Examkin

Eksik Rekabet Piyasaları

196 questions

Question 1Question →

Kârını maksimize etmeyi hedefleyen bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu P=100−QP = 100 - Q ve marjinal maliyet fonksiyonu MC=40MC = 40 olarak verilmiştir. Buna göre, bu firmanın denge durumundaki satış fiyatı kaç birimdir?

Show answer & explanation

Answer: 70

Answer

Denge satış fiyatı 70 birimdir.
Monopolcü firma kârını maksimize etmek için marjinal hasılatını (MR) marjinal maliyetine (MC) eşitler. Doğrusal bir ters talep fonksiyonunda MRMR, talebin iki katı eğime sahip olduğundan MR=100−2QMR = 100 - 2Q şeklinde yazılır. 100−2Q=40100 - 2Q = 40 eşitliğinden denge miktarı 30 birim olarak hesaplanır. Bu miktar talep eğrisinde (P=100−QP = 100 - Q) yerine konulduğunda denge fiyatı 70 birim olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Marjinal hasılat (MR) fonksiyonunu türetin.
MR=100−2QMR = 100 - 2Q
Ters talep fonksiyonu doğrusal olduğunda (P=a−bQP = a - bQ), marjinal hasılat fonksiyonu aynı dikey eksen kesenine ve iki kat eğime sahiptir (MR=a−2bQMR = a - 2bQ).
2
Kâr maksimizasyonu koşulunu (MR=MCMR = MC) kullanarak denge miktarını bulun.
100−2Q=40⇒2Q=60⇒Q=30100 - 2Q = 40 \Rightarrow 2Q = 60 \Rightarrow Q = 30
Monopolcü firma, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada kârını maksimize eder.
3
Bulunan denge miktarını ters talep fonksiyonunda yerine yazarak fiyatı hesaplayın.
P=100−30=70P = 100 - 30 = 70
Monopolcü, belirlediği üretim miktarını tüketicilerin ödemeye razı olduğu en yüksek fiyattan (talep eğrisi üzerinden) satar.

Key Concept

Monopolde Kâr Maksimizasyonu ve Fiyatlandırma
Estimated Time:45s
Question 2Question →

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların bir araya gelerek oluşturdukları merkezi bir kartel (centralized cartel) yapısının temel iktisadi amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Piyasadaki toplam kârı tek bir monopolcü gibi hareket ederek maksimize etmek

Answer

Kartel yapısının temel amacı, piyasadaki toplam kârı tek bir monopolcü gibi hareket ederek maksimize etmektir.
Merkezi kartel modelinde, piyasada yer alan bağımsız firmalar tek bir yönetim altında birleşmiş gibi hareket ederler. Bu yapıda temel hedef, tıpkı bir monopolcü firmanın yaptığı gibi, endüstri toplam marjinal maliyetini (MCMC) piyasa marjinal hasılatına (MRMR) eşitleyerek toplam kârı maksimize eden fiyat ve üretim düzeyini belirlemektir.

Step-by-Step Solution

1
Oligopolde anlaşmalı davranışın (kartel) tanımını hatırla.
Kartel, firmaların fiyat ve miktar konusunda ortak karar aldığı bir iş birliği yapısıdır.
Anlaşmalı modellerin temel mekanizmasını anlamak için gereklidir.
2
Merkezi kartel yönetiminin hedeflediği denge noktasını analiz et.
Merkezi yönetim, sanki piyasada tek bir firma varmış gibi (monopol), endüstrinin toplam marjinal maliyetini (ΣMC) piyasa marjinal hasılatına (MR) eşitleyerek kârı maksimize eder.
Kâr maksimizasyonu kuralının (MR=MCMR = MC) kartel ölçeğinde nasıl uygulandığını belirlemek için.
3
Elde edilen sonucu seçeneklerle karşılaştır.
Amacın toplam kârın maksimizasyonu olduğu sonucuna ulaşılır.
Doğru teorik çıkarımı doğrulamak için.

Key Concept

Merkezi Kartel ve Kolektif Kâr Maksimizasyonu

Hints

1
Firmalar aralarında anlaştığında artık birbirleriyle yarışmazlar.
2
Bir kartel piyasası, yönetim biçimi bakımından hangi piyasa türüne benzer bir davranış sergiler?
3
Anlaşmalı modellerin temel hedefi, kârları birleştirip en yüksek seviyeye çıkarmaktır.

Practice More

Kartel üyelerinin anlaşmayı bozma (hile yapma) eğilimlerinin nedenlerini ve bunun kartel kararlılığı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 3Question →

Talep eğrileri doğrusal olan iki farklı piyasada satış yapan bir monopolcünün, bu piyasalarda tek bir fiyat uygulamak yerine üçüncü derece fiyat farklılaştırmasına gitmesi durumunda; toplam çıktı düzeyi ve toplumsal refahın (toplam artık) değişimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Toplam çıktı düzeyi değişmezken, toplumsal refah azalır.

Answer

Toplam çıktı düzeyi değişmezken, toplumsal refah azalır.
Doğrusal talep eğrileri varsayımı altında, monopolcü firmanın her iki piyasada marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitlediği (MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC) toplam üretim miktarı, tek bir monopol fiyatı uyguladığı durumdaki toplam üretim miktarı ile aynıdır. Ancak, düşük esnekliğe sahip piyasada fiyatın artması ve yüksek esnekliğe sahip piyasada fiyatın azalması nedeniyle tüketiciler arasındaki marjinal ikame oranları farklılaşır, bu da kaynak dağılımında etkinliği bozarak toplumsal refahın azalmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında kâr maksimizasyonu koşulunu belirleme
MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC eşitliği sağlanmalıdır.
Monopolcü, farklı esnekliklere sahip piyasalardaki marjinal hasılatları birbirine ve üretim maliyetine (MC) eşitleyerek kârını maksimize eder.
2
Doğrusal talep eğrileri için marjinal hasılatların (MR) toplamını analiz etme
Doğrusal talep durumunda, alt piyasaların MRMR eğrilerinin yatay toplamı, tek fiyat uygulandığında geçerli olan toplam MRMR eğrisine özdeştir.
Doğrusal fonksiyonların geometrik özelliği gereği, piyasa bölümleri arasındaki çıktı kayması toplam hasılatın eğimini (MR) değiştirmez.
3
Toplam çıktı düzeyini karşılaştırma
Qtoplam=Q1+Q2Q_{toplam} = Q_1 + Q_2 miktarı, tek fiyat uygulanan durumdaki çıktı miktarına eşit olur.
Joan Robinson tarafından kanıtlandığı üzere, doğrusal talep durumunda fiyat farklılaştırması toplam miktarı etkilemez; sadece miktar piyasalar arasında yeniden dağıtılır.
4
Refah etkisini değerlendirme
Toplumsal refah azalır.
Piyasalar arasında farklı fiyatlar uygulandığı için tüketicilerin mallardan elde ettiği marjinal faydalar (fiyatlar) birbirine eşit olmaz, bu da mübadele etkinliğini bozarak refah kaybına yol açar.

