Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 questions

Question 141Question →

Türkiye'de dağların güney yamaçlarının yıl boyunca güneş ışınlarını kuzey yamaçlarına göre daha dik açıyla alması (bakı etkisi) ve yatay zemindeki bir cismin öğle vaktindeki gölge yönünün her zaman kuzeyi göstermesi, aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

Show answer & explanation

Answer: Kuzey Yarım Küre'de ve Dönenceler dışında yer almasının

Answer

Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması
Türkiye, mutlak konumu gereği Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almaktadır. Bu konum nedeniyle, yılın her günü öğle vaktinde güneş ışınları Türkiye'ye güneyden gelir. Bunun sonucunda dağların güney yamaçları daha fazla ısınır (bakı) ve cisimlerin gölgeleri her zaman kuzey yönüne düşer.

Step-by-Step Solution

1
Bakı ve gölge yönü kavramlarının hangi coğrafi konum türüyle ilgili olduğunu saptama
Güneş ışınlarının geliş açısı ve gölge yönü, bir yerin enlemiyle yani mutlak (matematik) konumuyla ilgilidir.
Enlem, Güneş ışınlarının düşme açısını belirleyen temel faktördür.
2
Türkiye'nin dünya üzerindeki enlem değerlerini ve konumunu hatırlama
Türkiye 36∘−42∘36^\circ-42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır ve Yengeç Dönencesi'nin (23∘27′23^\circ 27') kuzeyinde kalır.
Dönenceler dışında kalan yerlerde Güneş ışınlarının geliş yönü yıl boyunca aynı ana yönden (Türkiye için güney) gerçekleşir.
3
Konum ile gözlenen coğrafi sonucu ilişkilendirme
Güneş ışınları Türkiye'ye daima güneyden geldiği için bakı yönü güney, gölge yönü ise tam tersi olan kuzey olur.
Yengeç Dönencesi'nin kuzeyindeki bölgeler Güneş'i yıl boyunca güney ufkunda görür.

Key Concept

Mutlak Konum ve Bakı İlişkisi
Estimated Time:45s
Question 142Question →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, başlangıç meridyeninden 33 saat ileride bulunan boylamın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Yerel saati ile Türkiye'nin ulusal saati arasındaki zaman farkı 6464 dakika olan bir merkezde Güneş, ufuk düzlemi üzerindeki en tepe noktasına ulaştığı anda Türkiye'nin ulusal saati kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 13:04

Answer

Türkiye'nin ulusal saati 13:04'tür.
Güneş'in en tepe noktasında olması, söz konusu merkezin yerel saatinin 12:0012:00 olduğunu gösterir. Türkiye'nin ulusal saat merkezi 45∘45^\circ Doğu boylamıdır. Aradaki 6464 dakikalık fark, bu merkezin 45−(64/4)=29∘45 - (64/4) = 29^\circ Doğu boylamında yer aldığını kanıtlar. Ulusal saat merkezi (45∘45^\circ), bu merkezden (29∘29^\circ) daha doğuda yer aldığı için saati daha ileridir. Bu nedenle yerel saat olan 12:0012:00 üzerine 6464 dakikalık fark eklenerek ulusal saatin 13:0413:04 olduğu sonucuna ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1
Ulusal saat merkezinin boylamını belirleme
45∘45^\circ Doğu
Türkiye GMT+3GMT+3 saat dilimini kullandığı için 3×15∘=45∘3 \times 15^\circ = 45^\circ boylamı ulusal saat merkezidir.
2
Merkezler arası boylam farkını hesaplama
16∘16^\circ
İki meridyen arası zaman farkı 44 dakika olduğu için 64/4=16∘64 / 4 = 16^\circ boylam farkı bulunur.
3
Sözü edilen merkezin yerel saatini tespit etme
12:0012:00
Güneş'in ufuk düzleminde en tepe noktasına ulaştığı an, o merkezin yerel saatiyle öğle vaktidir (12:0012:00).
4
Ulusal saati hesaplama
13:0413:04
Türkiye'de yer alan ve ulusal saatle farkı 6464 dakika olan bir merkez, ulusal saat merkezinden (45∘45^\circ Doğu) daha batıdadır. Batıdaki merkezde yerel saat 12:0012:00 iken, doğudaki ulusal saat merkezinde vakit daha ileridir: 12:00+01:04=13:0412:00 + 01:04 = 13:04.

Key Concept

Yerel saat ve ulusal saat arasındaki ilişki, boylam farkına bağlı zaman hesaplamaları ve Güneş'in tepe noktasının anlamı.

Hints

1
Güneş'in en tepe noktasında olması o merkezin yerel saatinin tam 12:00 olduğunu ifade eder.
2
Türkiye'nin ulusal saati Iğdır'ın (45∘45^\circ Doğu) yerel saatine ayarlıdır.
3
Merkez ulusal saat merkezinden batıda olduğu için, orada saat 12:00 iken ulusal saat daha ileri bir vakti göstermelidir.

Practice More

Benzer bir soruyu, merkezin boylamını bulup Türkiye'nin en batı ucuyla zaman farkını hesaplayarak pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 143Question →

Türkiye'de yaklaşık aynı boylam (meridyen) yayı üzerinde yer alan KK ve LL merkezlerinden KK merkezinin çizgisel dönüş hızının LL merkezinden daha az olduğu tespit edilmiştir.

Buna göre, bu iki merkezle ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: K merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığı L merkezinden daha fazladır.

Answer

K merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığının L merkezinden daha fazla olduğu bilgisi yanlıştır; çünkü Türkiye'de kuzeye gidildikçe meridyenler birbirine yaklaşır.
K merkezinin çizgisel hızı L'den daha az ise, K merkezi kutba (kuzeye) daha yakındır. Dünya'nın şekli gereği meridyenler kutuplara doğru daralarak birleşir. Dolayısıyla 0∘0^{\circ} Başlangıç Meridyeni ile herhangi bir X meridyeni arasındaki mesafe kuzeye gidildikçe azalır. Bu durumda kuzeydeki K merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığının L'den 'fazla' değil, 'az' olması gerekir.

