Uygur Devleti

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Uygurlar, Maniheizm'in etkisiyle yerleşik hayata geçerek Türk devlet geleneğinde radikal bir dönüşüm başlatmışlardır. Bu süreçte matbaanın ve kâğıdın yaygın kullanımı, sadece edebî eserlerin çoğaltılmasını sağlamamış; aynı zamanda borç alıp verme, taşınmaz mal kiralama ve işçi sözleşmeleri gibi ekonomik faaliyetlerin metne dökülmesine imkân tanımıştır. Uygurlardan kalan bu yazılı hukuk vesikaları, Türk tarihinde özellikle hangi alanın kurumsal bir kimlik kazanmaya başladığının en güçlü kanıtıdır?

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi'nde Uygurlar, yerleşik hayata geçmeleriyle birlikte kültürel alanda köklü değişimler yaşamışlardır. Bu doğrultuda, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik yaşama geçmelerinin bir sonucu olarak ortaya çıkan ve kendilerinden önceki Hun veya Göktürk devletlerinde görülmeyen bir gelişmedir?

Uygurların Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimsemesi, Türk toplumunun yaşam tarzında köklü değişikliklere yol açmıştır. Bu yeni inanç sistemiyle birlikte hayvansal gıdaların tüketimi yasaklanmış, savaşçılık özellikleri zayıflamış ve Türk tarihinde ilk kez sistemli bir yerleşik yaşam süreci başlamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların bu yeni yaşam tarzına (yerleşik hayat) geçişinin bir sonucu olarak ortaya çıkan kültürel veya mimari gelişmelerden biri değildir?

Uygurlar, Maniheizm ve Budizm gibi inançları benimseyerek yerleşik hayata geçmiş; mimari, sanat ve hukuk alanında Türk tarihinde pek çok yeniliğe öncülük etmişlerdir. Bu köklü değişimlere rağmen, devletin siyasi teşkilatlanmasında geleneksel Türk devlet anlayışına ait bazı uygulamalar varlığını sürdürmüştür. Buna göre Uygurların aşağıda verilen özelliklerinden hangisi, yaşanan sosyal ve dini değişimlere rağmen Türk siyasi geleneğinin devam ettirildiğine kanıt olarak gösterilebilir?

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'bozkır kültürü' gereği bilgiler sözlü gelenekle (töre) aktarılırken, Uygurlar döneminde Maniheizm ve Budizm gibi dinlerin kabulüyle birlikte bu dinlere ait kutsal metinlerin Türkçeye çevrilmesi ve halka yayılması bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu ihtiyacın karşılanması amacıyla Uygurlar, Türk tarihinde kültürel bir atılım gerçekleştirerek bilgi üretim ve saklama yöntemlerini kökten değiştirmişlerdir. Buna göre, Uygurların bu dönemde gerçekleştirdiği ve Türk kültür tarihinin 'ilk' sistemli eğitim-kültür faaliyeti olarak kabul edilen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar döneminde Türk hukuk tarihinde bir dönüm noktası yaşanmış; kiralama, alım-satım, ortaklık ve iş sözleşmeleri gibi pek çok hukuki işlem yazılı belgelere dökülmeye başlanmıştır. Bu belgelerde şahitlerin imzalarına, ödeme şekillerine ve ceza şartlarına yer verildiği görülmektedir.

Uygurlardaki bu gelişmenin temel nedeni ve beraberinde getirdiği toplumsal sonuç aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Uygur Devleti, yerleşik yaşama geçiş ve Maniheizm'in kabulüyle birlikte askeri, sosyal ve hukuki alanlarda büyük bir dönüşüm yaşamıştır. Bu süreçte hükümdarların unvanlarında 'Tengri' yerine 'Ay Tengri' ibaresi kullanılmaya başlanmış, göçebe yaşamın 'savaşçı' ideali yerini ticaret ve kültürel gelişimi önceleyen 'uygar' bir anlayışa bırakmıştır. Aşağıdaki karşılaştırma tablosu ve Uygur Devleti'nin özellikleri dikkate alındığında, bu dönüşümün Türk devlet geleneğindeki 'hâkimiyet ve meşruiyet' anlayışı üzerindeki en temel yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Maniheizm dinini benimsemelerinin ardından yerleşik hayata geçerek kendilerinden önceki Türk devletlerinden farklı bir sosyo-ekonomik yapı oluşturmuşlardır. Bu yeni yaşam tarzı, beraberinde mülkiyet kavramının güçlenmesini ve ticari faaliyetlerin kayıt altına alınması gerekliliğini getirmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik yaşama geçmesinin bir sonucu olarak Türk hukuk sisteminde ilk kez ortaya çıkan bir unsurdur?

Uygurlar, $VIII.$ yüzyılın ortalarında Maniheizm dinini benimseyerek Türk tarihinde köklü bir dönüşümün öncüsü olmuşlardır. Bu süreçte hayvancılığa dayalı göçebe yaşamdan vazgeçen Uygurlar; tarımsal üretimi artırmış, matbaayı kullanarak kütüphaneler oluşturmuş ve savunma surlarıyla çevrili kalıcı yerleşim birimleri inşa etmişlerdir. Bu dönemde kurulan şehirlere 'Balık' adı verilmiştir.

Buna göre; Ordubalık, Beşbalık ve Karabalasagun gibi merkezlerin inşa edilmesi, Uygurların Türk tarihinde aşağıdaki alanların hangisinde köklü bir değişim yaşadığının doğrudan kanıtıdır?

Uygurların Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmeleri, Türk kültür tarihinde pek çok 'ilk'in yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Bu yaşam tarzı değişikliğinin bir sonucu olarak, Uygurlarda görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi, Türk devlet geleneğindeki ekonomik ve hukuki yapının dönüşümüne doğrudan kanıt olarak gösterilebilir?