Key Concept

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması ve Robinson Teoremi

Hints

1
Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasının toplam çıktı üzerindeki etkisini düşünürken, talep eğrilerinin doğrusal olmasının özel bir sonuç doğurduğunu hatırlayın.
2
Eğer talep eğrileri doğrusalsa, monopolcünün piyasaları bölmesi toplam üretimi artırmaz; sadece esnekliği az olan piyasadan esnekliği çok olan piyasaya miktar kaydırır.

Practice More

Fiyat farklılaştırmasının refahı artırabileceği tek özel durum olan 'yeni bir piyasanın açılması' (tek fiyatta satış yapılamayan bir piyasaya mal satılması) durumunu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4Question →

Doğrusal bir piyasa talep eğrisinin ve her iki firma için de aynı olan sabit marjinal maliyetlerin geçerli olduğu bir duopol piyasasında, Cournot dengesinde gerçekleşen toplam üretim miktarı ile tam rekabet dengesindeki toplam üretim miktarı arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Toplam Cournot üretimi, tam rekabet üretim miktarının 2/32/3'üne eşittir.

Answer

Toplam Cournot üretimi, tam rekabet üretim miktarının üçte ikisine (2/32/3'üne) eşittir.
Doğrusal talep ve sabit marjinal maliyet varsayımı altında, nn firmalı bir Cournot piyasasında toplam arz n/(n+1)n/(n+1) çarpı tam rekabet arzı kadardır. Duopol piyasasında iki firma bulunduğu için bu oran 2/(2+1)=2/32/(2+1) = 2/3 olur. Bu durum, Cournot dengesinin monopol ile tam rekabet arasında, ancak tam rekabete göre daha az çıktı üretilen bir nokta olduğunu kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Cournot modelindeki toplam üretim miktarının genel formülünü hatırla.
QCournot=nn+1QPCQ_{Cournot} = \frac{n}{n+1} Q_{PC} formülü elde edilir.
Burada nn firma sayısını, QPCQ_{PC} ise tam rekabet miktarını temsil eder.
2
Soruda belirtilen duopol durumuna göre firma sayısını (nn) formülde yerine koy.
n=2n = 2 olduğu için QCournot=22+1QPC=23QPCQ_{Cournot} = \frac{2}{2+1} Q_{PC} = \frac{2}{3} Q_{PC} olur.
Duopol, piyasada iki firmanın rekabet ettiği durumu ifade eder.

Key Concept

Cournot modelinde toplam üretim miktarı, firma sayısı arttıkça tam rekabet miktarına yaklaşır; duopol durumunda ise tam rekabet miktarının tam olarak üçte ikisidir.

Hints

1
Cournot modelinde toplam üretimin monopolden fazla, tam rekabetten az olduğunu düşünün.
2
Firma sayısını nn olarak kabul edersek, toplam üretim oranı n/(n+1)n / (n+1) formülü ile bulunur.

Practice More

Firma sayısının 3 veya daha fazla olduğu durumlarda toplam üretimin nasıl değişeceğini analiz edin.
Estimated Time:45s
Question 5Question →

Kâr maksimizasyonunu hedefleyen bir monopolcü firmanın karşılaştığı talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri 44 olarak hesaplanmıştır. Firmanın üretim miktarındaki bir birimlik artışın toplam maliyette yarattığı artış 7575 TL olduğuna göre, bu firmanın denge koşullarında belirleyeceği satış fiyatı kaç TL'dir?

Show answer & explanation

Answer: 100

Answer

Monopolcü firmanın belirleyeceği kâr maksimizasyon fiyatı 100 TL'dir.
Doğru yanıt olan seçenek, monopolcünün karşılaştığı marjinal hasılat fonksiyonunu talebin fiyat esnekliği yardımıyla kurgulayıp marjinal maliyete eşitleyen matematiksel mantığı temsil etmektedir. P(1−1/4)=75P(1 - 1/4) = 75 denkleminden hareketle fiyatın 100 TL olduğu sonucuna varılmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Marjinal maliyetin belirlenmesi
MC=75MC = 75 TL
Soruda belirtilen 'üretim miktarındaki bir birimlik artışın toplam maliyette yarattığı artış' ifadesi marjinal maliyeti tanımlamaktadır.
2
Marjinal hasılat (MR) formülünün yazılması
MR=P×(1−1∣e∣)MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})
Monopolde marjinal hasılat ile fiyat ve esneklik arasındaki ilişkiyi kurmak için bu formül kullanılır.
3
Kâr maksimizasyonu koşulunun uygulanması (MR=MCMR = MC)
75=P×(1−14)75 = P \times (1 - \frac{1}{4})
Firmanın kârını maksimize etmesi için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olması gerekir.
4
Fiyat (P) değerinin hesaplanması
75=P×(0,75)⇒P=10075 = P \times (0,75) \Rightarrow P = 100 TL
Eşitlik çözüldüğünde monopolcünün belirleyeceği satış fiyatına ulaşılır.

Key Concept

Amoroso-Robinson Koşulu (Markup Fiyatlandırması)

Hints

1
Marjinal maliyetin tanımını hatırlayın: Üretimdeki bir birimlik artışın maliyetteki karşılığıdır.
2
Monopolcü firma her zaman P(1−1/∣e∣)=MCP(1 - 1/|e|) = MC eşitliğine göre fiyat belirler.
3
Verilen esneklik mutlak değerce 4 olduğundan, markup oranını 11−1/4\frac{1}{1 - 1/4} şeklinde hesaplayarak MCMC ile çarpabilirsiniz.

Practice More

Esnekliğin sonsuz olduğu (tam esnek talep) bir durumda monopolcünün fiyatlandırma davranışının tam rekabetten farkı kalıp kalmayacağını tartışınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 6Question →

Monopolcü rekabet piyasasında ürün farklılaştırması ve piyasaya giriş-çıkış serbestliği varsayımları altında, temsilci bir firmanın uzun dönem dengesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi 'Atıl Kapasite Teoremi' ve kaynak tahsis etkinliği açısından doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Uzun dönemde ekonomik kâr sıfır olsa da (P=ACP = AC), talep eğrisinin negatif eğimli olması nedeniyle denge ortalama maliyet eğrisinin azalan kısmında gerçekleşir; bu durum atıl kapasiteye ve P>MCP > MC olduğu için kaynak tahsisinde etkinsizliğe yol açar.

Answer

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönemde firma sıfır ekonomik kâr elde etmesine rağmen (P=ACP=AC), negatif eğimli talep eğrisi nedeniyle üretimini ortalama maliyet eğrisinin azalan kısmında gerçekleştirir ve bu da atıl kapasite ile kaynak tahsisinde etkinsizliğe (P>MCP>MC) neden olur.
Monopolcü rekabet piyasasının uzun dönem dengesinde, piyasaya girişler sonucunda firmanın talep eğrisi (ARAR) ortalama maliyet eğrisine (ACAC) teğet hale gelir (P=ACP = AC). Ancak ürün farklılaştırması nedeniyle talep eğrisi negatif eğimli olduğu için, bu teğetlik ACAC eğrisinin minimum noktasında değil, bu noktanın solundaki azalan kısımda gerçekleşir. Bu durum firmanın tam kapasite ile çalışmadığını (atıl kapasite) gösterir. Ayrıca dengede P>MCP > MC olduğu için kaynak tahsisinde etkinsizlik (refah kaybı) ortaya çıkar.

