklinde olmalıdır. Bu nedenle V numaralı sözcüğün yazımı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki numaralanmış birleşik kelimeleri tespit etmek.
I (başyazar), II (sıra dışı), III (olağanüstü), IV (bilinçaltına) ve V (önyargıları) birleşik kelimeleri belirlenmiştir.
Yazım kurallarına uygunluğun denetlenmesi için öncelikle birleşik kelimelerin yapısal olarak incelenmesi gerekir.
2
I, II, III ve IV numaralı birleşik kelimelerin yazım kurallarını incelemek.
'Başyazar', 'olağanüstü' ve 'bilinçaltı' kelimelerinin bitişik; 'sıra dışı' kelimesinin ise ayrı yazıldığını ve bu yazımların kurallarla uyumlu olduğunu saptamak.
TDK yazım kurallarına göre 'baş' sıfatıyla kurulanlar ile somut yer bildirmeyen 'alt/üst' kelimeleri bitişik; 'dış, iç, sıra' kelimeleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılmalıdır.
3
V numaralı 'önyargıları' kelimesinin yazımını kontrol etmek.
'Ön yargı' birleşik kelimesinin ayrı yazılması gerektiğini, metinde ise bitişik yazılarak hata yapıldığını belirlemek.
Türkçe yazım kurallarında 'ön' kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler (öngörü ve önsezi hariç) ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Bitişik ve ayrı yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Soru 9Soru

Edebiyat dünyasında I (başkahraman) olarak çizilen karakterlerin çoğu, okuyucunun zihninde II (sıra dışı) yönleriyle yer edinir. Yazar, bu eserinde de karakterlerini III (ayaküstü) tasvirlerle geçiştirmemiş, onları derinlikli birer portreye dönüştürmüştür. Bu titizlik eseri okurun IV (başucu) kitabı yapmaya yetse de bazı düğümlerin V (oldu bittiye) getirilerek çözülmesi romanın inandırıcılığını zedeliyor.

Bu parçadaki numaralanmış sözlerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

oldu bittiye (doğrusu: oldubittiye)
Doğru yanıt 'oldu bittiye' sözüdür. Türk Dil Kurumuna göre 'oldubitti' sözcüğü, her iki kelimesi de belirli geçmiş zaman eki alan birleşik kelimeler sınıfına girdiğinden bitişik yazılmalıdır. Parçada bu sözcük ayrı yazılarak yazım yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış sözcüklerin yapılarını ve yazım kurallarını incelemek.
başkahraman, sıra dışı, ayaküstü, başucu ve oldu bittiye sözcükleri belirlenir.
Sözcüklerin TDK yazım kurallarına uygunluğunu denetlemek için öncelikle hangilerinin birleşik sözcük olduğunu saptamak gerekir.
2
Her bir birleşik sözcüğün yazılış gerekçesini kuralına göre değerlendirmek.
'başkahraman' (baş- sözcüğüyle kurulan sıfat tamlaması), 'sıra dışı' (dış, sıra sözcükleri ayrı yazılır), 'ayaküstü' (somut yer bildirmeyen üst sözcüğü), 'başucu' (kalıplaşmış yön terimi) kurallara uygundur.
Hangi sözcüklerin doğru yazıldığını eleyerek hatalı olanı bulmak.
3
'oldu bittiye' sözcüğünün yazım kuralını kontrol etmek.
Her iki ögesi de -dı/-di geçmiş zaman eki alan birleşik sözcükler (oldubitti) bitişik yazılmalıdır. Parçada ayrı yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır.
Yazım yanlışının gerekçesini belirleyip doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, Türk Dil Kurumu yazım kurallarına uygun olacak şekilde, ayraç içindeki birleşik kelimelerin doğru yazılışlarıyla doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Sanatçı, son eserinde (olağan üstü) bir anlatım tarzı benimseyerek okuyucunun zihninde (vatan sever) bir karakterin iç dünyasını şekillendiriyor.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklar sırasıyla 'olağanüstü' ve 'vatansever' sözcükleriyle doldurulmalıdır.
Boş bırakılan yerlere sırasıyla somut yer bildirmeyen 'üst' sözüyle kurulan 'olağanüstü' ve '-sever' sıfat-fiiliyle kurulan 'vatansever' sözcükleri getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci boşlukta yer alan parantez içindeki ifadeyi inceleyiniz.
'ola��an üstü' sözündeki 'üst' kelimesi somut bir yer bildirmediği için bu birleşik kelime bitişik yazılarak 'olağanüstü' şeklinde olmalıdır.
TDK kurallarına göre somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
2
İkinci boşlukta yer alan parantez içindeki ifadeyi inceleyiniz.
'vatan sever' ifadesindeki '-sever' eki bitişik yazılması gerektiğinden sözcük 'vatansever' şeklinde olmalıdır.
TDK kurallarına göre sıfat-fiil eki olan '-sever' ile kurulan birleşik kelimeler her zaman bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin yazım kuralları
Soru 11Soru