Uygurların Maniheizm inancını benimseyerek yerleşik hayata geçmeleri, Türklerin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısında köklü dönüşümlere yol açmıştır. Bu süreçte dinî metinleri çoğaltmak için matbaa kullanılmış, yerleşik düzenin bir gereği olarak kütüphaneler kurulmuş ve kalıcı mimari eserler inşa edilmiştir.

Buna göre, Uygurlarda görülen bu kültürel değişimin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Uygurlar dönemine ait başkent Ordubalık'ta (Karabalgasun) yapılan arkeolojik kazılarda; surlarla çevrili şehir yapıları, kalıcı saray kalıntıları, Maniheist tapınaklar ve gelişmiş sulama kanallarına rastlanmıştır. Bu arkeolojik veriler, Uygurların aşağıdaki özelliklerinden hangisine sahip olduğunu doğrudan kanıtlamaktadır?

Uygur Devleti'nde Maniheizm ve Budizm'in kabulüyle başlayan yerleşik hayat; şehircilik, tarım ve ticaretin gelişmesini sağlarken aynı zamanda Türk kültür tarihinde bir 'kağıt ve matbaa medeniyeti'nin de temellerini atmıştır. Bu yapısal dönüşüm, toplumsal düzeni sağlayan kuralların niteliğinde de önemli değişimlere yol açmıştır.

Buna göre Uygurlarda görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi, yerleşik yaşamın getirdiği mülkiyet ve iş gücü ilişkilerini düzenleme ihtiyacının doğrudan bir göstergesidir?

Uygurlar, Maniheizm'in etkisiyle yerleşik hayata geçerek Türk tarihinde matbaayı kullanan, kütüphaneler kuran ve kağıt üzerine çok sayıda yazılı belge bırakan ilk devlet olmuşlardır. Bu köklü kültürel ve ekonomik dönüşüm, bireyler arasındaki ilişkilerin geleneksel sözlü hukuktan ziyade, mülkiyet ve ticaret hukukuna dayalı yeni bir düzene evrilmesini zorunlu kılmıştır. Buna göre, Uygurlar dönemine ait aşağıdaki buluntulardan hangisi, Türk hukuk tarihinde "sivil hukuk" (özel hukuk) alanında hak ve yükümlülüklerin yazılı kayıt altına alınarak kurumsallaştığının en doğrudan kanıtıdır?

Uygurlar döneminde Maniheizm'in kabulüyle başlayan yerleşik yaşam süreci, Türk hukuk tarihinde radikal bir dönüşümü tetiklemiştir. Hunlarda ve Göktürklerde büyük oranda ceza ve kamu hukukuyla sınırlı kalan ve şifahi (sözlü) olarak aktarılan "Töre" kuralları, Uygurlarda yerini ticaret, mülkiyet ve miras hukukunu kapsayan geniş bir yazılı belgeler bütününe bırakmıştır. Turfan kazılarında ele geçen bu belgeler; vasiyetnameler, evlatlık edinme senetleri, kiralama sözleşmeleri ve faizli borç mukaveleleri gibi ileri düzey sivil hukuk enstrümanlarını içermektedir.

Uygurlardaki bu kurumsallaşma düzeyinin, Türk devlet geleneği açısından ortaya koyduğu en temel yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur Devleti, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmiş ve bu durum Türk toplum yapısında, sanatında ve ekonomisinde köklü değişimlere yol açmıştır. Aşağıdakilerden hangisi, Uygurların bu yeni yaşam tarzı doğrultusunda gerçekleştirdikleri faaliyetlerden biridir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Uygurlar, Maniheizm ve Budizm gibi inanç sistemlerini benimseyerek göçebe bozkır kültüründen yerleşik kent kültürüne geçişin öncüsü olmuşlardır. Bu köklü değişim, sadece dini bir dönüşümle sınırlı kalmamış; Türk toplum yapısında hukuki ilişkilerden sanatsal üretimlere kadar pek çok kurumsal yeniliği beraberinde getirmiştir. Buna göre, Uygurların yerleşik yaşama geçişiyle birlikte Türk kültür ve medeniyetine kazandırdığı, kendinden önceki Türk devletlerinde görülmeyen temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurların Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimsemesiyle birlikte Türk tarihinde sosyo-kültürel bir dönüm noktası yaşanmıştır. Bu yeni inanç sistemi; hayvansal gıdaların tüketilmesinin yasaklanması, savaşçılık özelliklerinin zayıflaması, kağıt ve matbaanın kullanılarak kütüphanelerin kurulması gibi köklü değişimleri beraberinde getirmiştir.

Buna göre, Maniheizm'in kabulüyle Uygur toplumunda meydana gelen değişimler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu süreçte bir 'süreklilik' gösterdiği ve önceki Türk devletlerindeki temel yapısını koruduğu söylenebilir?

Aşağıdaki tabloda Uygur Devleti döneminde görülen temel değişimler ve bu değişimlerin yansıdığı alanlar verilmiştir:

Tablodaki veriler bir bütün olarak değerlendirildiğinde Uygurlar hakkında ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Bögü Kağan döneminde Maniheizm'in resmi din olarak kabul edilmesiyle birlikte Uygur toplumunda sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda büyük bir değişim süreci başlamıştır. Ancak bu radikal değişimlere rağmen, devletin bazı temel yönetim prensipleri eski Türk gelenekleriyle paralellik göstermeye devam etmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçişinin veya yeni dinî inançlarının bir getirisi olmayıp, Hun ve Göktürklerden tevarüs edilen geleneksel devlet anlayışının sürdürüldüğünün bir göstergesidir?