Step-by-Step Solution

1
Uzun dönem kâr durumunu analiz etme
P=ACP = AC (Sıfır ekonomik kâr)
Piyasaya giriş-çıkış serbestliği, uzun dönemde aşırı kârın yok olmasına ve firmanın normal kâr elde etmesine neden olur.
2
Talep eğrisinin eğimini belirleme
Negatif eğimli talep eğrisi (ARAR)
Ürün farklılaştırması, firmaya sınırlı bir monopol gücü verir ve talep eğrisinin aşağı doğru eğimli olmasına yol açar.
3
Teğetlik noktasını geometrik olarak değerlendirme
Denge, ACAC eğrisinin minimum noktasının solunda gerçekleşir.
Negatif eğimli bir talep doğrusunun U şeklindeki bir ACAC eğrisine teğet olabilmesi için teğetin eğrinin azalan (negatif eğimli) kısmında olması matematiksel bir zorunluluktur.
4
Kaynak tahsisi ve kapasite kullanımını yorumlama
Atıl kapasite oluşur ve P>MCP > MC.
Üretim minimum ACAC noktasının solunda kaldığı için kapasite tam kullanılmaz (atıl kapasite). Fiyat marjinal maliyetin üzerinde olduğu için de kaynaklar etkin dağıtılmaz.

Key Concept

Atıl Kapasite Teoremi (Excess Capacity Theorem)

Practice More

Monopolcü rekabet ve tam rekabet arasındaki bu farkın temel nedeninin 'ürün homojenliği' varsayımının terkedilmesi olduğunu unutmayın.
Estimated Time:2m 30s
Question 7Question →

Sweezy'nin "Dirsekli Talep Eğrisi" modelinde, bir firmanın marjinal maliyetlerinde (MCMC) meydana gelen belirli bir aralıktaki artış veya azalışların piyasa fiyatı (PP) ve üretim miktarı (QQ) üzerinde herhangi bir değişikliğe yol açmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Marjinal maliyet eğrisinin, marjinal hasılat eğrisinin dikey olarak kesikli (süreksiz) olduğu bölge içerisinde hareket etmesi

Answer

Marjinal maliyet eğrisinin, marjinal hasılat eğrisinin süreksiz (kesikli) olduğu dikey bölge içerisinde hareket etmesidir.
Sweezy modelinde, denge fiyatı düzeyinde talep eğrisi dirsek yapar. Bu dirsek, marjinal hasılat (MRMR) eğrisinde dikey bir süreksizliğe (boşluğa) yol açar. Marjinal maliyet (MCMC) eğrisi bu boşluk içerisinde kaldığı sürece, maliyetlerdeki değişimler kâr maksimizasyonunu sağlayan çıktı miktarını ve fiyatı etkilemez. Bu durum literatürde 'fiyat katılığı' olarak adlandırılır.

Step-by-Step Solution

1
Talep eğrisinin yapısını analiz etme
Sweezy modelinde firma, rakiplerinin fiyat azalışlarını takip edeceğini ancak artışlarını takip etmeyeceğini düşünür. Bu durum, piyasa fiyatı düzeyinde talep eğrisinin 'dirsek' yapmasına neden olur.
Asimetrik tepki varsayımı, denge noktasında talep esnekliğinin değişmesine yol açar.
2
Marjinal hasılat (MRMR) eğrisini türetme
Talep eğrisindeki dirsek (kırılma), MRMR eğrisinin tam bu noktada kesintiye uğrayarak dikey bir boşluk (süreksizlik) oluşturmasına neden olur.
Dirseğin solunda ve sağında farklı esnekliklere sahip iki ayrı talep parçası olduğu için her bir parçanın MRMR değeri farklıdır.
3
Denge koşulunu ve maliyet değişimlerini değerlendirme
Denge, MR=MCMR = MC noktasında sağlanır. Eğer MCMC eğrisi, MRMR üzerindeki bu dikey boşluk içerisinde yukarı veya aşağı kayarsa, kesişim noktası dikey olarak değişse de denge üretim miktarı (QQ) ve dolayısıyla denge fiyatı (PP) değişmeden kalır.
Maliyetlerdeki değişim MRMR boşluğunu aşmadığı sürece firmanın kâr maksimizasyonu sağlayan fiyat-miktar kombinasyonu stabil kalır (fiyat katılığı).

Key Concept

Fiyat Katılığı (Price Rigidity) ve MR Süreksizliği

Hints

1
Sweezy modelinde talep eğrisinin şeklinin marjinal hasılat (MRMR) eğrisini nasıl etkilediğini düşünün.
2
Dirsekli talep eğrisi, denge miktarında MRMR eğrisinin süreksiz olmasına neden olur.
3
MCMC eğrisi, MRMR eğrisindeki dikey boşluk (süreksizlik) içinden geçtiği sürece denge fiyatı neden değişmez?

Practice More

Sweezy modelinde talep eğrisinin dirseğin üstünde neden daha esnek olduğunu ve bunun rakip davranışlarıyla ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 8Question →

Bir düopol piyasasında piyasa ters talep fonksiyonu P=130−(q1+q2)P = 130 - (q_1 + q_2) ve her iki firmanın marjinal maliyetleri sabit ve MC1=MC2=10MC_1 = MC_2 = 10 birimdir. Her iki firmanın da piyasada "lider" olma çabasıyla hareket ettiği Bowley modeli (Stackelberg Savaşımı) varsayımı altında, piyasadaki toplam üretim miktarı kaç birim olur?

Show answer & explanation

Answer: 120

Answer

Bowley modelinde (Stackelberg Savaşımı) her iki firma da lider gibi davrandığı için toplam üretim miktarı 120 birimdir.
Verilen ters talep fonksiyonu P=130−QP = 130 - Q ve MC=10MC = 10 için Stackelberg lideri üretim miktarı qL=(130−10)/2=60q_L = (130-10)/2 = 60 birimdir. Bowley modelinde her iki firma da lider gibi davrandığı için toplam üretim 60+60=12060 + 60 = 120 birim olarak gerçekleşir.