Aşağıda verilen birleşik kelimeleri, Türk Dil Kurumunun (TDK) bitişik yazım kurallarına uygun gerekçeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

sütlaç
kuşburnu
biçerdöver
suçüstü

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

sütlaç sözcüğü ses kaybı kuralıyla; kuşburnu sözcüğü anlam değişmesi kuralıyla; biçerdöver sözcüğü her iki ögesi sıfat-fiil eki alan kelimeler kuralıyla; suçüstü s��zcüğü ise somut yer bildirmeyen üst sözcüğü kuralıyla eşleşir.
"sütlaç" sözcüğü ünlü/ünsüz aşınması (ses kaybı); "kuşburnu" anlam değişimi; "biçerdöver" sıfat-fiil ekleri ile kalıplaşma; "suçüstü" ise somut yer bildirmeyen üst sözcüğü kuralı gereğince bitişik yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen birleşik kelimelerin yapılarını analiz etme
"sütlaç" sözcüğünün "sütlü aş" kelimelerinden türediği, "kuşburnu" sözcüğünün bir bitkiyi karşıladığı, "biçerdöver" sözcüğünün sıfat-fiil ekleri taşıdığı ve "suçüstü" sözcüğünün soyut bir durum bildirdiği tespit edilir.
Her kelimenin kurallara göre sınıflandırılabilmesi için öncelikle köken ve yapısal analizi gereklidir.
2
Sözcükleri TDK bitişik yazım kurallarıyla karşılaştırma
"sütlaç" ses kaybıyla, "kuşburnu" anlam değişmesiyle, "biçerdöver" sıfat-fiil kalıplaşmasıyla ve "suçüstü" somut yer bildirmeyen üst kelimesiyle ilişkilendirilir.
Bitişik yazılan birleşik kelimelerin her biri belirli bir dil bilgisi kuralı çerçevesinde bitişik yazılmaktadır.
3
Eşleştirmeleri doğrulama
Tüm sözcüklerin ilgili kurallarla eksiksiz ve doğru şekilde eşleştiği teyit edilir.
Hatalı bir eşleştirme kalmaması için tüm ikililer kontrol edilir.

Anahtar Kavram

Bitişik Yazılan Birleşik Kelimelerin Kuralları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerleri, parantez içinde verilen birleşik kelimelerin ('öngörü' ve 'akşamüstü') Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına uygun doğru biçimleriyle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Bilim insanlarının yaptığı son çalışmalara göre, geleceğe yönelik gerçekçi bir oluşturabilmek için geçmişteki iklim döngülerini iyi analiz etmek gerekir. Özellikle saatlerinde havada oluşan nem oranındaki ani değişimler, bu döngülerin anlaşılmasında önemli ipuçları sunmaktadır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa 'öngörü', ikinci boşluğa ise 'akşamüstü' kelimeleri bitişik olarak yazılmalıdır.
Boşluklara getirilmesi gereken 'öngörü' ve 'akşamüstü' sözcükleri, Türk Dil Kurumunun bitişik yazılan birleşik kelimeler için belirlediği kurallara tabidir. 'Öngörü' sözcüğü 'ön' ile kurulan kalıplaşmış bir birleşik kelime olduğu için, 'akşamüstü' sözcüğü ise somut yer bildirmeyen 'üst' sözcüğünün sona eklenmesiyle oluştuğu için bitişik yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk boşluk için parantez içindeki 'öngörü' sözcüğünün yazım kuralı belirlenir.
İlk boşluğa 'öngörü' yazılır.
TDK kurallarına göre 'ön' sözcüğüyle kurulan bazı birleşik kelimeler (ön söz, ön yargı vb.) ayrı yazılsa da 'öngörü', 'önsezi', 'öngörmek' gibi kalıplaşmış kelimeler bitişik yazılmalıdır.
2
İkinci boşluk için parantez içindeki 'akşamüstü' sözcüğünün yazım kuralı belirlenir.
İkinci boşluğa 'akşamüstü' yazılır.
TDK kurallarına göre somut olarak yer bildirmeyen 'alt', 'üst' ve 'üzeri' sözcüklerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. 'Akşamüstü' kelimesinde 'üst' sözcüğü somut bir yer göstermediği için bitişik yazılmalıdır.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin kuralları (kalıplaşmış 'ön' kelimeleri ve somut yer bildirmeyen 'üst' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler).
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru

Edebiyat dergisinin bu sayısında, (I)birçok şairin ilk dönem eserleri kapsamlı bir şekilde incelenmiş. Editörün (II)başköşede yer alan yazısında, genç sanatçıların toplumsal sorunları (III)göz ardı etmeden ele alması gerektiği vurgulanmış. Özellikle adaletsizliği (IV)suç üstü yakalar gibi betimleyen şiirler, okurların (V)gözyaşı dökmesine neden olacak kadar etkili bir dille aktarılmış.