Step-by-Step Solution

1
Çizgisel hız verisini analiz etme
K merkezi kuzeyde, L merkezi güneydedir.
Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için çizgisel hızı az olan K merkezi, L merkezine göre daha kuzeydedir.
2
Meridyenlerin geometrik özelliğini uygulama
Kuzeydeki K merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne olan mesafesi, güneydeki L merkezinden daha azdır.
Meridyenler arası mesafe Ekvator'da en geniştir (111111 km) ve kutuplara doğru gidildikçe daralır.
3
Boylam etkilerini değerlendirme
Zaman farkları aynı olsa da kuş uçuşu uzaklıklar farklıdır.
Boylam sadece yerel saat ve zaman farkını etkiler; mesafe ise enlem ve meridyenlerin birleşme özelliğine bağlıdır.

Key Concept

Meridyenlerin kutuplarda birleşmesi ve boylamın zaman üzerindeki etkisi
Estimated Time:2m 0s
Question 144Question →

Türkiye'de yer alan iki merkez arasındaki yerel saat farkı 2020 dakikadır. Bu iki merkez arasındaki kuş uçuşu uzaklığın en az olması için, merkezlerin konumuyla ilgili aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi gerekir?

Show answer & explanation

Answer: Merkezlerin Türkiye'nin en kuzeyindeki enlemlerde yer alması

Answer

Merkezlerin Türkiye'nin en kuzeyindeki enlemlerde yer alması
Meridyenler arasındaki mesafe sadece Ekvator üzerinde 111111 km olup, kutup noktalarına doğru gidildikçe bu mesafe daralır ve kutuplarda sıfıra iner. Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} enlemleri arasında yer alır. Bu nedenle Türkiye'nin en güneyinden (Hatay) en kuzeyine (Sinop) doğru gidildikçe meridyenler birbirine daha çok yaklaşır. Sabit bir boylam veya yerel saat farkı (soruda 2020 dakika / 5∘5^{\circ}) için ölçülen kuş uçuşu uzaklık, meridyenlerin birbirine en yakın olduğu en kuzey enlemlerde en az olacaktır.

Step-by-Step Solution

1
Yerel saat farkını boylam farkına dönüştürmek
20÷4=5∘20 \div 4 = 5^{\circ} boylam farkı
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her yerde 44 dakikadır.
2
Meridyenlerin geometrik özelliklerini analiz etmek
Meridyenler kutuplara doğru birleşir.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler arasındaki doğrusal mesafe sadece Ekvator'da 111111 km'dir, kutuplara gidildikçe bu mesafe azalır.
3
Türkiye'nin konumuna göre çıkarım yapmak
Kuzeydeki (Sinop civarı) 55 boylamlık mesafe, güneydekinden (Hatay civarı) daha kısadır.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için enlem derecesi arttıkça (kuzeye gidildikçe) meridyenler birbirine yaklaşır.

Key Concept

Meridyenlerin Kutuplarda Birleşmesi ve Çizgisel Mesafe İlişkisi

Hints

1
Meridyenlerin arasındaki 4 dakikalık zaman farkı her yerde aynıdır, peki ya kilometre cinsinden mesafe?
2
Dünya'nın şeklini düşünün; boylam çizgileri nerede birbirine en çok yaklaşır?
3
Kutuplara yaklaştıkça meridyenler daralır. Türkiye'de kutba en yakın olan yer neresidir?

Practice More

Aynı boylam üzerinde yer alan iki merkezde Güneş'in sadece ekinoks tarihlerinde aynı anda doğup batmasının nedenlerini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel olarak ardışık iki meridyen arası mesafe 111×cos⁡(enlem)111 \times \cos(\text{enlem}) formülü ile hesaplanır. Enlem derecesi büyüdükçe (kuzeye gidildikçe) kosinüs değeri küçülür, dolayısıyla mesafe de azalır.
Estimated Time:1m 30s
Question 145Question →

Türkiye'nin jeopolitik önemini belirleyen unsurlar; zamanla etkisini yitirmeyen 'değişmeyen unsurlar' ve siyasi-ekonomik gelişmelere göre güncellenen 'değişen unsurlar' olarak ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik konumunda etkili olan 'değişmeyen unsurlar' arasında yer alır?

Show answer & explanation

Answer: İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması

Answer

İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması, fiziki coğrafya özelliklerinden kaynaklandığı için jeopolitik konumun değişmeyen bir unsurudur.
İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması, Türkiye'nin fiziki coğrafyasından kaynaklanan ve jeopolitik önemini tarih boyunca sabit kılan 'değişmeyen' bir unsurdur. Dağların uzanışı, yarımada konumu ve stratejik su yolları bu gruptadır.

Step-by-Step Solution

1
Jeopolitik unsurları fiziki (değişmeyen) ve beşeri/siyasi (değişen) olarak gruplandırmak.
Değişmeyen unsurların fiziki coğrafya (boğazlar, yarımada olma, stratejik derinlik vb.) ile ilgili olduğu anlaşılır.
Jeopolitik analizde doğa temelli özellikler insan ömrü ve siyasi süreçlerle kıyaslandığında kalıcıdır.
2
Seçeneklerdeki unsurların doğasını analiz ederek jeopolitik sınıflandırmaya uymayanları ayırmak.
Enerji hatları, örgüt üyelikleri ve bölgesel krizlerin beşeri/siyasi olduğu, kuşak bilgisinin ise matematik konum olduğu belirlenir.
Beşeri faktörler zamanla değişebilir, matematik konum ise jeopolitik konumun (özel konum) doğrudan bir parçası değildir.

Key Concept

Türkiye'nin Jeopolitiğinde Değişmeyen ve Değişen Unsurlar
Estimated Time:45s
Question 146Question →

Türkiye'de aynı boylam üzerinde yer alan KK ve LL merkezlerinde, aynı gün içinde yapılan gözlemlerde şu veriler elde edilmiştir:

* KK merkezinde öğle vaktinde Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki yükseltisi LL merkezine göre daha fazladır.
* LL merkezinde Güneş, KK merkezine göre daha erken doğmuştur.

Buna göre, gözlemin yapıldığı gün ve merkezlerin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Gözlem yapılan tarihte Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre'deki bir enleme dik açıyla düşmektedir.

Answer

Gözlem yapılan tarihte Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre'deki bir enleme dik açıyla düşmektedir.
Verilen bilgiler ışığında, KK merkezinin LL'ye göre daha güneyde olduğu (yüksek güneş açısı) ve LL merkezinde gündüzlerin KK'den daha uzun olduğu (aynı boylamda erken doğuş) anlaşılmaktadır. Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresinin artması, Güneş ışınlarının Ekvator'un kuzeyindeki bir enleme (Kuzey Yarım Küre) dik düştüğü yaz yarı yılına özgü bir durumdur.

Step-by-Step Solution

1
Güneş yükseltisi verisini yorumla
KK merkezinin daha güneyde, LL merkezinin daha kuzeyde olduğu saptanır.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralellerindedir. Güneş ışınları her zaman güneyden geldiği için, öğle vaktinde güneşin ufuk yükseltisi daha fazla olan merkez Ekvator'a (güneye) daha yakındır.
2
Güneşin doğuş saati farkını analiz et
Gözlem yapılan tarihin yaz yarı yılı (21 Mart - 23 Eylül arası) olduğu saptanır.
Aynı boylamdaki noktalarda Güneş'in doğuş saati gündüz süresine bağlıdır. Kuzeydeki LL merkezinde güneşin daha erken doğması, LL merkezinde gündüz süresinin KK'den daha uzun olduğunu gösterir. Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüzlerin uzaması ise yaz mevsimine has bir durumdur.
3
Mevsim ile güneşin dik geldiği yeri ilişkilendiril
Güneşin dik açıyla düştüğü noktanın Kuzey Yarım Küre'de olduğu sonucuna ulaşılır.
Kuzey Yarım Küre'de (Türkiye'de) gündüzlerin 12 saatten uzun olması ve kuzeye doğru uzaması, aydınlanma çemberinin kutup noktalarından kuzey kutup dairesine doğru kaydığını, yani Güneş'in Kuzey Yarım Küre'ye dik geldiğini gösterir.

Key Concept

Enlem ve Mevsimlere Göre Gündüz Süresi - Güneş Açısı İlişkisi

Hints

1
Aynı boylamda yerel saat aynıdır ancak güneşin doğuş saati gündüz süresine göre değişebilir.
2
Türkiye'de kuzeye gidildikçe hangi mevsimde gündüzlerin uzadığını ve güneşin daha erken doğduğunu hatırlayın.
3
Eğer kuzeydeki merkezde (LL) güneş daha erken doğuyorsa, orada gündüz süresi daha uzundur. Bu durum güneşin Kuzey Yarım Küre'ye dik geldiği aylarda (Mart-Eylül) yaşanır.

Practice More

Farklı boylamlarda yer alan ancak aynı enlemdeki merkezlerin güneş doğuş saatlerini mevsimlere göre karşılaştıran soruları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:3m 0s
Question 147Question →

Türkiye haritası üzerinde aynı meridyen (boylam) yayı üzerinde yer alan ancak enlem dereceleri birbirinden farklı olan iki merkez (örneğin Sinop ve Mersin) için aşağıdakilerden hangisinin yıl boyunca kesinlikle aynı olduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı

Answer

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı
Aynı meridyen yayı üzerindeki tüm noktalarda yerel saat yıl boyunca aynıdır. Türkiye'nin ulusal saati tek bir merkez meridyene (45∘45^{\circ} Doğu) göre belirlendiği için, yerel saatleri birbirine eşit olan iki merkezin bu referans noktasına olan zaman uzaklığı da kesinlikle aynı kalacaktır.

Step-by-Step Solution

1
Aynı meridyen üzerindeki noktaların ortak özelliğini belirle.
Aynı boylamda yer alan noktaların yerel saatleri ve öğle vakitleri (güneşin en tepede olduğu an) yıl boyunca aynıdır.
Boylamın temel etkisi zaman üzerindedir.
2
Ulusal saat sistemini analiz et.
Türkiye'de ulusal saat, 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır.
Zaman farkı hesaplamaları referans meridyene olan boylam farkı üzerinden yapılır.
3
Zaman farkını karşılaştır.
İki merkez de aynı boylamda olduğundan, 45∘45^{\circ} Doğu boylamı ile aralarındaki boylam derecesi farkı ve dolayısıyla zaman farkı (1∘=41^{\circ} = 4 dakika) eşittir.
Boylam derecesi değişmediği sürece zaman farkı sabit kalır.

Key Concept

Aynı boylam üzerindeki noktalarda yerel saat her zaman aynıdır; bu durum ulusal saat ile olan farkın da eşit olmasını sağlar.
Question 148Question →

Türkiye'nin göreceli (özel) konumu; yükselti, yer şekillerinin uzanış doğrultusu, denizellik-karasallık ve komşuluk ilişkileri gibi özellikleri kapsar. Bu özellikler ülkenin ikliminden ekonomisine kadar pek çok alanda belirleyici bir rol oynar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun sonuçlarından biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Akdeniz kıyılarında maki üst sınırının Marmara kıyılarına göre daha yüksek olması

Answer

Akdeniz kıyılarında maki üst sınırının Marmara kıyılarına göre daha yüksek olması, Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun bir sonucudur.
Maki üst sınırı, bitki örtüsünün sıcaklık yetersizliği nedeniyle yetişemediği sınırı belirler. Akdeniz'den Marmara'ya gidildikçe enlem etkisiyle (mutlak konum) sıcaklıklar azaldığı için bitki örtüsü üst sınırı da deniz seviyesine doğru yaklaşır. Bu durum tamamen Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki konumu ve enlem farkıyla açıklanır.

Step-by-Step Solution

1
Özel ve mutlak konum kavramlarını ayırt et.
Göreceli (özel) konum; yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi unsurları kapsarken; mutlak (matematik) konum enlem ve boylam etkilerini kapsar.
Soruda verilen özelliklerin hangi konuma dayandığını belirlemek için temel ayrımı yapmak gerekir.
2
Seçeneklerdeki yer şekilleri ve yükselti etkilerini analiz et.
Dağların uzanışı (Ege ve Karadeniz), yükselti farkı (Doğu Anadolu) ve ulaşım zorluğu (Antalya geçitleri) tamamen yer şekilleriyle ilgilidir.
Yer şekilleri ve yükselti farkları özel konumun en temel göstergeleridir.
3
Sıcaklık ve enlem ilişkisini değerlendir.
Maki üst sınırı, sıcaklığın elverdiği en yüksek sınırı ifade eder. Güneyden (Akdeniz) kuzeye (Marmara) gidildikçe enlem etkisiyle sıcaklık azaldığı için bu sınır alçalır.
Kuzey-güney yönlü değişimler (enlem etkisi) mutlak konumun bir sonucudur.