Step-by-Step Solution

1
Takipçi firmanın reaksiyon fonksiyonunu belirleme
q2=60−0,5q1q_2 = 60 - 0,5q_1
Stackelberg lideri, takipçinin reaksiyonunu (π2=(130−q1−q2)q2−10q2\pi_2 = (130 - q_1 - q_2)q_2 - 10q_2 maksimizasyonu) önceden bilir.
2
Lider firmanın kâr maksimizasyonu ile üretim miktarını bulma
qL=60q_L = 60
Lider firma, takipçinin reaksiyonunu kendi hasılat fonksiyonuna dahil ederek kârını maksimize eder: MR1=MC1MR_1 = MC_1 eşitliğinden q1=60q_1 = 60 bulunur.
3
Bowley modelinde her iki firmanın üretim stratejisini uygulama
q1=60q_1 = 60 ve q2=60q_2 = 60
Bowley modelinde (Stackelberg Savaşımı) her iki firma da takipçi olmayı reddeder ve lider gibi davranarak 60 birim üretir.
4
Toplam üretim miktarını hesaplama
Q=60+60=120Q = 60 + 60 = 120
Piyasadaki toplam arz, her iki firmanın üretim miktarlarının toplamıdır.

Key Concept

Bowley modelinde her iki firma da Stackelberg lideri gibi davranır, bu durum 'Stackelberg Savaşımı' olarak adlandırılır ve aşırı üretime yol açar.
Question 9Question →

Francis Y. Edgeworth tarafından geliştirilen oligopol modelinde, fiyat üzerinden rekabet eden ancak sınırlı üretim kapasitesine sahip homojen mal üreticisi firmaların bulunduğu bir piyasada fiyatların Bertrand modelindeki gibi marjinal maliyete (P=MCP = MC) eşitlendiği bir noktada istikrar kazanamamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Fiyatın marjinal maliyete kadar düştüğü durumda, bir firmanın kapasite kısıtı nedeniyle tüm piyasa talebini karşılayamaması sonucu rakip firmanın artık talep üzerinden fiyatı tekrar yükseltme imkanı bulması

Answer

Fiyatın marjinal maliyete düştüğü noktada, kapasite yetersizliği nedeniyle karşılanamayan 'artık talep' rakip firmanın fiyatı tekrar yükseltmesine olanak tanıdığı için fiyatlar sürekli dalgalanır.
Doğru cevap olan ifade, Edgeworth modelinin temel özelliğini yansıtmaktadır: Bertrand modelindeki 'fiyat savaşı' süreci fiyatları marjinal maliyete kadar indirir; ancak kapasite kısıtı nedeniyle bir firma tüm talebi karşılayamadığında, diğer firma piyasada kalan 'artık talep' üzerinden daha yüksek bir fiyat belirleyerek kârını maksimize etmeye çalışır. Bu durum fiyatların belirli bir dengeye oturmak yerine, marjinal maliyet ile tekel fiyatı arasında sürekli dalgalanmasına (Edgeworth Döngüsü) neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Bertrand modeli varsayımını hatırla
Firmalar fiyat üzerinden rekabet eder ve denge P=MCP = MC noktasında oluşur.
Sınırsız kapasite varsayımı altında firmalar tüm talebi ele geçirmek için fiyatı marjinal maliyete kadar düşürür.
2
Edgeworth modelinin getirdiği kapasite kısıtını analiz et
Firmaların üretim kapasiteleri, piyasanın toplam talebini tek başlarına karşılamaya yetmez.
Bu durum, fiyat kıran firmanın rakibini piyasadan tamamen silmesini engeller.
3
Fiyat döngüsünün (istikrarsızlığın) oluşumunu incele
Fiyat marjinal maliyete (P=MCP = MC) indiğinde, bir firma kapasite kısıtı nedeniyle talebin bir kısmını karşılayamazsa, rakip firma 'artık talep' (residual demand) ile baş başa kalır.
Artık talep karşısında rakip firma, fiyatı tekel fiyatına kadar yükselterek kârını artırabilir; bu da fiyatın tekrar düşüşe geçeceği yeni bir döngüyü başlatır.

Key Concept

Edgeworth Modeli ve Fiyat İstikrarsızlığı

Hints

1
Bertrand modelinde kapasite sınırsızdır, Edgeworth'te ise sınırlıdır.
2
Bir firma fiyatı en dibe indirse bile kapasitesi yetmediği için piyasanın bir kısmı rakibine kalır.
3
Fiyat P=MCP = MC olduğunda kâr sıfırdır; ancak kapasite kısıtı nedeniyle piyasada kalan 'artık talep' firmaya fiyatı yükseltip kâr etme şansı verir.

Practice More

Edgeworth modelindeki bu fiyat dalgalanmasının Bertrand modelindeki 'fiyatların marjinal maliyete eşit olması' sonucuyla (Bertrand Paradoksu) temel farkını analiz ediniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 10Question →

Bir düopol piyasasında piyasa ters talep fonksiyonu P=200−(q1+q2)P = 200 - (q_1 + q_2) ve her iki firmanın marjinal maliyetleri sabit ve MC1=MC2=20MC_1 = MC_2 = 20 birimdir. Bu piyasada faaliyet gösteren her iki firmanın da lider olma kararı aldığı Bowley modeli (Stackelberg Savaşı) varsayımı altında, piyasada gerçekleşecek toplam üretim miktarı kaç birimdir?

Show answer & explanation

Answer: 180

Answer

Bowley modelinde her iki firmanın da liderlik miktarını üretmesi sonucunda toplam üretim miktarı 180 birim olur.
Bowley modelinde, piyasadaki her iki firma da karşı tarafın tepki fonksiyonuna göre hareket etmek yerine, kendisini lider olarak tanımlar. P=a−bQP = a - bQ ve sabit MCMC durumunda lider üretim miktarı qL=(a−MC)/2bq_L = (a-MC)/2b formülü ile hesaplanır. Verilen değerlerle her bir firmanın lider üretim miktarı q=(200−20)/2=90q = (200-20)/2 = 90 birimdir. Her iki firma da 90 birim ürettiğinde toplam piyasa üretimi 180 birim olur. Bu durum fiyatta aşırı düşüşe ve firmaların kârlarının sıfıra veya altına inmesine neden olan 'Stackelberg Savaşı'na yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Tepki fonksiyonlarını belirleme
q2=90−0.5q1q_2 = 90 - 0.5q_1 ve q1=90−0.5q2q_1 = 90 - 0.5q_2
Her iki firma için kâr maksimizasyonu (MR=MCMR=MC) yapılarak Cournot tepki fonksiyonları elde edilir.
2
Lider üretim miktarını hesaplama
q1=90,q2=90q_1 = 90, q_2 = 90
Stackelberg lideri, takipçinin tepki fonksiyonunu kendi kâr fonksiyonuna dahil ederek qL=(a−MC)/2bq_L = (a-MC)/2b formülünden 90 birim üretir.
3
Bowley dengesi toplam üretimini bulma
Q=q1+q2=90+90=180Q = q_1 + q_2 = 90 + 90 = 180
Bowley modelinde her iki firma da lider gibi davrandığı için her biri 90 birim üretir.

