Türkiye'de Madenler

Türkiye, dünya toplam üretiminin yaklaşık üçte birini tek başına karşıladığı bir maden türünde küresel piyasada lider konumundadır. Özellikle cam, seramik ve porselen sanayisinde ham madde olarak kullanılan bu maden; Manisa, Aydın ve Muğla gibi Batı Anadolu illerinde yoğun olarak çıkarılmakta ve büyük oranda ihraç edilmektedir. Bu özelliklere sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de maden işleme tesislerinin (metalurji) kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım (liman) olanakları gibi temel faktörler dikkate alınır. Bazı tesisler hammaddenin çıkarıldığı alanlara kurulurken, bazıları ise ağır tonajlı ürünlerin sevkiyatını kolaylaştırmak amacıyla liman kentlerine veya yüksek yakıt ihtiyacını karşılamak için enerji kaynağına yakın alanlara inşa edilmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen maden işleme tesisi ve bu tesisin kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Sanayide çeliğin sertleştirilmesinde, ampul filamanlarının yapımında ve özellikle yüksek ısıya dayanıklılığı nedeniyle uzay-havacılık teknolojilerinde hammadde olarak kullanılan stratejik madenlerden biridir. Türkiye'deki en önemli rezervleri Bursa - Uludağ çevresinde yoğunlaşmıştır. Bu özellikleri verilen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarım sektöründe verimi artırmak amacıyla kullanılan suni gübrenin üretiminde çeşitli yer altı kaynakları hammadde olarak değerlendirilmektedir. Bu kaynakların bir kısmı yurt içinden elde edilirken, rezerv yetersizliği nedeniyle önemli bir bölümü ithal edilmektedir.

Buna göre, Türkiye'de suni gübre sanayisinin en önemli hammaddelerinden biri olan ve en zengin rezervleri Mardin'in Mazıdağı ilçesi çevresinde bulunan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, jeolojik yapısının çeşitliliği sayesinde maden türü bakımından dünyada önde gelen ülkelerden biridir. Ancak her maden aynı ekonomik değere veya dış ticaret potansiyeline sahip değildir. Bazı yer altı kaynakları, Türkiye'nin dünya toplam rezervi içindeki payının çok yüksek olması ($1.$ veya $2.$ sıra) ve üretiminin büyük bölümünün işlenerek ihraç edilmesiyle 'stratejik' bir döviz kaynağı niteliği taşımaktadır.

Buna göre; kullanım alanlarının genişliği (cam, deterjan, kâğıt, kimya), Türkiye'nin dünya rezervlerinde $2.$ sırada yer alması ve üretiminin yaklaşık $\%90$'ının dış pazarlara satılması özellikleri dikkate alındığında, bor mineralleri ile en benzer ekonomik yapıya sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Elektrik ve elektronik sanayisinin vazgeçilmez hammaddelerinden biri olan ve yüksek iletkenlik özelliği sayesinde haberleşme kablolarının yapımında yoğun olarak kullanılan önemli bir yer altı kaynağımızdır. Ülkemizdeki en önemli çıkarım alanları arasında Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre) ve Rize (Çayeli) bulunmaktadır.

Bazı temel özellikleri ve çıkarım merkezleri verilen bu maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de maden işleme tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım-pazarlama olanakları gibi temel ekonomik faktörler dikkate alınır. Bazı tesisler doğrudan maden yatağının bulunduğu alana inşa edilirken, bazıları ise ithalat ve ihracat kolaylığı sağlayan liman şehirlerine kurulmuştur.

Buna göre, aşağıdaki tabloda verilen maden, çıkarım alanı ve işleme tesisi eşleştirmelerinden hangilerinde tesisin kuruluş yeri, 'hammaddeye yakınlık' ilkesinden ziyade 'ulaşım' faktörüyle açıklanır?

Aşağıdakilerden hangisi bu durumu doğru bir şekilde ifade eder?

Elektrik-elektronik sanayisinde yüksek iletkenliği nedeniyle yaygın olarak kullanılan bakır madeni, Türkiye'nin çeşitli bölgelerindeki yataklardan çıkarılmaktadır. Buna göre, Türkiye'nin en önemli bakır çıkarım alanlarından biri olan Murgul yatakları aşağıdaki illerimizin hangisinde yer almaktadır?