Key Concept

Mutlak ve Göreceli Konum Ayrımı

Hints

1
Yer şekilleri, yükselti ve denizellik değişimlerini enlem (mutlak konum) etkisinden ayırmaya çalışın.

Practice More

Türkiye'de aynı anda dört mevsim özelliklerinin yaşanması ile yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanması arasındaki farkı inceleyin.
Estimated Time:1m 15s
Question 149Question →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması 45∘45^\circ Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. 2121 Mart ekinoks tarihinde, yerel saati ulusal saatten 3636 dakika geri olan bir merkezde güneş yerel saatle 06:1406:14'de doğmuştur.

Buna göre, aynı gün güneşin bu merkezde battığı anda Iğdır'ın yerel saati kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 18:5018:50

Answer

Güneşin söz konusu merkezde battığı anda Iğdır'ın yerel saati 18:5018:50'dir.
Verilen merkezde güneş yerel saatle 06:1406:14'de doğmuştur. 2121 Mart ekinoks tarihinde gündüz süresi tam 1212 saat olduğu için, bu merkezde güneş yerel saatle 18:1418:14'de batar. Merkez, ulusal saat ayar meridyeni olan Iğdır'dan (45∘45^\circ Doğu) 3636 dakika daha geridedir. Dolayısıyla merkezde saat 18:1418:14 iken, daha doğuda bulunan Iğdır'da saat 3636 dakika daha ileri olup 18:5018:50 olacaktır.

Step-by-Step Solution

1
Boylam farkı ve yerel saat ilişkisini belirleme.
Merkez, Iğdır'dan 3636 dakika geridedir.
Soruda merkezin yerel saatinin ulusal saatten (45∘45^\circ Doğu - Iğdır) 3636 dakika geri olduğu belirtilmiştir.
2
Merkezin yerel saatine göre güneşin batış vaktini hesaplama.
06:14+12:00=18:1406:14 + 12:00 = 18:14
2121 Mart ekinoks tarihinde dünyanın her yerinde gece ve gündüz süreleri 1212 saattir. Bu nedenle güneş doğduktan 1212 saat sonra batar.
3
Merkezde güneş battığı anda Iğdır'ın yerel saatini bulma.
18:14+00:36=18:5018:14 + 00:36 = 18:50
Iğdır, merkezden 3636 dakika daha doğuda olduğu için yerel saati de 3636 dakika daha ileridir. Merkezin saati 18:1418:14 iken Iğdır'ın saati 18:5018:50 olur.

Key Concept

Yerel Saat ve Ekinoks İlişkisi

Hints

1
2121 Mart tarihinde Türkiye'nin her yerinde gündüz süresinin kaç saat olduğunu hatırlayın.
2
Güneşin merkezdeki yerel batış vaktini bulmak için doğuş vaktine 1212 saat ekleyin.
3
Iğdır en doğuda olduğu için yerel saatinin diğer merkezlerden daha ileri olduğunu ve aradaki 3636 dakikalık farkın eklenmesi gerektiğini unutmayın.

Practice More

Farklı tarihlerde (örneğin 2121 Haziran) gündüz sürelerinin değişmesinin batış saatlerini nasıl etkileyeceğini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 150Question →

Türkiye; Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu gibi siyasi ve ekonomik açıdan kritik öneme sahip bölgelerin merkezinde yer almaktadır. Bu coğrafi durumun Türkiye’ye sağladığı temel jeopolitik avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bölgesel ve küresel ölçekli olaylarda stratejik bir karar alıcı ve arabulucu rolü kazanması

Answer

Bölgesel ve küresel ölçekli olaylarda stratejik bir karar alıcı ve arabulucu rolü kazanması
Türkiye’nin üç farklı bölgenin (Balkanlar, Kafkaslar, Orta Doğu) birleşim noktasında bulunması, onu bir 'merkez ülke' konumuna getirir. Bu konum, Türkiye'ye bölgesel çatışmalarda çözüm üretme, barış süreçlerini yönetme ve küresel enerji/ticaret yollarında söz sahibi olma gücü verir. Bu durum stratejik karar alıcı ve arabulucu rolü kazanması olarak tanımlanır.

Step-by-Step Solution

1
Jeopolitik kavramının kapsamını belirleme
Jeopolitik; bir ülkenin coğrafi özelliklerinin (konumu, yer şekilleri, sınırları) dış siyaseti üzerindeki etkisidir.
Soruda istenen 'jeopolitik avantajı' diğer coğrafi sonuçlardan ayırmak gerekir.
2
Türkiye'nin komşu bölgelerle ilişkisini analiz etme
Türkiye; Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu'nun merkezindedir.
Bu bölgelerdeki siyasi ve ekonomik hareketlilik Türkiye'nin önemini artırır.
3
Seçenekleri karşılaştırma
Diğer seçenekler iklim, yükselti veya enlem gibi fiziksel/matematiksel özelliklerken, arabulucu rolü doğrudan siyasi (jeopolitik) bir sonuçtur.
Jeopolitik avantaj, ülkenin stratejik gücüyle ilgilidir.

Key Concept

Türkiye'nin Jeopolitik Kavşağı

Hints

1
Jeopolitik; coğrafyanın siyaset (politika) üzerindeki etkisidir.
2
Seçeneklerde siyaset, strateji ve uluslararası ilişkilerle ilgili olan tek maddeyi bulun.
3
Balkanlar ve Orta Doğu gibi bölgelerin ortasında olmak Türkiye'yi siyasi bir 'köprü' yapar.

Practice More

Türkiye'nin jeopolitik konumunun 'değişmeyen unsurları' (ada olması, boğazlar) ile 'değişen unsurları' (ekonomik güç, askeri yapı) arasındaki farkları çalışabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 151Question →

Türkiye’nin kara sınırları; tarihsel arka planları, fiziki belirleyicileri (su bölümü çizgisi, talveg hattı vb.) ve komşu ülkelerle olan ulaşım çeşitliliği (kara yolu, demir yolu) açısından özgün niteliklere sahiptir. Sınır kapıları da bu özelliklere bağlı olarak farklı uzmanlık alanlarına ve trafik yoğunluklarına ayrılmıştır.

Buna göre, Türkiye’nin sınırları ve sınır kapılarıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Gürcistan ile olan sınırımızda yer alan Canbaz Sınır Kapısı, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) Demir Yolu hattı için özel olarak açılmış olup yalnızca demir yolu taşımacılığına hizmet vermesiyle diğer sınır kapılarından ayrılır.

Answer

Gürcistan sınırında yer alan Canbaz Sınır Kapısı'nın yalnızca demir yolu trafiğine açık olması doğru bilgidir.
Canbaz Sınır Kapısı, Ardahan-Çıldır'da bulunur ve 2017'de açılan Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu hattının Türkiye'den Gürcistan'a çıkış noktasıdır. Bu kapı kara yolu araç trafiğine kapalı olup sadece tren geçişlerine hizmet vermesi bakımından Türkiye'nin özgün bir gümrük kapısıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sınır kapılarının ulaşım modlarını analiz etme
Kapıkule ve Habur gibi kapılar hem kara yolu hem de bazı durumlarda demir yolu (Kapıkule gibi) bağlantısına sahipken, Canbaz kapısı sadece Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattı için tasarlanmıştır.
Sınır kapılarının uzmanlık alanlarını ayırt etmek sorunun temelidir.
2
Sınırların fiziki ve tarihsel özelliklerini değerlendirme
İran sınırı dağlık (doruk çizgisi), Yunanistan ve Ermenistan sınırları ise nehir (talveg hattı) ağırlıklıdır.
Sınırların neye göre çizildiğini bilmek çeldiricileri elememizi sağlar.

Key Concept

Sınır Kapıları ve Ulaşım Modları
Question 152Question →

Türkiye'de yer şekillerinin uzanış doğrultusu, ortalama yükseltinin batıdan doğuya artış göstermesi ve üç tarafının denizlerle çevrili olması gibi özellikler göreceli (özel) konumun temel bileşenlerini oluşturur. Bu durum ulaşım maliyetlerinden iklim çeşitliliğine kadar pek çok alanı etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile doğrudan ilişkilendirilebilir?

Show answer & explanation

Answer: Dağların kıyı çizgisine uzanış biçimi nedeniyle ulaşımın Zigana, Kop ve Gülek gibi stratejik geçitlerle sağlanması

Answer

Ulaşımın dağların uzanışına bağlı olarak Zigana, Kop ve Gülek gibi geçitler üzerinden yapılması Türkiye'nin göreceli (özel) konumuyla ilişkilidir.
Türkiye'nin kuzey ve güney kıyılarında sıradağların denize paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırmıştır. Bu durum, ulaşımın ancak Zigana, Kop (Doğu Karadeniz), Gülek, Sertavul ve Belen (Toroslar) gibi belirli doğal geçitler ve tüneller aracılığıyla yapılmasını zorunlu kılmıştır. Yer şekillerine bağlı gelişen bu durum doğrudan göreceli (özel) konumun sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Kavram Ayrımı Yapma
Mutlak konum (enlem-boylam etkileri) ile Göreceli konum (yer şekilleri, yükselti, denizellik) arasındaki fark belirlenir.
Soruda istenen göreceli konum faktörlerini diğerlerinden ayırmak için gereklidir.
2
Seçenekleri Analiz Etme
A, B, D ve E seçeneklerindeki durumların enlem etkisine bağlı mutlak konum sonuçları olduğu görülür.
Güneş açısı, cephe yağışları, gölge yönü ve gündüz süresi enlem ile doğrudan bağlantılıdır.
3
Göreceli Konum Faktörünü Belirleme
Dağların uzanışı ve buna bağlı olarak gelişen ulaşım ağındaki geçitlerin varlığı tespit edilir.
Yer şekilleri ve topografik özellikler göreceli konumun temelini oluşturur.

Key Concept

Göreceli (Özel) Konumun Ulaşıma ve Yer Şekillerine Etkisi
Estimated Time:1m 0s
Question 153Question →

Türkiye’nin coğrafi özellikleri incelendiğinde; bazı durumların mutlak (enlem-boylam) konumun bir sonucu olduğu, bazı durumların ise yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi göreceli konum faktörlerine bağlı olarak şekillendiği görülür. Özellikle iklim elemanları ve ekonomik faaliyetlerin dağılışı üzerinde bu iki konumun etkilerini birbirinden ayırt etmek coğrafi analiz açısından kritiktir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin göreceli (özel) konumunun sonuçları arasında yer almaz?

Show answer & explanation

Answer: Kış mevsiminde, orta kuşakta yer alınmasına bağlı olarak kuzeyden gelen soğuk ve güneyden gelen sıcak hava kütlelerinin karşılaşmasıyla cephe yağışlarının görülmesi

Answer

Orta kuşakta yer alınmasına bağlı olarak kış mevsiminde cephe yağışlarının görülmesi durumu, Türkiye'nin mutlak (matematiksel) konumunun bir sonucudur ve göreceli konumla açıklanamaz.
Cephe (frontal) yağışları, bir ülkenin bulunduğu matematiksel kuşak ile ilgilidir. Türkiye 30°-60° enlemleri arasındaki orta kuşakta yer aldığı için kutup yönünden gelen soğuk hava ile ekvator yönünden gelen sıcak hava kütlelerinin karşılaşma alanıdır. Bu durum tamamen mutlak (matematiksel) konumun sonucudur ve yer şekilleri veya yükselti ile değişmez.

Step-by-Step Solution

1
Mutlak ve Göreceli Konum tanımlarının analiz edilmesi
Mutlak konum enlem ve boylama; göreceli konum ise yükselti, yer şekilleri ve denizelliğe bağlıdır.
Soruda istenen 'göreceli konum sonucu olmayanı' bulmak için kavramsal ayrım yapılmalıdır.
2
Seçeneklerdeki iklimsel olayların kökeninin sorgulanması
A, B, D ve E seçenekleri yükselti, dağların uzanışı ve yer şekilleriyle doğrudan ilişkilidir.
Bu faktörler yerel ve bölgesel değişkenlik gösteren göreceli konum unsurlarıdır.
3
Cephe yağışlarının oluşum mekanizmasının değerlendirilmesi
Cephe yağışları, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin (Polar ve Tropikal) karşılaşmasıyla oluşur ve bu durum Türkiye'nin 36°-42° Kuzey paralelleri (Orta Kuşak) arasında olmasının bir sonucudur.
Enlem derecesine bağlı sonuçlar mutlak konum kapsamında yer alır.