Key Concept

Bowley Modeli ve Stackelberg Savaşı
Estimated Time:1m 30s
Question 11Question →

Bir duopol piyasasında ters talep fonksiyonu P=120−QP = 120 - Q olarak verilmiştir. Piyasada faaliyet gösteren iki özdeş firmanın marjinal maliyetleri sabit ve 3030 birimdir. Cournot modeline göre üretim miktarı üzerinden rekabet eden bu firmalardan birincisinin, rakibinin üretim düzeyine bağlı olarak kendi kârını maksimize eden üretim miktarını belirlediği tepki (reaksiyon) fonksiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: q1=45−0.5q2q_1 = 45 - 0.5q_2

Answer

Birinci firmanın Cournot tepki fonksiyonu q1=45−0.5q2q_1 = 45 - 0.5q_2 şeklindedir.
Cournot modelinde her bir firma, rakibinin üretim miktarını sabit varsayarak kendi kârını maksimize eden üretim düzeyini belirler. P=120−q1−q2P = 120 - q_1 - q_2 ve MC=30MC = 30 verildiğinde, birinci firmanın marjinal hasılatı MR1=120−2q1−q2MR_1 = 120 - 2q_1 - q_2 olur. MR1=MCMR_1 = MC eşitliğinden (120−2q1−q2=30120 - 2q_1 - q_2 = 30) hareketle 2q1=90−q22q_1 = 90 - q_2 ve sonuç olarak q1=45−0.5q2q_1 = 45 - 0.5q_2 denklemi elde edilir. Bu denklem, birinci firmanın rakibi q2q_2 miktarında üretim yaparken kendisinin ne kadar üretmesi gerektiğini gösteren tepki fonksiyonudur.

Step-by-Step Solution

1
Birinci firmanın toplam hasılat (TR1TR_1) fonksiyonunu türetin.
TR1=P×q1=(120−q1−q2)q1=120q1−q12−q1q2TR_1 = P \times q_1 = (120 - q_1 - q_2)q_1 = 120q_1 - q_1^2 - q_1q_2
Kâr maksimizasyonu için öncelikle toplam hasılatın bilinmesi gerekir.
2
Birinci firmanın marjinal hasılat (MR1MR_1) fonksiyonunu bulun.
MR1=∂TR1∂q1=120−2q1−q2MR_1 = \frac{\partial TR_1}{\partial q_1} = 120 - 2q_1 - q_2
Firma, kârını maksimize etmek için marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitlemelidir.
3
Marjinal hasılatı marjinal maliyete (MC=30MC = 30) eşitleyin.
120−2q1−q2=30120 - 2q_1 - q_2 = 30
Cournot modelinde temel denge koşulu MR=MCMR = MC eşitliğidir.
4
q1q_1 değişkenini yalnız bırakarak tepki fonksiyonunu elde edin.
2q1=90−q2⇒q1=45−0.5q22q_1 = 90 - q_2 \Rightarrow q_1 = 45 - 0.5q_2
Tepki fonksiyonu, rakibin üretimine karşılık verilecek en iyi üretim düzeyini gösterir.

Key Concept

Cournot Tepki Fonksiyonu

Practice More

Firmaların Cournot dengesindeki toplam üretim miktarını ve piyasa fiyatını hesaplayarak tam rekabet sonuçlarıyla karşılaştırın.

Alternative Method

Doğrusal talep (P=a−bQP = a - bQ) ve sabit marjinal maliyet (cc) durumunda tepki fonksiyonu genel olarak q1=a−c2b−12q2q_1 = \frac{a-c}{2b} - \frac{1}{2}q_2 formülü ile de hızlıca bulunabilir. Burada a=120,b=1,c=30a=120, b=1, c=30 değerleri yerine konulduğunda q1=902−0.5q2=45−0.5q2q_1 = \frac{90}{2} - 0.5q_2 = 45 - 0.5q_2 sonucuna ulaşılır.
Estimated Time:1m 30s
Question 12Question →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın, ürün farklılaştırması (product differentiation) stratejisinde başarılı olması ve tüketiciler nezdinde güçlü bir marka bağlılığı yaratması durumunda; firmanın karşı karşıya olduğu bireysel talep eğrisinin fiyat esnekliği ve firmanın fiyat üzerindeki kontrol gücü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Talep esnekliği azalır ve fiyat üzerindeki kontrol gücü artar.

Answer

Ürün farklılaştırması başarılı olduğunda talep esnekliği azalır ve firmanın fiyat üzerindeki kontrol gücü artar.
Ürün farklılaştırması stratejisi başarılı olduğunda, ürün tüketiciler gözünde daha 'vazgeçilmez' veya 'benzersiz' bir konuma gelir. Bu durum, ürüne olan talebin fiyat değişimlerine karşı duyarlılığını (esnekliğini) azaltır. Lerner Endeksi üzerinden bakıldığında (L=(P−MC)/P=1/ϵL = (P-MC)/P = 1/\epsilon), esneklik (ϵ\epsilon) azaldıkça firmanın fiyatı marjinal maliyetin üzerinde belirleme gücü, yani pazar gücü artar.

Step-by-Step Solution

1
Ürün farklılaştırmasının etkisini analiz et.
Ürün daha benzersiz hale gelir.
Başarılı bir farklılaştırma stratejisi, ürünün yakın ikamelerinden ayrışmasını sağlar.
2
İkame edilebilirliğin esneklik üzerindeki sonucunu belirle.
Talebin fiyat esnekliği düşer.
Tüketiciler ürüne daha fazla bağlandıkça (marka bağlılığı), fiyattaki artışlara karşı talep edilen miktarı daha az azaltırlar.
3
Esneklik ile fiyat gücü arasındaki ilişkiyi kur.
Fiyat üzerindeki kontrol gücü artar.
Fiyat esnekliği azaldıkça, firma marjinal maliyetinin üzerinde daha yüksek bir fiyat (markup) belirleme imkanı bulur.

Key Concept

Ürün Farklılaştırması ve Talep Esnekliği İlişkisi

Hints

1
Bir ürün ne kadar benzersizse, tüketiciler fiyata o kadar az duyarlı olur.
2
Fiyat esnekliği ile ikame malların varlığı arasındaki ilişkiyi düşünün; farklılaşma ikameyi azaltır.
3
Lerner Endeksi formülünü hatırlayın: Fiyat gücü, talep esnekliği ile ters orantılıdır.

Practice More

Ürün farklılaştırmasının uzun dönem dengesindeki atıl kapasite (excess capacity) üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Lerner Endeksi (L=1/∣e∣L = 1/|e|) formülü kullanılarak, esneklik mutlak değerce azaldığında endeks değerinin (pazar gücünün) artacağı matematiksel olarak doğrulanabilir.
Estimated Time:1m 15s
Question 13Question →

Bir duopol piyasasında karşı karşıya kalınan ters talep fonksiyonu P=180−2(q1+q2)P = 180 - 2(q_1 + q_2) şeklindedir. Piyasada faaliyet gösteren her iki firmanın marjinal maliyetleri sabit ve MC=30MC = 30 TL'dir. Firmaların miktar üzerinden rekabet ettiği ve eş anlı karar aldığı varsayıldığında, Cournot modeline göre denge durumunda toplam piyasa arzı (toplam üretim miktarı) kaç birimdir?

Show answer & explanation

Answer: 50

Answer

Cournot modeline göre denge durumundaki toplam piyasa arzı 50 birimdir.
Denge durumunda her iki firmanın tepki fonksiyonlarının kesiştiği noktada her bir firma 25 birim üretir. Bu durumda toplam piyasa arzı 25+25=5025 + 25 = 50 birim olarak gerçekleşir. Kısa yoldan; tam rekabet miktarı 180−2Q=30⇒Q=75180 - 2Q = 30 \Rightarrow Q = 75 iken Cournot miktarı 23×75=50\frac{2}{3} \times 75 = 50 birimdir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci firmanın kâr fonksiyonu yazılır ve marjinal hasılat (MRMR) hesaplanarak marjinal maliyete (MCMC) eşitlenir.
TR1=(180−2q1−2q2)q1⇒MR1=180−4q1−2q2=30TR_1 = (180 - 2q_1 - 2q_2)q_1 \Rightarrow MR_1 = 180 - 4q_1 - 2q_2 = 30
Firmanın kârını maksimize eden üretim miktarını belirleyen marjinal koşulu bulmak için gereklidir.
2
Birinci firmanın tepki fonksiyonu (q1q_1) elde edilir.
150−2q2=4q1⇒q1=37,5−0,5q2150 - 2q_2 = 4q_1 \Rightarrow q_1 = 37,5 - 0,5q_2
Firmanın, rakibinin üretim miktarına karşılık vereceği optimal üretim düzeyini belirlemek için gereklidir.
3
Firmalar özdeş olduğu için q1=q2q_1 = q_2 varsayımıyla denge miktarı çözülür.
q1=37,5−0,5q1⇒1,5q1=37,5⇒q1=25q_1 = 37,5 - 0,5q_1 \Rightarrow 1,5q_1 = 37,5 \Rightarrow q_1 = 25 ve q2=25q_2 = 25
Duopol dengesinde simetrik maliyet yapısı gereği firmaların eşit miktarda üreteceği bilgisinden yararlanılır.
4
Toplam piyasa arzı (QQ) hesaplanır.
Q=q1+q2=25+25=50Q = q_1 + q_2 = 25 + 25 = 50
Piyasadaki tüm firmaların üretim miktarlarının toplamı toplam arzı verir.

Key Concept

Cournot modelinde firmalar rakibinin üretim miktarını veri kabul ederek kendi kârlarını maksimize eden miktarı belirlerler. Denge toplam miktarı, tam rekabet miktarının n/(n+1)n/(n+1) katıdır.

Hints

1
Firmaların marjinal maliyetleri eşit olduğu için denge durumunda her iki firma da eşit miktarda üretim yapacaktır.
2
Önce bir firmanın marjinal hasılatını (MRMR) bulup MCMC'ye eşitleyerek tepki fonksiyonunu yazmayı deneyin.
3
Toplam Cournot arzı, tam rekabet arzının 2/3'üne eşittir. Tam rekabet arzını bulmak için P=MCP = MC eşitliğini kullanabilirsiniz.

Practice More

Firmaların marjinal maliyetlerinin birbirinden farklı olduğu asimetrik bir duopol durumunda denge miktarlarının nasıl değişeceğini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Pratik bir yol olarak, doğrusal talep ve sabit marjinal maliyet durumunda toplam Cournot arzı (QcournotQ_{cournot}), tam rekabet arzının (QpcQ_{pc}) nn+1\frac{n}{n+1} katıdır. Burada n=2n=2 (duopol) olduğundan Qcournot=23QpcQ_{cournot} = \frac{2}{3} Q_{pc} olur. 180−2Q=30⇒Qpc=75180 - 2Q = 30 \Rightarrow Q_{pc} = 75 birimdir. Buradan Qcournot=23×75=50Q_{cournot} = \frac{2}{3} \times 75 = 50 birim bulunur.
Estimated Time:1m 30s
Question 14Question →

Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli’ne göre, oligopol piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın marjinal hasılat (MRMR) eğrisi üzerinde dikey bir süreksizlik (boşluk) oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Rakiplerin, firmanın fiyat artışlarını takip etmeyip fiyat indirimlerini eş anlı olarak takip edeceği varsayımıyla talep esnekliğinin dirsek noktasında farklılaşması

Answer

Sweezy modelinde marjinal hasılat eğrisindeki süreksizliğin temel nedeni, rakiplerin fiyat artışlarını görmezden gelirken fiyat indirimlerini takip etmesi sonucu talep esnekliğinin dirsek noktasında aniden değişmesidir.
Sweezy modelinin özü, rakiplerin firmanın fiyat artışlarını takip etmeyeceği (böylece firmanın pazar payı kaybedeceği) ancak fiyat düşüşlerini takip edeceği (böylece firmanın pazar payı kazanamayacağı) varsayımıdır. Bu durum talep eğrisinin mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapmasına ve marjinal hasılat eğrisinin bu noktada dikey bir boşluk bırakarak süreksizleşmesine yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Rakip davranış varsayımlarını analiz etme
Sweezy'ye göre rakipler fiyat artışına 'asimetrik' tepki verir: Fiyat artışlarını takip etmezler, fiyat düşüşlerini ise takip ederler.
Oligopolcülerin pazar paylarını koruma güdüsü bu tepki modelini oluşturur.
2
Talep esnekliğini belirleme
Mevcut fiyatın (P∗P^*) üzerindeki talep eğrisi esnektir (e>1e > 1), altındaki kısım ise daha az esnektir (e<1e < 1).
Fiyat artınca rakip artırmadığı için talep edilen miktar çok düşer (esnek); fiyat düşünce rakip de düşürdüğü için talep edilen miktar az artar (esnek olmayan).
3
Marjinal hasılat ile esneklik ilişkisini kurma
Talep eğrisindeki 'kırılma' (dirsek), marjinal hasılat (MRMR) fonksiyonunun türevinde bir kopmaya yol açar.
MR=P(1−1/e)MR = P(1 - 1/e) formülüne göre esnekliğin (ee) dirsek noktasında aniden değişmesi, MR değerinin dikey olarak boşluk bırakmasına (süreksizlik) neden olur.

Key Concept

Asimetrik Rakip Tepkileri ve Marjinal Hasılat Süreksizliği

Hints

1
Rakiplerin bir firmanın fiyat değişikliklerine nasıl tepki verdiğini düşünün.
2
Fiyat artışında rakipler sessiz kalırken, fiyat düşüşünde neden 'ben de' derler?
3
Talep eğrisindeki bir kırılmanın (eğim değişikliği), türevsel bir kavram olan marjinal hasılat üzerindeki matematiksel etkisini hatırlayın.

Practice More

Marjinal maliyetin (MC) bu süreksiz aralıkta yukarı kayması durumunda denge fiyatının neden değişmediğini analiz eden soruları çözebilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel olarak marjinal hasılat (MRMR) eğrisi, talep eğrisinin (PP) eğimine bağlıdır. Dirsek noktasında talep eğrisinin eğimi aniden değiştiği için MR eğrisi süreksiz hale gelir.
Estimated Time:1m 15s
Question 15Question →

Bir bölgede faaliyet gösteren iki GSM operatörü (Operatör Alfa ve Operatör Beta), altyapı paylaşımı yapma veya yapmama konusunda stratejik bir karar aşamasındadır. Operatörlerin seçecekleri stratejilere göre elde edecekleri yıllık kârlar (milyon TL cinsinden) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Operatör Alfa \ Operatör BetaPaylaşPaylaşma
Paylaş(80,80)(80, 80)(30,100)(30, 100)
Paylaşma(100,30)(100, 30)(50,50)(50, 50)

Bu ödemeler matrisi ve rasyonel davranış varsayımı altında, oyunun dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: İki operatörün de baskın stratejisi "Paylaşma" kararını almaktır ve oyunun Nash dengesi her iki tarafın 5050 milyon TL kâr elde ettiği noktadır.

Answer

Her iki operatörün de baskın stratejisi "Paylaşma"dır ve denge (50,50)(50, 50) kâr düzeyinde oluşur.
Doğru seçenek, her iki operatörün de rasyonel bir şekilde kendi kârlarını maksimize etmeye çalıştıklarında baskın stratejilerinin "Paylaşma" olduğunu ve bu durumun tek bir Nash dengesi olan (50,50)(50, 50) sonucuna yol açtığını belirtmektedir. Matris incelendiğinde, Operatör Alfa rakibinin her iki olası hamlesine karşı da "Paylaşma"yı seçerek daha fazla kâr (100>80100 > 80 ve 50>3050 > 30) elde etmektedir. Aynı durum simetrik olarak Operatör Beta için de geçerlidir.

Step-by-Step Solution

1
Operatör Alfa'nın baskın stratejisini belirleyin.
Beta Paylaşırsa: Alfa için 100>80100 > 80 (Paylaşma seçilir). Beta Paylaşmazsa: Alfa için 50>3050 > 30 (Paylaşma seçilir).
Alfa için rakibi ne yaparsa yapsın "Paylaşma" daha kârlıdır.
2
Operatör Beta'nın baskın stratejisini belirleyin.
Alfa Paylaşırsa: Beta için 100>80100 > 80 (Paylaşma seçilir). Alfa Paylaşmazsa: Beta için 50>3050 > 30 (Paylaşma seçilir).
Beta için rakibi ne yaparsa yapsın "Paylaşma" daha kârlıdır.
3
Nash dengesini tespit edin.
Her iki oyuncu da baskın stratejisi olan "Paylaşma"yı seçerse, oyun (Paylaşma, Paylaşma) noktasında yani (50,50)(50, 50) kâr düzeyinde dengeye gelir.
Nash dengesi, oyuncuların birbirlerinin stratejilerini bildikleri varsayımı altında, hiç kimsenin kendi stratejisini tek taraflı değiştirmek için bir nedeninin olmadığı noktadır.

Key Concept

Mahkumlar Çıkmazı ve Baskın Strateji Dengesi

Hints

1
Bir stratejinin 'baskın' olması için, rakip ne yaparsa yapsın o stratejinin her zaman daha yüksek getiri sağlaması gerekir.
2
Önce Operatör Alfa'nın satırlarını karşılaştırın: Beta 'Paylaş' sütunundayken Alfa hangi satırı seçer? Beta 'Paylaşma' sütunundayken Alfa hangisini seçer?
3
Her iki oyuncu da baskın stratejiye sahipse, Nash dengesi bu iki baskın stratejinin kesiştiği yerdedir. Bu matriste her iki oyuncu için de 'Paylaşma' her zaman daha iyidir.

Practice More

Eğer bu oyun sonsuz kez tekrarlansaydı, operatörlerin (80, 80) sonucuna ulaşmak için hangi stratejileri (örneğin 'Kısasa Kısas') izleyebileceğini araştırabilirsiniz.

Alternative Method

Altını çizme yöntemi kullanılabilir: Her sütun için satır oyuncusunun en yüksek değerinin altı çizilir, her satır için sütun oyuncusunun en yüksek değerinin altı çizilir. Her iki değerin de altının çizili olduğu kutu Nash dengesidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 16Question →

Oligopol piyasalarında fiyat rekabetini ele alan modellerden Bertrand modelinde, homojen mal üreten ve aynı marjinal maliyete (MCMC) sahip olan firmalar, fiyatın marjinal maliyete eşitlendiği (P=MCP = MC) bir dengede buluşurlar. Ancak Edgeworth modelinde, benzer varsayımlar altında fiyatların belirli bir noktada istikrar kazanmak yerine sürekli bir döngü içerisinde dalgalandığı (fiyat savaşları) görülür.

Edgeworth modelinde ortaya çıkan bu fiyat istikrarsızlığının ve dengeye ulaşılamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Firmaların sınırlı üretim kapasitesine sahip olmaları nedeniyle toplam piyasa talebinin tamamını tek başlarına karşılayamamaları

Answer

Firmaların sınırlı üretim kapasitesine sahip olmaları nedeniyle toplam piyasa talebinin tamamını tek başlarına karşılayamamaları
Edgeworth modelini Bertrand modelinden ayıran en kritik varsayım 'sınırlı kapasite' kısıtıdır. Bertrand modelinde firmalar sınırsız kapasiteye sahip olduğu için fiyat marjinal maliyete kadar iner ve orada sabitlenir. Edgeworth modelinde ise kapasite yetersiz olduğu için, bir firma fiyatı düşürdüğünde tüm talebi karşılayamaz. Bu durum, diğer firmanın yüksek fiyatla 'artık talebe' (residual demand) mal satarak kâr etmesine yol açar. Sonuçta fiyatlar monopol fiyatı ile kapasitenin tam kullanıldığı fiyat seviyesi arasında sürekli dalgalanır.

Step-by-Step Solution

1
Bertrand ve Edgeworth modelleri arasındaki temel farkı belirle.
Bertrand modelinde firmaların üretim kapasitesi sınırsızdır, Edgeworth modelinde ise sınırlıdır.
Kapasite kısıtının fiyat rekabeti üzerindeki etkisini anlamak için ilk ayrım noktası budur.
2
Kapasite kısıtının sonuçlarını analiz et.
Bir firma fiyatı P=MCP = MC seviyesine kadar düşürse bile, kapasitesi yetmediği için piyasa talebinin bir kısmı diğer firmaya kalır (artık talep).
Düşük fiyatlı firmanın tüm talebi karşılayamaması, yüksek fiyatlı firmanın hâlâ müşteri bulabilmesini sağlar.
3
Fiyat döngüsünün nedenini açıkla.
Artık taleple karşılaşan firma fiyatını yükselterek kârını maksimize eder, ardından diğer firma da fiyatını onun altına çekerek müşteri çalmaya çalışır; bu süreç denge oluşana kadar değil, sürekli bir döngü halinde devam eder.
Kapasite kısıtı, Bertrand'daki tekil dengeyi (P=MCP=MC) bozar ve istikrarsızlığa yol açar.

