Liderlik ve Grup Dinamiği

Yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründe yönetici ve lider kavramları, sahip oldukları güç kaynakları, örgütsel odak noktaları ve değişim karşısındaki tutumları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Çağdaş örgüt kuramları, bu iki rolün farklı dinamiklere sahip olduğunu ancak birbirini tamamladığını vurgulamaktadır.

Buna göre, yöneticilik ve liderlik rollerinin karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Liderlikte Özellikler (Traits) Yaklaşımı çerçevesinde gerçekleştirilen ampirik çalışmalar ve 'Büyük Beşli' (Big Five) kişilik modeli ile liderlik arasındaki ilişkiyi inceleyen modern meta-analiz sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu yaklaşımın bulgularına ilişkin en isabetli değerlendirmedir?

Liderlik davranışlarını açıklamaya yönelik geliştirilen Ohio Eyalet Üniversitesi ve Michigan Üniversitesi çalışmaları, davranışsal yaklaşımın temel taşlarını oluşturmaktadır. Her iki araştırma grubu da liderlik tarzlarını benzer kavramsal boyutlar (iş ve insan odaklılık) üzerinden tanımlamış olsa da, bu boyutların bir liderde aynı anda bulunma biçimi ve aralarındaki ilişki mantığı açısından köklü farklılıklar barındırmaktadırlar.

Bu iki çalışmanın metodolojik ve kuramsal yaklaşımları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yürütülen özel bir projede, grubun hedeflerine ulaşmasında kritik teknik becerilere sahip olduğu için yüksek saygınlık ve statü kazanan (K), grup üyeleri arasında sessizce kabul edilen 'işleri yavaştan alarak teslim süresini uzatma' yönündeki informal norma uymayarak projeyi hedeflenen tarihten önce tamamlamıştır. Grubun diğer üyeleri, (K)'nın bu norm dışı davranışını gruptaki vazgeçilmez konumu ve statüsü nedeniyle hoşgörüyle karşılamışlardır. Ancak (K), aynı zamanda kurumun resmi 'disiplin ve denetim sorumlusu' olduğu için, gruptaki 'iş arkadaşı' kimliği ile bu resmi görevi arasında ciddi bir gerilim yaşamakta; ayrıca yönetimin 'hızlı sonuç' beklentisi ile grubun 'yavaşlatma' beklentisi arasında sıkışmaktadır.

Bu senaryodaki durumlar ve kavramsal eşleştirmelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Fiedler’in Durumsallık Modeli çerçevesinde; bir kamu kurumunda En Az Tercih Edilen İş Arkadaşı ($LPC$) puanı "yüksek" (ilişki odaklı) olan bir yönetici, lider-üye ilişkilerinin "iyi", görev yapısının "karmaşık/belirsiz" ve makam gücünün "zayıf" olduğu mevcut birimde oldukça başarılı sonuçlar almaktadır. Kurumda gerçekleştirilen bir reorganizasyon sonucunda, birimdeki tüm iş süreçleri kesin kurallara bağlanarak "yüksek düzeyde yapılandırılmış" hale getirilmiş ve yöneticinin personel üzerindeki ödül-ceza yetkileri (makam gücü) "güçlü" seviyesine çıkarılmıştır.

Fiedler’in kuramsal varsayımları dikkate alındığında, ortaya çıkan bu yeni durumda örgütsel etkinliğin devam ettirilebilmesi için izlenmesi gereken en uygun strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda kıdemli uzman olarak görev yapan (A), sahip olduğu derin teknik bilgi ve geçmişteki başarıları nedeniyle çalışma grubunda yüksek bir saygınlığa sahiptir. Kurum üst yönetimi, birimdeki iş süreçlerini denetlemek ve verimliliği artırmak amacıyla (A)’yı resmi olarak 'Verimlilik Denetçisi' olarak atamıştır. Ancak (A)’nın içerisinde bulunduğu çalışma grubu, uzun süredir 'iş yükünü dengeli tutmak ve yönetimin yeni taleplerine karşı direnç göstermek' amacıyla belirlenen günlük iş miktarının üzerine çıkılmaması yönünde çok güçlü bir informal norma sahiptir. (A), bir yandan grubun sevilen bir üyesi olarak bu norma uymak ve sosyal statüsünü korumak isterken, diğer yandan denetçi rolü gereği bu normu kırmak ve verimliliği artırmak zorundadır.

Bu senaryoda (A)’nın teknik uzmanlığına dayalı statü türü ve yaşadığı çatışma durumu, aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir kamu kurumunda verimliliği artırmak amacıyla üst yönetim tarafından "Stratejik Dönüşüm Grubu" adıyla bir çalışma birimi oluşturulmuştur. Ancak bir süre sonra, bu birimdeki çalışanların öğle yemeklerinde ve molalarda kendi aralarında bir dayanışma ağı kurdukları; resmi olarak atanan grup başkanının talimatlarından ziyade, gruptaki en deneyimli uzmanın görüşlerine göre hareket ettikleri ve yönetimin belirlediği yüksek performans hedeflerine karşı "makul üretim hızı" adını verdikleri yazılı olmayan bir standart geliştirdikleri gözlemlenmiştir.

Bu senaryoda gözlemlenen dinamikler ve Hawthorne araştırmalarının bulguları dikkate alındığında, biçimsel ve biçimsel olmayan grup ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yönetim psikolojisi literatüründe John Kotter ve Abraham Zaleznik gibi kuramcılar, yöneticilik ve liderlik süreçlerini örgütsel işlevleri bakımından keskin sınırlarla ayırmaktadır. Kotter'a göre yöneticilik; planlama, bütçeleme ve kontrol mekanizmalarıyla örgütteki 'karmaşıklıkla başa çıkma' üzerine kuruluyken; liderlik, vizyon oluşturma ve uyumlandırma yoluyla 'değişimle başa çıkma' sürecidir.

Buna göre, bir kamu kurumunda mevcut hiyerarşik yapının işleyişini titizlikle sürdüren, personelin görev tanımlarına uyumunu denetleyen ve operasyonel riskleri minimize ederek sistemin kararlılığını sağlayan bir daire başkanının, 'lider' kimliğinden ziyade 'yönetici' kimliğini ön plana çıkaran temel davranışsal ve yapısal eğilimi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yürütülen dijital dönüşüm projesi kapsamında kurulan çalışma grubunda; üyelerin başlangıçtaki nezaket dolu ve mesafeli tutumları yerini görev tanımları ve yöntemler üzerindeki belirgin fikir ayrılıklarına bırakmıştır. Bu sürecin ardından grup üyeleri, yaşanan gerginlikleri yapıcı bir şekilde geride bırakarak birbirlerinin uzmanlık alanlarına saygı duymaya başlamış, grup içi bağlılık (cohesion) artmış ve ortak normlar çerçevesinde uyumlu bir çalışma ortamı tesis edilmiştir. Ancak grup, henüz tüm enerjisini bütünüyle yüksek verimlilikteki iş sonuçlarına ve problem çözümüne odaklayacak olgunluğa tam olarak erişmemiştir.

Bruce Tuckman’ın Grup Gelişim Aşamaları Modeli’ne göre, yukarıda betimlenen grubun mevcut aşaması ve bu aşamayı 'Performans' aşamasından ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda oluşturulan üst düzey strateji geliştirme kurulu, kurumun geleceğini etkileyecek kritik bir projeyi değerlendirmektedir. Kurul üyeleri arasındaki aşırı bağlılık ve "biz yanılmayız" şeklindeki sarsılmaz inanç, alternatif görüşlerin dile getirilmesini engellemekte; grup üyeleri kendi şüphelerini bastırmakta ve dışarıdan gelen uzman eleştirilerini kuruma yönelik bir saldırı olarak nitelendirerek dikkate almamaktadır. Karar sürecindeki bu aşırı uyum ve tek seslilik sonucunda, projenin barındırdığı büyük riskler göz ardı edilerek hatalı bir karar alınmıştır. Bu senaryoda anlatılan durum, örgütsel davranış literatüründe aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanmaktadır?

Bir kamu kurumunda şube müdürü olarak görev yapan yönetici, bir yandan birimindeki iş akış şemalarını titizlikle hazırlayıp personelin görev tanımlarını netleştirmekte ve performans standartlarını belirlemekte; diğer yandan ise çalışanlarının özel sorunlarıyla ilgilenip onlarla karşılıklı güven ve saygıya dayalı bir iletişim iklimi oluşturmaya çalışmaktadır.

Liderliğin davranışsal yaklaşımları çerçevesinde bu yöneticinin sergilediği tutumla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda oluşturulan bir proje komisyonunda, üyelerin grup içi uyumu bozmamak adına aykırı fikirlerini dile getirmekten kaçındıkları, grubun hata yapmayacağına dair sarsılmaz bir inanç geliştirdikleri ve dışarıdan gelen eleştirileri tamamen göz ardı ederek ortak bir görüşe hızla vardıkları gözlemlenmiştir. Örgütsel davranış literatüründe, grup içi bağlılık ve uyum baskısı nedeniyle eleştirel düşüncenin ve alternatif çözüm yollarının devre dışı kaldığı bu süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yürütülen kurumsal gelişim ve reorganizasyon sürecinde görev yapan üç farklı daire başkanının yönetim tarzları şu şekilde gözlemlenmiştir:

- I. Başkan: Personelin hata yapmasını beklemeksizin tüm iş süreçlerini sürekli denetlemekte, belirlenen standartlardan en ufak sapma gördüğünde anında müdahale ederek düzeltici işlem yapmaktadır.
- II. Başkan: Kurumun etik değerlerini ve uzun vadeli misyonunu kendi davranışlarıyla bizzat temsil ederek çalışanlarda güçlü bir güven duygusu oluşturmakta, kişisel çıkarlarını kurumun çıkarlarının gerisinde tutarak personeline her konuda rol model olmaktadır.
- III. Başkan: Personelin çalışmalarına hiçbir şekilde müdahale etmemekte, karar alma sorumluluğundan kaçınmakta ve makamının otoritesini kullanmayı reddederek işlerin tamamen kendi akışında yürümesine izin vermektedir.

Bass ve Avolio tarafından geliştirilen Tam Menzilli Liderlik Modeli (Full Range Leadership Model) boyutları esas alındığında; bu yöneticilerin sergilediği liderlik tarzları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Örgütsel yapılarda hiyerarşik bir pozisyona atanmış, yetkisini doğrudan resmi makamından alan ve işlerin belirlenen standartlara uygun şekilde yürütülmesini sağlayarak mevcut düzeni (statükoyu) korumaya odaklanan profil aşağıdakilerden hangisidir?

Liderlik araştırmalarının tarihsel sürecinde 'Özellikler Yaklaşımı' (Traits Approach), başlangıçta 'Büyük Adam' teorisiyle şekillenmiş ancak zamanla ampirik çalışmalarla farklı boyutlar kazanmıştır. Bu yaklaşımın tarihsel evrimi ve ampirik bulguları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda yeni kurulan bir birimde, personelin görev tanımları henüz netleşmemiş ve yürütülecek projeler oldukça karmaşık bir yapıdadır. Çalışanların bu konudaki deneyimlerinin az olması, işin nasıl yapılacağına dair belirsizlik yaratmakta ve bu durum çalışanlarda performans düşüklüğü ile kaygıya yol açmaktadır.

Robert House ($1971$) tarafından geliştirilen Yol-Amaç Kuramı’na göre, liderin bu belirsizliği ortadan kaldırmak ve çalışanların beklentilerini performans artışına dönüştürmek için sergilemesi gereken en uygun liderlik tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun personel dairesinde yürütülen tüm iş akışları, ilgili yönetmeliklerce en ince ayrıntısına kadar tanımlanmış durumdadır. Birime yeni atanan şube müdürü, mevzuat gereği astlarının performans notları ve disiplin süreçleri üzerinde kesin bir otoriteye sahiptir. Ancak müdürün göreve başlama sürecindeki mesafeli tutumu ve iletişim eksikliği nedeniyle, personel ile arasında henüz bir güven iklimi oluşmamış ve ilişkiler "zayıf" olarak nitelendirilmiştir. Fiedler’in Durumsallık Modeli’ne göre, bu yöneticinin en yüksek grup performansını elde edebilmesi için sahip olması gereken liderlik özelliği ve içinde bulunduğu durumun elverişlilik niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir organizasyonda, yönetim tarafından belirli bir işi gerçekleştirmek üzere atanmayan, ancak çalışanların sosyal ihtiyaçları, ortak ilgi alanları veya kişisel dostlukları sonucunda kendiliğinden ortaya çıkan topluluklara ne ad verilir?

Bir kamu kurumunda yönetici olarak görev yapan bir daire başkanı; bir yandan birimindeki iş süreçlerini titizlikle planlamakta, görev tanımlarını netleştirmekte ve performans standartlarını sıkı bir şekilde takip etmektedir. Diğer yandan ise personeliyle birebir iletişim kurmaya özen göstermekte, onların görüşlerine değer vermekte ve karşılıklı güvene dayalı bir çalışma ortamı oluşturmaya çalışmaktadır. Personeli tarafından "hem hedeflere odaklı hem de insan ilişkilerine son derece duyarlı" bir lider olarak tanımlanan bu yöneticinin tarzı, Davranışsal Liderlik Yaklaşımları ışığında değerlendirilecektir.

Buna göre, söz konusu yöneticinin liderlik profili ve ilgili kuramsal yaklaşımlar hakkındaki aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Liderlik davranışlarını açıklamaya yönelik geliştirilen davranışsal yaklaşımlardan Ohio Eyalet Üniversitesi çalışmaları, liderliği iki temel boyutta ele almıştır.

Buna göre, Ohio Eyalet Üniversitesi araştırmalarının sonuçları ve metodolojisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?