Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü
760 questions
Türkiye’de nemlilik ve sıcaklık arasındaki ilişkiyi analiz eden bir araştırmacı, Temmuz ayı ortalamalarına göre üç farklı merkezden şu verileri elde etmiştir:
| Merkez | Sıcaklık () | Mutlak Nem () |
|---|---|---|
| I | ||
| II | ||
| III |
Yalnızca tablodaki veriler dikkate alındığında, bu merkezlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılabilir?
Sandal, kocayemiş, defne, zeytin ve zakkum gibi bitki türleri; Akdeniz ikliminin etkili olduğu bölgelerde kızılçam ormanlarının tahribi sonucunda oluşan, her mevsim yeşil kalabilen ve kuraklığa dayanıklı çalı topluluklarıdır. Bu bitkilerin oluşturduğu formasyon aşağıdakilerden hangisidir?
Bir coğrafya öğretmeni derste öğrencilerine şu bilgileri vermiştir:
'Bu iklim bölgesinde yaz ayları belirgin bir şekilde sıcak ve kurak geçerken, kış ayları ılık ve yağışlıdır. Yıllık yağışın yarısından fazlası kış mevsiminde yeryüzüne düşer. Doğal bitki örtüsü ise yaz kuraklığına dayanıklı, yıl boyu yeşil kalabilen, tüylü ve sert yapraklı çalı topluluklarıdır.'
Öğretmenin temel özelliklerini anlattığı bu iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?
Deniz kıyısı boyunca uzanan çalı toplulukları (maki ve psödomaki), yetiştikleri sahanın yıllık nem dengesi ve kış sıcaklıklarına göre farklı biyolojik stratejiler geliştirmişlerdir. Karadeniz kıyı kuşağında ormanların tahrip edildiği nemli sahalarda ortaya çıkan psödomaki (yalancı maki) formasyonu, Akdeniz iklim bölgesinde yaygın olan gerçek maki formasyonundan bazı temel özellikleriyle ayrılır.
Buna göre, psödomaki formasyonunu gerçek maki formasyonundan ayıran temel yapısal fark aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu, denizel etkilerin iç kesimlere ne kadar sokulabileceğini belirleyen temel unsurlardan biridir. Örneğin; Ege kıyılarında dağların denize dik uzanması sayesinde denizel hava kütleleri iç kesimlere 150-200 km kadar girebilirken, Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların denize paralel uzanması bu durumu engeller.
Bu durum, Türkiye iklimi üzerinde aşağıdakilerden hangisinin etkisini doğrudan kanıtlamaktadır?
Türkiye'de ormanların yetişmeye başladığı en alt seviyeye "orman alt sınırı" denir. Bu sınırın coğrafi bölgelere göre dağılışı incelendiğinde; Karadeniz kıyılarında ormanların deniz seviyesinden ( m) itibaren başladığı, buna karşın İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde orman alt sınırının yaklaşık metrelere kadar çıktığı görülmektedir.
Buna göre, Türkiye'de orman alt sınırının bölgeler arasında farklılık göstermesinde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'nin bitki örtüsü dağılışını inceleyen bir araştırmacı, üç farklı sahada aşağıdaki gözlemleri yapmıştır:
• K Sahası: İç kesimlerde, geçmişte meşe ve ardıç ormanlarının bulunduğu ancak günümüzde geven, yavşan otu ve çoban yastığı gibi türlerin geniş alan kapladığı yarı kurak arazilerdir.
• L Sahası: Dağlık alanlarda orman üst sınırının bittiği yüksek kesimlerde yer alan; yaz yağışlarına bağlı olarak yeşeren kardelen, taşkıran ve yumak gibi türlerin bulunduğu alanlardır.
• M Sahası: Kıyı bölgelerde kızılçam ormanlarının tahrip edildiği yerlerde ortaya çıkan; kocayemiş, defne ve zakkum gibi her dem yeşil türlerin yaygın olduğu alanlardır.
Bu sahalardaki bitki formasyonlarının sınıflandırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Kış aylarında Türkiye'yi etkileyen bir basınç merkezine bağlı olarak; Marmara Denizi'nde güneybatı yönlü şiddetli rüzgârlar nedeniyle ulaşımın aksadığı, aynı günlerde Doğu Karadeniz kıyı kuşağında ise sıcaklığın mevsim normallerinin yaklaşık üzerine çıktığı ve bağıl nemin hızla azaldığı gözlemlenmiştir.
Buna göre, belirtilen bölgelerde etkili olan hava olayları ve rüzgârlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Türkiye'deki ormanların dağılışında temel belirleyici faktör yağış ve nemliliktir. Ancak ağaç türlerinin dikey yönde kuşaklar oluşturmasında ve bazı türlerin belirli alanlarda yoğunlaşmasında sıcaklık (enlem ve yükselti) şartları ön plana çıkar.
Türkiye'deki orman ağaçlarının yayılış özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Ülkemizin sahil kuşaklarında, asıl ağaç topluluklarının yüzyıllar boyunca süren kesme, yakma ve tarla açma gibi insan müdahaleleriyle tahrip edilmesi, yerini yeni ve kısa boylu odunsu türlere bırakmasına neden olmuştur.
Söz konusu tahribat süreçleri neticesinde;
• Akdeniz ve Ege kıyı kuşağında kızılçamların yerini zeytin, defne, zakkum, mersin, sandal, keçiboynuzu ve akçakesme gibi türler (maki),
• Yine Akdeniz ve Ege bölgesinde makilerin cılızlaşmasıyla lavanta, kekik, abdestbozan ve süpürge çalısı gibi türler (garig),
• Karadeniz'in nemli sahalarında ise geniş yapraklı türlerin yerini fındık, şimşir, kızılcık ve ıhlamur gibi türler (psödomaki - yalancı maki) almıştır.
Oluşum süreçleri, yayılış alanları ve karakteristik türleri belirtilen bu bitki örtüsü grupları, genel coğrafi sınıflandırmada aşağıdaki temel formasyonlardan hangisinin içerisinde değerlendirilir?
Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörleri birlikte etkili olmaktadır. Aşağıdaki tabloda, aynı boylam üzerinde yer alan ve merkezlerinin Ocak ayı ortalama gerçek ve indirgenmiş sıcaklık değerleri verilmiştir:
| Merkez | Ocak Ayı Gerçek Sıcaklığı () | Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklığı () |
|---|---|---|
merkezinin merkezine göre daha güneyde yer aldığı bilindiğine göre, merkezinin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklığının merkezinden daha düşük olması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?
Türkiye'nin farklı bölgelerinde yer alan iki ayrı merkezin en fazla yağış aldığı mevsim ve bu alanlarda yaygın olarak görülen baskın ot türleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
| Merkez | En Fazla Yağış Aldığı Mevsim | Baskın Ot Türleri |
|---|---|---|
| I | İlkbahar | Geven, Çoban yastığı, Yavşan otu |
| II | Yaz | Alpin yıldızı, Mavi kantaronyum, Çayır salkım otu |
Buna göre, bu merkezlerdeki ot formasyonları ve doğal çevre özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Türkiye'de bitki örtüsü çeşitliliği içerisinde yer alan çalı formasyonları (maki, garig, psödomaki), bulundukları bölgelerin iklim koşulları ve beşerî müdahalelerin niteliğine göre farklılıklar gösterir. Bu formasyonların ekolojik özellikleri ve tür bileşimleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de dağların yüksek kesimlerinde, sıcaklığın ağaç yetişmesine imkan vermeyecek kadar azaldığı orman üst sınırından sonra başlayan, yaz yağışlarıyla yeşeren gür ve uzun boylu ot toplulukları aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'nin mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum şartları, ülke genelinde farklı özelliklere sahip iklim tiplerinin (Akdeniz, Karadeniz, Ilıman Karasal ve Sert Karasal) ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Bu iklim tiplerinin sıcaklık, yağış rejimleri ve doğal bitki örtüsü özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Bir televizyon kanalında hava durumu sunucusu bültende şu bilgileri paylaşmıştır:
'Değerli izleyiciler, yarından itibaren ülkemiz kuzeybatı yönünden gelen yeni bir atmosferik sistemin etkisine giriyor. Bu sistem sayesinde yurdumuzda günlerdir etkili olan dondurucu soğuklar kırılarak, yerini mevsim normallerinin üzerinde ılıman ve bol yağışlı bir havaya bırakacak.'
Buna göre, sunucunun bahsettiği ve Türkiye'de kış mevsiminin ılık ve yağışlı geçmesini sağlayan bu basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'nin yıllık ortalama indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde; Ege Bölgesi'nde izoterm eğrilerinin, kıyı çizgisinden itibaren iç kesimlere doğru yaklaşık boyunca sokulduğu görülmektedir. Bu durum, Akdeniz ve Karadeniz kıyı kuşağında ise çok daha dar bir şeritte gerçekleşmektedir.
İndirgenmiş bir haritada gözlenen bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Basınç merkezleri; alçalıcı hava hareketlerine bağlı olarak oluşan "yüksek basınç" (antisiklon) ve yükselici hava hareketlerine bağlı olarak oluşan "alçak basınç" (siklon) alanları şeklinde sınıflandırılır.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde Türkiye'yi etkileyen yüksek basınç merkezleri bir arada verilmiştir?
Türkiye'nin yaz mevsimi koşulları dikkate alındığında, Akdeniz kıyısındaki Antalya ile Güneydoğu Anadolu'daki Şanlıurfa'da sıcaklık değerlerinin birbirine oldukça yakın olduğu, hatta pek çok gün Şanlıurfa'da termometrelerin daha yüksek değerleri gösterdiği görülür. Buna rağmen Antalya'da hissedilen sıcaklığın ve bağıl nem oranının Şanlıurfa'dan çok daha yüksek olması, Şanlıurfa'da ise havanın nem açığının (nem doygunluk farkı) belirgin şekilde fazla olmasıyla sonuçlanır.
Bu iki merkez arasında görülen bu karakteristik farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Anadolu yarımadasının zengin floristik yapısını paleobotanik ve güncel ekolojik verilerle sentezleyen bilimsel bir projede, üç farklı araştırma istasyonundan alınan saha verileri şu şekildedir:
• Birinci İstasyon: Toprak kesitlerinde meşe ve karaçam türlerine ait fosil polenlere rastlanmasına rağmen, günümüzde yüzeyi geven, yavşan otu ve çoban yastığı gibi kurakçıl türler kaplamaktadır.
• İkinci İstasyon: Yılın önemli bir bölümünde don olaylarının yaşandığı, orman dokusunun gelişemediği yüksek rakımlı bir sahadır. Kardelen, taşkıran, yıldız çiçeği ve yumak gibi türlerin oluşturduğu gür yeşil örtü dikkati çeker.
• Üçüncü İstasyon: Kalker temelli toprakların bulunduğu yazları kurak sahada; geçmişte tahrip edilmiş yaprak dökmeyen çalıların yerini günümüzde lavanta, kekik, funda ve süpürge çalısı almıştır.
Bu istasyonların temsil ettiği bitki formasyonları ve coğrafi özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?