Bu parçada numaralanmış sözlerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Dördüncü sözcük olan 'suç üstü' ifadesi yanlış yazılmıştır; bu sözcüğün 'suçüstü' şeklinde bitişik yazılması gerekir.
Dördüncü sırada yer alan 'suç üstü' sözcüğü, Türk Dil Kurumu kurallarına göre bitişik yazılmalıdır. Kurala göre, somut olarak yer bildirmeyen 'alt', 'üst' ve 'üzeri' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. 'Suçüstü' kelimesinde de fiziksel, somut bir yer kastedilmediği için kelimenin bitişik yazılması gerekir. Cümlede ayrı yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki numaralanmış birleşik kelimelerin TDK kurallarına göre yapısını incelemek.
Birinci sözcük 'birçok' (bitişik), ikinci sözcük 'başköşede' (bitişik), üçüncü sözcük 'göz ardı' (ayrı), dördüncü sözcük 'suç üstü' (ayrı) ve beşinci sözcük 'gözyaşı' (bitişik) olarak tespit edilir.
Yazım yanlışı olan kelimeyi bulmak için öncelikle tüm aday kelimelerin mevcut yazılışlarını listelemek gerekir.
2
TDK'nin somut yer bildirmeyen alt/üst/üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelere dair kuralını uygulamak.
'Suçüstü' kelimesindeki 'üstü' sözcüğünün somut olarak fiziksel bir yer (bir nesnenin üstü gibi) bildirmediği, soyut bir durum bildirdiği belirlenir.
Yazım kurallarında alt, üst ve üzeri sözcüklerinin bitişik veya ayrı yazılma kriteri somut yer bildirip bildirmemelerine bağlıdır.
3
Yanlış yazılan kelimeyi doğru biçimiyle karşılaştırarak kesin karara varmak.
Ayrı yazılan 'suç üstü' ifadesinin hatalı olduğu, doğrusunun bitişik olarak 'suçüstü' şeklinde yazılması gerektiği sonucuna ulaşılır.
Kural gereği somut yer bildirmeyen bu sözcüğün bitişik yazılması zorunludur.

Anahtar Kavram

Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin yazımı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru

Edebiyat eleştirmenleri, son yıllarda yayımlanan (I)başyapıtları değerlendirirken oldukça titiz davranmaktadır. Bir eserin kalıcılığı, yazarın ele aldığı konuyu (II)ayak üstü geçiştirmek yerine derinlemesine işlemesine bağlıdır. Nitelikli bir yazar, (III)birtakım güncel kaygılardan sıyrılarak (IV)sıra dışı bir anlatım sunar. Bu süreçte dilin olanaklarından yararlanırken (V)dil bilgisi kurallarına da özen göstermek gerekir.

Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin yazımı yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

II numaralı sözcük olan 'ayak üstü' ifadesidir. Bu sözcük, somut bir yer bildirmediği için 'ayaküstü' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Doğru yanıt olan ikinci sözün ayrı yazılması yanlıştır. Türkçede 'alt', 'üst' ve 'üzeri' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler, somut bir yer bildirmedikleri sürece (örneğin 'ayaküstü', 'akşamüstü', 'bilinçaltı') bitişik yazılır. Parçada geçen 'ayak üstü' sözü de somut olarak ayağın üst kısmını değil, 'aceleyle' anlamını taşıdığı için bitişik yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış birleşik kelimeleri ve birleşik yapıdaki sözcükleri tespit etmek.
Numaralanmış sözler: I. başyapıtları, II. ayak üstü, III. birtakım, IV. sıra dışı, V. dil bilgisi.
Yazım kurallarına uygunluğu denetlenecek sözcüklerin doğru belirlenmesi gerekir.
2
Her bir sözcüğün TDK birleşik kelimelerin yazımı kurallarına göre durumunu incelemek.
'başyapıt', 'birtakım' ve 'ayaküstü' bitişik yazılması gereken birleşik kelimelerdir; 'sıra dışı' ve 'dil bilgisi' ise ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerdir.
Hangi sözcüklerin bitişik, hangilerinin ayrı yazılması gerektiğini kurallarla eşleştirmek gerekir.
3
Yazım hatası barındıran seçeneği belirlemek.
İkinci söz olan 'ayak üstü', somut olarak bir yer bildirmediği için 'ayaküstü' şeklinde bitişik yazılmalıdır. Ayrı yazılması yazım hatasıdır.
Somut olarak yer bildirmeyen 'alt, üst, üzeri' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralının ihlal edildiğini saptamak.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin kuralları ve somut olmayan üst/alt sözcüklerinin yazımı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru

Modern bireyin yalnızlığını ele alan yazar, (I) sıradışı karakterler aracılığıyla toplumsal yabancılaşmayı sorgular. Eserlerinde (II) bilinçaltı çatışmalarını çözümlerken okuru da bu sürece dâhil eder. Karakterlerin (III) vurdumduymaz tavırlarının ardındaki derin acıları gösterir ve her insanın hayatında (IV) başucu kitapları olması gerektiğini savunur. Onun yapıtları, insan ruhunun derinliklerine inmek isteyen her okur için (V) birebirdir.

Bu parçadaki numaralanmış sözlerden hangisinin yazımı yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

Sıradışı kelimesi ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre 'dış, iç, sıra' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılmalıdır. Parçada yer alan birinci kelime 'sıradışı' şeklinde bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır. Doğru yazımı 'sıra dışı' olmalıdır. Bu yüzden bu kelimenin yer aldığı seçenek doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış birleşik kelimeler belirlenir ve TDK'nin ilgili yazım kuralları hatırlanır.
Belirlenen kelimeler: sıradışı (I), bilinçaltı (II), vurdumduymaz (III), başucu (IV), birebir (V).
Her kelimenin kendi türüne ve kurallarına göre incelenebilmesi için ilk adım olarak tespit edilmesi gerekir.
2
Kelimelerin yazım kuralları tek tek analiz edilir.
TDK kurallarına göre 'dış, iç, sıra' kelimeleriyle kurulan birleşik kelimeler (sıra dışı) ayrı yazılır. Somut yer bildirmeyen 'alt, üst' kelimeleri (bilinçaltı) bitişik yazılır. 'Baş' sözcüğüyle kurulan sıfat tamlamaları (başucu) bitişik yazılır. Kalıplaşmış eylemlerle kurulanlar (vurdumduymaz) bitişik yazılır. 'Birebir' ise 'etkili/ilaç gibi' anlamında kullanıldığında bitişik yazılır.
Hangi kelimede kural ihlali yapıldığını bulmak için kuralların doğru biçimde uygulanması gerekir.
3
Yanlış yazılan kelime tespit edilir.
Parçadaki birinci kelime 'sıradışı' olarak bitişik yazılmıştır ancak doğrusu 'sıra dışı' şeklinde ayrı olmalıdır. Diğer kelimelerin yazımı doğrudur.
Yazım yanlışının hangi numaralı sözcükte olduğunu netleştirerek sonuca ulaşmak amaçlanır.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılması gereken birleşik kelimeler ile ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerin TDK kurallarına göre ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 16Soru

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, parantez içinde belirtilen birleşik sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) güncel yazım kurallarına göre doğru yazılışlarıyla doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Yeni kurulan (yayın evi), edebiyat dünyasındaki bu (vurdum duymaz) tavra karşı durarak genç şairlerin eserlerini yayımlayacağını duyurdu.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla 'yayınevi' ve 'vurdumduymaz' kelimeleri getirilmelidir.
Cümledeki boşluklara sırasıyla 'yayınevi' ve 'vurdumduymaz' getirilmelidir. Çünkü 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler ile kalıplaşmış fiil grupları Türk Dil Kurumu kuralları gereği bitişik yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
Parantez içindeki 'yayın evi' ifadesinin yazımını TDK kurallarına göre incelemek.
'yayınevi' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Türkçede 'ev' sözüyle kurulan birleşik kelimeler (öğretmenevi, polisevi, yayınevi vb.) bitişik yazılır.
2
Parantez içindeki 'vurdum duymaz' ifadesinin yazımını TDK kurallarına göre incelemek.
'vurdumduymaz' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Her iki ögesi de çekimli fiil olan veya kalıplaşmış sıfat-fiil grubu içeren birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Bitişik yazılan birleşik kelimelerin kuralları (ev kelimesiyle kurulanlar ve kalıplaşmış fiil kökenli yapılar).
Tahmini Süre:1m 30s
Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin