Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Türkiye’de rüzgârların esiş yönü ve karakteri, ülke çevresindeki basınç merkezlerinin konumuna ve bu merkezler arasındaki basınç gradyanına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Kış mevsimine ait bir basınç haritasında; Doğu Avrupa üzerinde merkezlenen güçlü bir yüksek basınç alanı ($Y.B.$) ile Basra Körfezi çevresinde etkili olan bir alçak basınç merkezinin ($A.B.$) Türkiye üzerindeki hava dolaşımını kontrol ettiği bir senaryo analiz edilmektedir.

Buna göre, belirtilen basınç koşullarının Türkiye'de yol açacağı sonuçlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda maki topluluğunun insanlar tarafından tahrip edilmesi sonucunda, makiye göre çok daha kısa boylu ve seyrek çalı toplulukları oluşmaktadır.

Süpürge çalısı ve abdestbozan gibi türlerin karakteristik örneklerini oluşturduğu bu bitki formasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ormanların yetişme sınırları (alt ve üst sınır) ile baskın ağaç türleri bölgeler arasında belirgin farklılıklar gösterir.

- Karadeniz kıyı kuşağında kayın ve ladin ormanları deniz seviyesinden ($0$ m) itibaren başlar.
- Akdeniz'de kızılçam ormanları kıyıdan değil, yaklaşık $800$ metre yükseltiden sonra görülmeye başlar.
- Kuzeydoğu Anadolu'da (Sarıkamış çevresi) sarıçam ormanları Türkiye'nin en yüksek seviyesine ($2800$ m) kadar çıkabilmektedir.

Bu bilgiler ve Türkiye'nin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, orman sınırları ve dağılışı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Türkiye’de ormanların coğrafi bölgelere göre dağılışı oldukça dengesizdir. Karadeniz Bölgesi yaklaşık $\%25$’lik pay ile orman varlığı bakımından ilk sırada yer alırken, Güneydoğu Anadolu Bölgesi yaklaşık $\%3$’lük pay ile ormanların en az yer kapladığı bölgedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde orman varlığının bu denli kısıtlı olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkileri genellikle enlem (matematik konum) faktörüyle açıklanırken; bazı durumlarda yer şekillerine bağlı olarak rüzgârın, estiği yönün sıcaklık karakterine ters bir etki yaptığı görülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi rüzgârın sıcaklık üzerindeki etkisinin enlem faktörüyle çeliştiği bir duruma örnek gösterilebilir?

Türkiye'de çalı formasyonları (maki, garig, psödomaki) üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı şu verileri raporlamıştır:

- Akdeniz kıyılarında maki üst sınırı $800-1000$ metre iken, bu sınır Ege'de $500-600$, Güney Marmara'da ise $200-300$ metredir.
- Kızılçam ormanlarının yoğun olarak tahrip edildiği alanlarda sandal, kermes meşesi, zeytin ve zakkum gibi türler baskın hale gelmiştir.
- Karadeniz kıyı kuşağında, ormanların tahribiyle oluşan ve kışın yaprağını döken fındık, şimşir, kızılcık gibi türlerin oluşturduğu topluluklar gözlenmiştir.
- Makilerin de aşırı tahrip edildiği çok sığ ve taşlık topraklarda abdestbozan ve süpürge çalısı gibi çok kısa boylu çalılar tespit edilmiştir.

Bu veriler ve Türkiye'nin bitki coğrafyası özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'de görülen iklim tipleri içerisinde her mevsim yağışlı olması, güneşli gün sayısının azlığı ve nem miktarının yüksekliğine bağlı olarak yıllık sıcaklık farklarının en düşük olmasıyla öne çıkan iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de iklim elemanlarının coğrafi dağılışı üzerinde mutlak (enlem ve bakı) ve göreceli konum (denizellik, yükselti ve karasallık) faktörleri farklı ölçülerde etkili olmaktadır. Bazı durumlarda göreceli konum faktörleri, enlem etkisinin önüne geçerek sıcaklık dağılışında beklenen düzenin bozulmasına ve sıcaklık anomalilerine yol açmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisi Türkiye'de mutlak konumun sıcaklık üzerindeki etkisine ters düşen bir örnektir?

Türkiye'nin kuzey kıyı kuşağında etkili olan Karadeniz iklimi, yer şekillerinin uzanış ve yükselti özelliklerine bağlı olarak kıyı ile iç kesimler arasında farklı keskinlikte geçişler gösterir. Orta Karadeniz Bölümü'nde (Samsun ve çevresi) denizel etkilerin iç kesimlere sokulma mesafesi, Doğu Karadeniz'e (Rize ve çevresi) göre çok daha fazladır. Bu durumun yaşanmasında, Orta Karadeniz Bölümü'nün aşağıdaki özelliklerinden hangisi temel etkendir?

Türkiye’nin bitki coğrafyası üzerine araştırma yapan bir grup akademisyen; İç Anadolu’nun alçak havzalarından başlayarak Erzurum-Kars platolarına ve oradan Doğu Karadeniz Dağları’nın yüksek zirvelerine uzanan bir hat boyunca ot formasyonlarını incelemiştir. Yapılan arazi çalışmalarında şu bulgulara ulaşılmıştır:

* I. İstasyon: İç Anadolu havzalarında, geven topluluklarının yanı sıra yer yer sığır kuyruğu ve üzerlik gibi türlerin yoğunlaştığı, vejetasyonun yaz başında tamamen sarardığı gözlenmiştir.
* II. İstasyon: Kuzeydoğu Anadolu platolarında, otların yaz mevsiminde dahi yeşil kaldığı, tür çeşitliliğinin ve boylarının havzalara göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir.
* III. İstasyon: Dağların yüksek kuşağında, ağaç yetişme sınırının bittiği yerden itibaren başlayan, soğuğa dayanıklı ve yastık formlu düşük boylu bitkiler kaydedilmiştir.

Bu gözlemlere dayanarak yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Yükseltisi deniz seviyesinden fazla olan bir merkezde, ölçülen gerçek sıcaklık ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark yüksek çıkar. Bu bilgiye dayanarak, Türkiye'nin yer şekilleri ve yükselti ortalamaları göz önüne alındığında aşağıdaki illerin hangisinde bu farkın diğerlerinden daha fazla olması beklenir?

Erzurum-Kars ve Ardahan platoları gibi yüksek kesimlerde, sert karasal iklimin etkisiyle yaz yağışlarına bağlı olarak yeşeren; içerisinde yumak ve geven gibi türlerin bulunduğu gür ot topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bitki örtüsü üzerinde iklim ve yer şekillerinin yanı sıra beşerî faaliyetlerin de önemli etkileri bulunmaktadır. İç kesimlerde meşe ormanlarının tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan ve içerisinde yer yer ağaç kalıntıları barındıran ot topluluklarına "antropojen bozkır" adı verilmektedir.

Buna göre, Türkiye'de görülen antropojen bozkırlar ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de etkili olan yerel rüzgârlar, ulaştıkları bölgelerde farklı isimlerle anılabilmektedir. Örneğin, Türkiye’nin güneydoğu yönünden esen ve geniş bir alanda sıcaklığı artıran Samyeli rüzgârı, Bursa ve çevresinde Uludağ’ın eski adından dolayı 'Keşişleme' olarak adlandırılır. Bu rüzgârın genel karakteri ve Türkiye iklimi üzerindeki etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de ot formasyonları; iklim şartları, yükselti basamakları ve beşerî müdahaleler gibi faktörlere bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Bu formasyonlar genel olarak bozkır (step) ve çayır (alpin çayırlar) şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki ot formasyonlarının dağılışı ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin yıllık ortalama deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde; en yüksek sıcaklık değerlerinin Akdeniz kıyı kuşağında değil, Güneydoğu Anadolu'nun güney kesimlerinde (yaklaşık $19^\circ C$) olduğu görülmektedir. Akdeniz kıyıları ile Güneydoğu Anadolu'nun güneyi benzer enlemlerde yer almasına rağmen, yıllık indirgenmiş sıcaklık ortalamasının Güneydoğu Anadolu'da daha yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de iklim elemanlarının dağılışı ve buna bağlı olarak şekillenen bitki örtüsünün yetişme sınırları üzerinde mutlak ve göreceli konum faktörleri karmaşık bir etkileşim içerisindedir. Normal şartlarda, enlem-sıcaklık ilişkisine bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara gidildikçe orman üst sınırının (ağaç yetişebilen en yüksek seviye) deniz seviyesine yaklaşması beklenir. Türkiye'de de bu kurala uygun olarak Akdeniz kıyılarındaki orman üst sınırının Karadeniz kıyılarına göre daha yüksek olduğu görülür. Ancak Türkiye genelinde orman üst sınırının en yüksek olduğu saha, yaklaşık $2800$ metre ile Doğu Anadolu’nun doğusudur (Erzurum-Kars çevresi). Bu sınır, enlem olarak daha güneyde yer alan Akdeniz Bölgesi'nde bile yaklaşık $2500$ metre civarındadır.

Doğu Anadolu’nun doğusunda orman üst sınırının, Türkiye’nin en güneyinde yer alan Akdeniz kıyılarından bile daha yüksek olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye’de iklim tiplerinin ayırt edilmesinde en önemli kriterlerden biri yağış rejimidir. Akdeniz kıyısında yer alan Antalya ile Güneydoğu Anadolu’nun iç kesimlerinde yer alan Şanlıurfa’nın yıllık yağış grafikleri incelendiğinde; her iki merkezde de yağışın en fazla kış, en az ise yaz mevsiminde düştüğü görülür. Bu durum, her iki merkezin de Akdeniz yağış rejimine sahip olduğunu kanıtlar.

Buna göre, yağış rejimlerinin aynı olmasına karşın özel konum ve karasallık etkisine bağlı olarak;

I. Yaz mevsimindeki buharlaşma şiddeti ve nem açığı,
II. Kış aylarında görülen donlu gün sayısı ve karın yerde kalma süresi,
III. Kış yağışlarının temel oluşum biçimi (cephesel kökenli olması),
IV. Doğal bitki örtüsünün türü ve karakteristik özellikleri

gibi unsurlardan hangileri bakımından Şanlıurfa’nın Antalya’dan belirgin bir farklılık gösterdiği söylenebilir?

Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde matematik konum (enlem) ve özel konum (denizellik, karasallık, yükselti vb.) faktörleri birlikte etkili olur. Ancak "indirgenmiş sıcaklık" kavramı, yükselti etkisinin devre dışı bırakıldığı bir hesaplama yöntemidir.

Türkiye'nin Ocak ayı indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde, en düşük sıcaklık değerlerinin Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum-Kars çevresi) toplandığı görülür.

Bu bölgede Ocak ayı sıcaklıklarının Türkiye'nin diğer yerlerine göre daha düşük olmasında;

$I.$ Enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının daha dar açıyla düşmesi
$II.$ Şiddetli karasallık nedeniyle ısı kaybının fazla olması
$III.$ Bölgenin ortalama yükseltisinin $2000$ metrenin üzerinde olması
$IV.$ Kış mevsiminde Sibirya Yüksek Basıncı'nın etkisine girmesi

faktörlerinden hangisi ya da hangileri etkili değildir?

Türkiye'nin "Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklık Haritası" incelendiğinde, en düşük sıcaklık değerlerinin Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum-Kars çevresi) toplandığı görülmektedir. Bu bölgede sıcaklıkların bu denli düşük olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi söz konusu değildir?