Key Concept

Mutlak (Matematiksel) ve Göreceli (Özel) Konum Ayrımı

Hints

1
Bir özelliğin 'mutlak konum' mu yoksa 'göreceli konum' mu olduğunu anlamak için o durumun enlem/boylamla mı yoksa yükselti/denizellikle mi ilgili olduğuna bakın.
2
KPSS'de en çok karıştırılan ikili 'Dört mevsimin yaşanması' (Mutlak) ve 'Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin görülmesi' (Özel) ayrımıdır.
3
Seçeneklerdeki 'cephe yağışları' ifadesi, Türkiye'nin Dünya üzerindeki genel kuşak konumuyla (Orta Kuşak) ilgili olan tek maddedir.

Practice More

Türkiye'nin matematiksel konumuna bağlı olarak ortaya çıkan diğer sonuçları (Bakı yönü, gölge yönü, çizgisel hız gibi) tekrar ederek bu kavramsal ayrımı pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 154Question →

Türkiye'nin fiziki ve beşerî coğrafya özellikleri üzerinde mutlak konum kadar göreceli konumun da belirleyici bir rolü vardır. Yer şekillerinin çeşitliliği, yükselti değerleri ve denizlere göre konum gibi faktörler Türkiye'nin iklimsel ve ekonomik yapısını doğrudan şekillendirir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucu olarak gösterilemez?

Show answer & explanation

Answer: Yıl içerisinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması

Answer

Yıl içerisinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması, Türkiye'nin mutlak (matematiksel) konumunun bir sonucudur.
Yıl içerisinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması, Türkiye'nin 36∘36^\circ - 42∘42^\circ Kuzey paralelleri arasında, yani Orta Kuşak'ta bulunmasının bir sonucudur. Bu durum doğrudan enlem etkisiyle (mutlak konum) açıklanır.

Step-by-Step Solution

1
Göreceli (özel) konum ve mutlak (matematiksel) konum kavramlarını ayırt et.
Göreceli konum; yükselti, yer şekilleri, denizellik-karasallık ve komşuluk ilişkileriyle ilgilidir. Mutlak konum ise enlem ve boylam dereceleriyle (Ekvator'a ve Başlangıç Meridyeni'ne göre konum) ilgilidir.
Sorunun kökünde istenen ayrımı yapabilmek için temel tanımları bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki durumların nedenlerini analiz et.
A, B, D ve E seçenekleri Türkiye'nin yer şekilleri, yükseltisi ve denizlere göre konumuyla açıklanırken; C seçeneği Türkiye'nin 36∘36^\circ - 42∘42^\circ Kuzey paralelleri arasında (Orta Kuşak) olmasıyla açıklanır.
Her bir coğrafi sonucun hangi konum türüne ait olduğunu belirlemek doğru cevaba ulaştırır.
3
Dört mevsimin yaşanma şartını değerlendir.
Bir ülkede yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanması, o ülkenin ne Ekvator'da (daima sıcak) ne de kutuplarda (daima soğuk) olduğunu, ikisinin arasında (Orta Kuşak) olduğunu kanıtlar.
Mevsimlik sıcaklık farkları eksen eğikliği ve enlem etkisiyle (mutlak konum) doğrudan ilişkilidir.

Key Concept

Mutlak (Matematik) ve Göreceli (Özel) Konum Ayrımı

Hints

1
Bir özelliğin mutlak konum mu yoksa özel konum mu olduğunu anlamak için 'Bu durum enlem veya boylamla mı ilgili?' sorusunu sorun.
2
Orta Kuşak'ta bulunmanın sonuçlarını (A-B-C-D kuralı: Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Dört mevsim) hatırlayın.
3
Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması yer şekilleriyle; yıl boyunca dört mevsimin yaşanması ise dünya üzerindeki genel konumla (kuşakla) ilgilidir.

Practice More

Türkiye'nin matematiksel konumunun sonuçlarını (enlem ve boylamın etkileri) tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 155Question →

Türkiye'nin kuzeyinde ve güneyinde dağların kıyı çizgisine paralel bir şekilde uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki etkileşimi sınırlandırmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi dağların bu uzanış doğrultusunun temel bir sonucudur?

Show answer & explanation

Answer: Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın geçitler ve tüneller yardımıyla sağlanması

Answer

Dağların kıyıya paralel uzanmasının temel sonucu, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın zorlaşması ve geçitlerle sağlanmasıdır.
Türkiye'de Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar kıyıya paralel uzandığı için kıyıdan iç kesimlere gidildiğinde yer şekilleri bir engel oluşturur. Bu engel, ulaşımın doğal geçitler (Sertavul, Gülek, Zigana vb.) veya modern tüneller aracılığıyla yapılmasını zorunlu hale getirir.

Step-by-Step Solution

1
Dağların uzanış yönünün tespiti
Türkiye'nin kuzeyinde (Kuzey Anadolu Dağları) ve güneyinde (Toroslar) dağlar kıyıya paralel uzanmaktadır.
Bu durum, denizden gelen nemli hava kütlelerinin iç kısımlara girmesini engeller ve ulaşım üzerinde bariyer etkisi yaratır.
2
Seçeneklerin mutlak ve göreceli konum açısından analizi
Geçitlerle ulaşım yer şekillerine (özel konum) bağlıyken; bakı, zaman farkı ve mevsimler matematiksel konuma bağlıdır.
Soruda istenen 'uzanış doğrultusu' fiziksel bir özellik olduğu için göreceli konum sonucuna ulaşılmalıdır.