Türkiye, yer altı kaynakları bakımından çeşitlilik gösteren bir ülkedir. Bazı madenler çok dar alanlarda çıkarılmasına rağmen ekonomik değerleri oldukça yüksektir. Özellikle süs eşyası, pipo ve çeşitli takıların yapımında kullanılan, dünyadaki en kaliteli ve en büyük rezervlerinin Eskişehir ilinde bulunduğu bilinen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alması ve farklı jeolojik zamanlarda (özellikle $I.$ ve $III.$ zaman) oluşmuş arazileri bir arada bulundurması nedeniyle maden çeşitliliği bakımından dünyada zengin bir ülkedir. Ancak bir madenin ekonomik olarak işletilebilmesi için rezerv miktarının ve tenör oranının yeterli olması, ulaşım ve pazarlama imkanlarının ise elverişli olması gerekir. Bu bilgiler ve Türkiye'nin ekonomik gerçekleri dikkate alındığında, yer altı kaynakları ve dış ticaretteki yerleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sanayide çeliği sertleştirmek ve paslanmaya karşı direnç kazandırmak amacıyla kullanılan, Türkiye'nin dünya üretiminde önemli bir yere sahip olduğu bu maden; Elazığ (Guleman) ve Muğla (Köyceğiz-Fethiye) çevresinde yoğun olarak çıkarılmaktadır.

Bu özelliklere ve çıkarım alanlarına sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle hafifliği ve dayanıklılığı nedeniyle uçak ve otomobil sanayisinde yaygın olarak kullanılan alüminyumun temel ham maddesi olan ve en önemli yatakları Konya (Seydişehir) çevresinde bulunan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bulunan yer altı kaynaklarının oluşum dönemleri, ülkemizin geçirdiği jeolojik süreçlere bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Bazı kaynaklar I. Jeolojik Zaman (Paleozoik) arazilerinde yer alırken, büyük bir bölümü III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) tabakalarında yoğunlaşmıştır.

Buna göre, aşağıdaki yer altı kaynaklarından hangisinin oluştuğu jeolojik zaman dilimi diğer dördünden farklıdır?

Türkiye, jeolojik yapısı ve çeşitliliği sayesinde çok sayıda yer altı kaynağına ev sahipliği yapsa da bazı stratejik madenlerin rezerv miktarı ve tenör oranı, artan sanayi talebini karşılamada yetersiz kalmaktadır. Bu durum, özellikle tarımsal verimliliğin temel taşı olan gübre sanayisinde kullanılan fosfat madeni için belirleyici bir karakteristik oluşturmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki fosfat madeni ve bu madene dayalı sanayi faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin maden potansiyeli üzerine hazırladığı raporda bir yer altı kaynağından şu şekilde bahsetmiştir:

• Dünya rezervlerinin büyük bir kısmı Türkiye'de bulunmaktadır.
• Cam, seramik, yalıtım, gübre ve roket yakıtı gibi çok çeşitli sanayi kollarında ham madde olarak kullanılır.
• Çıkarıldığı başlıca havzalar Balıkesir, Bursa, Kütahya ve Eskişehir illerinin sınırları içerisinde yer almaktadır.

Araştırmacının raporunda özelliklerini belirttiği bu yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, bazı yer altı kaynaklarının rezervleri bakımından dünya genelinde önemli bir paya sahiptir. Özellikle cam, kimya ve deterjan sanayisinde stratejik bir ham madde olarak kullanılan, Ankara'nın Beypazarı ve Kahramankazan ilçelerinde dünya ölçeğinde zengin rezervleri bulunan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de alüminyum sanayisinin temel hammaddesi olan boksit madeninin en önemli çıkarım merkezi ve aynı zamanda bu madenin işlendiği entegre tesislerin bulunduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de madenlerin çıkarım alanları ile bu madenlerin işlendiği metalurji tesislerinin konumu arasındaki ilişki; hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım imkânları gibi farklı coğrafi prensiplerle açıklanmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki maden ve sanayi tesisi eşleştirmeleri ile bu tesislerin kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel gerekçelerle ilgili yapılan değerlendirmelerden hangisi hatalıdır?

Türkiye'nin yer altı kaynaklarının jeolojik oluşum süreçleri, bu kaynakların sanayideki kullanımı ve güncel dış ticaret verileri üzerine yapılan aşağıdaki teknik değerlendirmelerden hangisi bilgi yanlışı içermektedir?

Türkiye, dünyada Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra en büyük trona (doğal soda) rezervlerine sahip ülkedir. Cam, deterjan ve kâğıt sanayisinde yaygın olarak kullanılan bu stratejik madenin Türkiye'deki en önemli rezerv ve çıkarım alanı aşağıdakilerden hangisidir?