Key Concept

Dağların uzanış yönünün ulaşım ve iklim üzerindeki etkileri (Göreceli Konum)

Hints

1
Dağların 'paralel' uzandığı bölgelerde kıyıdan içeriye doğru bir yolculuk yaptığınızı hayal edin.
Estimated Time:45s
Question 156Question →

Türkiye'de ulusal saat, en doğuda yer alan 45∘45^\circ Doğu boylamının (Iğdır) yerel saatine göre düzenlenmektedir. 35∘35^\circ Doğu boylamında yer alan Kayseri'de yerel saat 11.2011.20 iken, aynı anda Türkiye'nin ulusal saati kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 12.0012.00

Answer

Kayseri'de yerel saat 11.2011.20 iken Türkiye'nin ulusal saati 12.0012.00 olarak hesaplanır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu meridyenine göre belirlenir. 35∘35^\circ Doğu boylamındaki Kayseri ile bu meridyen arasında 1010 meridyenlik bir fark vardır. Bu fark 4 dakika ile çarpıldığında 40 dakikalık bir zaman farkına ulaşılır. Ulusal saatin merkezi Kayseri'den daha doğuda olduğu için saat daha ileri olmalıdır, dolayısıyla 11.2011.20 olan yerel saate 4040 dakika eklendiğinde ulusal saat 12.0012.00 bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Boylam farkını hesapla
45∘−35∘=10∘45^\circ - 35^\circ = 10^\circ
Ulusal saat 45∘45^\circ Doğu boylamına göre ayarlandığı için Kayseri (35∘35^\circ Doğu) ile arasındaki boylam farkı bulunur.
2
Zaman farkını hesapla
10×4=4010 \times 4 = 40 dakika
Her meridyen arası zaman farkı 4 dakika olduğu için toplam boylam farkı 4 ile çarpılır.
3
Ulusal saati bul
11.20+40 dakika=12.0011.20 + 40 \text{ dakika} = 12.00
Ulusal saatin ayarlandığı 45∘45^\circ Doğu boylamı, Kayseri'nin daha doğusunda yer aldığı için ulusal saat daha ileridir; bu nedenle zaman farkı eklenir.

Key Concept

Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır ve doğudaki merkezlerde saat her zaman daha ileridir.
Estimated Time:45s
Question 157Question →

Kuzey Yarım Küre'de Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı, bulunulan yerin enlem derecesine eşittir. Türkiye'nin mutlak konumu dikkate alındığında, aşağıdaki illerin hangisinde Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı diğerlerine göre daha büyüktür?

Show answer & explanation

Answer: Sinop

Answer

Türkiye'nin en kuzeyinde yer alan Sinop ilinde Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı en fazladır.
Kutup Yıldızı sadece Kuzey Yarım Küre'den görülür ve görünüm açısı bulunulan enlem derecesine eşittir. Türkiye'de enlem derecesi güneyden kuzeye doğru arttığı (36∘→42∘36^\circ \rightarrow 42^\circ) için, en kuzeyde yer alan Sinop'ta Kutup Yıldızı en yüksek açıyla (42∘42^\circ) görülür.

Step-by-Step Solution

1
Kutup Yıldızı ve enlem arasındaki ilişkiyi hatırla.
Kuzey Yarım Küre'de Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı, gözlemcinin bulunduğu paralelin derecesine eşittir.
Bu durum Dünya'nın şekli ve Kutup Yıldızı'nın yer ekseninin tam üzerinde (90° Kuzey) bulunmasından kaynaklanır.
2
Türkiye'nin enlem sınırlarını tespit et.
Türkiye 36∘36^\circ - 42∘42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer alır.
Matematiksel konumun sınırlarını bilmek, en yüksek ve en düşük açıyı bulmayı sağlar.
3
Seçeneklerdeki illerin enlem konumlarını karşılaştır.
Sinop Türkiye'nin en kuzeyindedir (42∘42^\circ), diğer iller (Antalya, Mersin, Mardin, İzmir) daha güneyde yer alır.
Açının en büyük olması için enlem derecesinin en büyük (en kuzeyde) olması gerekir.

Key Concept

Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı enlem derecesine eşittir.

Hints

1
Kutup Yıldızı'nın açısı kuzeye gidildikçe artar mı yoksa azalır mı?
2
Kutup Yıldızı tam olarak Kuzey Kutbu'nun (90∘90^\circ K) üzerinde yer alır.
3
Türkiye'nin en kuzey ilini bulursan doğru cevaba ulaşırsın.

Practice More

Çizgisel hızın en az olduğu ili bularak enlem etkisini pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 158Question →

Günümüzde Türkiye'nin ulusal saati, ülkenin en doğusundan geçen 45∘45^\circ Doğu (Ig˘dırIğdır) boylamının yerel saatine göre ayarlanmaktadır. Buna göre, 30∘30^\circ Doğu boylamı üzerinde yer alan İzmit'te yerel saatin 12.0012.00 olduğu bir anda, Türkiye'nin ulusal saati kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 13.0013.00

Answer

Türkiye'nin ulusal saati 13.0013.00 olarak hesaplanır.
İzmit (30∘30^\circ D) ile Türkiye'nin ulusal saatini belirleyen 45∘45^\circ Doğu boylamı arasında 1515 meridyen fark vardır. İki meridyen arası 44 dakika olduğundan toplam fark 6060 dakika, yani 11 saattir. Ulusal saat merkezi daha doğuda olduğu için saati daha ileridir; bu nedenle İzmit'in yerel saatine (12.0012.00) 11 saat eklenerek ulusal saat 13.0013.00 olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Merkezler arasındaki boylam farkını bulun.
45∘−30∘=15∘45^\circ - 30^\circ = 15^\circ boylam farkı vardır.
Yerel saat farkını hesaplamak için önce iki nokta arasındaki meridyen farkı belirlenmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına dönüştürün.
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat).
Her iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakikadır.
3
Zaman farkını yerel saate ekleyin veya çıkarın.
12.00+01.00=13.0012.00 + 01.00 = 13.00.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu boylamına göre ayarlanır. 45∘45^\circ Doğu boylamı, 30∘30^\circ Doğu boylamına göre daha doğuda olduğu için saati daha ileridir.

Key Concept

Yerel saat hesaplamalarında doğuya gidildikçe saat ilerler, batıya gidildikçe geri kalır.
Question 159Question →

Türkiye ile Irak arasında hayata geçirilmesi planlanan "Kalkınma Yolu Projesi" (Kuru Kanal), Basra Körfezi'ndeki Büyük Faw Limanı'ndan başlayıp demir yolu ve kara yolu ağlarıyla Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan yeni bir ticaret koridoru oluşturmayı hedeflemektedir. Bu projenin Türkiye'nin jeopolitik önemine etkisi göz önüne alındığında; projenin başarısının, Türkiye'nin hangi "statik (değişmeyen)" unsuru ile küresel ticaretin "dinamik" süreçlerinin birleşmesine dayandığı söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Anadolu Yarımadası'nın, Basra Körfezi ve Orta Doğu'yu Avrupa'ya bağlayan en kısa doğal transit güzergâhı üzerinde yer alması

Answer

Anadolu Yarımadası'nın, Basra Körfezi ve Orta Doğu'yu Avrupa'ya bağlayan en kısa doğal transit güzergâhı üzerinde yer alması
Jeopolitik analizde bir ülkenin coğrafi konumu, komşuları ve kıtalar arası pozisyonu 'statik' (değişmeyen) unsurlardır. Anadolu'nun Basra Körfezi ile Avrupa arasında en kısa kara bağlantısını sağlayan 'doğal bir köprü' olması bu statik özelliğin temelidir. Kalkınma Yolu gibi projelerle bu statik avantajın küresel ticaretin değişen (dinamik) ihtiyaçlarına göre modernize edilmesi, jeopolitik önemin nasıl yönetildiğini gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Jeopolitik unsurları sınıflandırın.
Coğrafi konum, yer şekilleri ve iklim 'statik' (değişmeyen); siyasi, ekonomik, teknolojik ve demografik yapı 'dinamik' (değişen) unsurlardır.
Sorunun kökünde istenen statik/dinamik ayrımını yapabilmek için temel kavramsal çerçeveyi belirlemek gerekir.
2
Kalkınma Yolu Projesi'nin niteliğini analiz edin.
Proje, fiziksel bir güzergâh (statik) üzerine inşa edilen ekonomik ve siyasi bir girişimdir (dinamik).
Projenin jeopolitik önemini, Türkiye'nin değişmeyen coğrafi avantajlarıyla ilişkilendirmek gerekir.
3
Seçeneklerdeki unsurları 'statik' ve 'dinamik' olarak eşleştirin.
Anadolu'nun konumu ve mesafesi statiktir; diğer seçeneklerdeki nüfus, teknoloji, siyaset ve enerji politikaları dinamiktir.
Doğru cevaba ulaşmak için statik bir unsur olan 'coğrafi konum/mesafeyi' bulmak şarttır.

Key Concept

Jeopolitik Konumun Değişmeyen (Statik) ve Değişen (Dinamik) Unsurları

Hints

1
Jeopolitik unsurları düşünürken hangisinin 'binlerce yıl geçse de aynı kalacağını' (statik), hangisinin 'politikalara göre değişebileceğini' (dinamik) ayırt edin.
2
Türkiye'nin bir köprü olması statik bir durumdur, ancak bu köprüden tren geçmesi veya boru hattı geçmesi dinamik bir karardır.
3
Seçeneklerde 'yer', 'konum' ve 'mesafeye' vurgu yapan ifadeyi bulun; zira mesafeler ve coğrafi yerler statik unsurlardır.

Practice More

Türkiye'nin jeopolitiğinde yer alan 'Değişmeyen Unsurlar' (Stratejik kaynaklar, iklim, yer şekilleri) ile 'Değişen Unsurlar' (Siyasi değerler, askeri güç, ekonomi) listesini tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:1m 30s
Question 160Question →

Türkiye'de bir dağın güney yamacında; güneşlenme süresinin daha uzun olması, tarım ürünlerinin daha erken olgunlaşması ve kalıcı kar sınırının daha yüksek olması "bakı" etkisiyle açıklanmaktadır. Türkiye'de bakı yönünün yıl boyunca hiçbir zaman değişmeden daima güney yamaçlar olması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Show answer & explanation

Answer: Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının

Answer

Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması, Güneş'in yıl boyunca öğle vaktinde daima güneyde kalmasına ve dolayısıyla bakı yönünün hiç değişmeden güney yamaçlar olmasına neden olur.
Güneş ışınları Dünya üzerinde yalnızca dönenceler arasına (23∘27′23^{\circ} 27' Kuzey ve Güney) dik açı ile düşebilir. Türkiye bu sınırın kuzeyinde yer aldığı için Güneş öğle vaktinde her zaman güney yönünde görülür. Bu durum, dağların güney yamaçlarının yıl boyunca güneş ışığını daha dik ve daha uzun süre almasını (bakı etkisini) kalıcı hale getirir.

Step-by-Step Solution

1
Bakı kavramı tanımlanır.
Bakı, bir yerin Güneş ışınlarını alma yönüdür; Türkiye'de bu durum dağların güney yamaçlarının daha avantajlı olmasıdır.
Sorunun temel mekanizmasını anlamak için bakının tanımı gereklidir.
2
Türkiye'nin enlem dereceleri ile dönenceler arasındaki ilişki kurulur.
Türkiye 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralellerindedir. Güneş ışınlarının dik (90∘90^{\circ}) gelebildiği en kuzey nokta ise 23∘27′23^{\circ} 27' Kuzey (Yengeç Dönencesi) enlemidir.
Güneş'in gökyüzündeki tepe noktasının sınırlarını belirlemek için enlem dereceleri karşılaştırılmalıdır.
3
Güneş'in konumuna göre gölge ve bakı yönü analiz edilir.
Türkiye her zaman Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde kaldığı için Güneş öğle vaktinde hiçbir zaman Türkiye'nin tam tepesine veya kuzeyine geçemez; daima güneyde kalır.
Işığın geliş yönü, bakı yönünün sabitliğini açıklar.

Key Concept

Bakı Etkisi ve Dönenceler

Hints

1
Bakı, Güneş'e bakan yamaç demektir. Türkiye'de Güneş öğle vaktinde hep hangi yöndedir?
2
Güneş'in tam tepemize (90∘90^{\circ}) hiç gelmemesi ile bakı yönünün hiç değişmemesi aynı temel nedene dayanır.
3
Güneş ışınlarının dik gelebildiği en kuzey enlem 23∘27′23^{\circ} 27' Kuzey'dir (Yengeç Dönencesi). Türkiye'nin bu çizgiye göre konumunu düşünün.

Practice More

Türkiye'nin dönenceler dışında olmasının 'gölge boyu' ve 'gölge yönü' üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
PreviousPage 8 / 31Next
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 8 | Examkin