Key Concept

Edgeworth Modelinde Kapasite Kısıtı ve Fiyat İstikrarsızlığı
Question 17Question →

Monopol piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın neden olduğu refah kaybını (dara kaybı) ortadan kaldırmak amacıyla, düzenleyici otorite tarafından firmanın marjinal maliyetine eşit (P=MCP = MC) bir tavan fiyat uygulaması getirilmiştir. Bu düzenleme sonucunda, firmanın tavan fiyatın geçerli olduğu üretim aralığında karşılaştığı marjinal hasılat (MRMR) eğrisinin değişimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Tavan fiyat düzeyinde, talep eğrisine kadar olan bölgede yatay (tam esnek) bir hal alır.

Answer

Doğru seçenek, marjinal hasılat eğrisinin tavan fiyat düzeyinde talep eğrisine kadar yatay bir hal alacağını belirten ifadedir.
Monopolcü bir firmaya tavan fiyat uygulandığında, firma tavan fiyatın belirlediği seviyede talep eğrisine kadar olan tüm birimleri aynı fiyattan satmak zorundadır. Bu durumda, her ek birim satışından elde edilen marjinal hasılat tavan fiyata eşit olur. Dolayısıyla, marjinal hasılat eğrisi tavan fiyatın geçerli olduğu bu üretim aralığında yatay (sonsuz esnek) bir doğru halini alır.

Step-by-Step Solution

1
Tavan fiyatın firma üzerindeki etkisini analiz etme
Hükümet PcP_c gibi bir tavan fiyat belirlediğinde, firma bu fiyatın üzerinde satış yapamaz. Ancak bu fiyat düzeyinde, talep eğrisine (DD) kadar olan tüm miktarları aynı fiyattan satabilir.
Tavan fiyat, firmanın fiyat belirleme gücünü o seviyede dondurur.
2
Marjinal hasılat (MRMR) tanımını uygulama
Satılan her ek birim için elde edilen ek hasılat (MRMR), tavan fiyat düzeyinde sabit kaldığı için MR=PcMR = P_c olur.
Fiyatın sabit olduğu (değişmediği) aralıkta marjinal hasılat fiyata eşittir.
3
Eğrinin geometrik biçimini belirleme
Marjinal hasılat eğrisi, miktar eksenine paralel (yatay) bir doğru halini alır. Bu durum, tavan fiyat doğrusunun talep eğrisini kestiği noktaya kadar devam eder.
Talep eğrisinin ötesinde satış yapmak için fiyatın düşürülmesi gerekeceğinden, MRMR o noktadan sonra orijinal (negatif eğimli) yoluna geri döner.

Key Concept

Monopolde Fiyat Denetimi ve Marjinal Hasılat Değişimi
Question 18Question →

Oligopol piyasalarını açıklayan Bertrand modelinde, piyasada sadece iki firma bulunmasına rağmen fiyatın marjinal maliyete kadar düşerek tam rekabet sonucuna ulaşılması durumu 'Bertrand Paradoksu' olarak adlandırılır. Bu sonucun (paradoksun) ortaya çıkabilmesi için firmalar hakkında yapılan en kritik varsayım aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Piyasa talebinin tamamını tek başlarına karşılayabilecek yeterli üretim kapasitesine sahip olmaları

Answer

Bertrand paradoksunun gerçekleşmesi için firmaların tüm piyasa talebini karşılayabilecek yeterli (veya sınırsız) üretim kapasitesine sahip olmaları varsayımı zorunludur.
Bertrand modelinde, homojen mal üreten firmalar fiyat üzerinden rekabet ederken, her firma rakibinden biraz daha düşük fiyat vererek tüm piyasa talebini ele geçirmeyi amaçlar. Bu sürecin P=MCP = MC noktasına (tam rekabet sonucu) kadar gitmesi için, düşük fiyat veren firmanın kendisine yönelen tüm talebi karşılayabilecek yeterli üretim kapasitesine sahip olması gerekir. Eğer kapasite sınırlı olsaydı, bu model Edgeworth modeline dönüşür ve fiyat istikrarsızlığı yaşanırdı.

Step-by-Step Solution

1
Bertrand modelinin temel rekabet mekanizmasını analiz etme
Firmalar fiyat üzerinden rekabet eder ve homojen mal üretirler.
Tüketiciler en düşük fiyatı veren firmadan alışveriş yapacağı için firmalar fiyat kırma yarışına girer.
2
Fiyat kırma sürecinin sınırını belirleme
Fiyat marjinal maliyete (P=MCP = MC) eşitlenene kadar devam eder.
Hiçbir firma marjinal maliyetin altında bir fiyata mal satmak istemez, bu noktada ekonomik kâr sıfırlanır.
3
Kapasite varsayımının etkisini değerlendirme
Eğer firmalar sınırlı kapasiteye sahip olsaydı, düşük fiyat veren firma tüm talebi karşılayamayacağı için yüksek fiyatlı firma piyasada kalmaya devam edebilirdi.
Paradoksun çalışması için düşük fiyat veren firmanın tüm piyasayı ele geçirebilme (yeterli kapasite) tehdidinin gerçek olması gerekir.

Key Concept

Bertrand Paradoksu ve Kapasite Kısıtı İlişkisi

Hints

1
Bertrand modelinde firmalar arasındaki rekabetin neden tam rekabet gibi sonuçlandığını (fiyatın neden maliyete düştüğünü) düşünün.
2
Bir firmanın rakibinden daha düşük fiyat vererek tüm müşterileri çekebilmesi için neye sahip olması gerekir?
3
Eğer firmaların üretim kapasitesi sınırlı olsaydı, fiyat rekabeti Bertrand modelindeki gibi P=MCP = MC noktasında durur muydu?

Practice More

Edgeworth modelinde kapasite kısıtının neden fiyat istikrarsızlığına ve fiyat çevrimlerine yol açtığını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 19Question →

Oligopol piyasalarında görülen "Baskın Firma Fiyat Liderliği" modelinde, piyasada hakim durumda olan lider firma, takipçi firmaların (küçük firmaların) piyasa fiyatını veri alarak üretim yapacaklarını varsayar. Bu varsayım altında lider firma, kendi kârını maksimize edecek fiyatı ve üretim miktarını belirlemek için bir artık talep eğrisi (DLD_L) oluşturur.

Buna göre, lider firmanın artık talep eğrisinin belirlenme yöntemi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Toplam piyasa talebinden, takipçi firmaların toplam arzının yatay olarak çıkarılmasıyla

Answer

Lider firmanın artık talep eğrisi, toplam piyasa talebinden takipçi firmaların toplam arzının yatay olarak çıkarılmasıyla elde edilir.
Baskın firma modelinde lider, takipçilerin arz kapasitesini düştükten sonra geriye kalan piyasa talebiyle baş başa kalır. Bu nedenle artık talep eğrisi, belirli bir fiyat düzeyindeki toplam talep miktarı ile takipçilerin toplam arz miktarı arasındaki yatay fark (D−SfD - S_f) alınarak oluşturulur.

Step-by-Step Solution

1
Takipçi firmaların arz davranışını belirleme
Takipçiler fiyat alıcı gibi davranır ve toplam arzları Sf=∑MCfS_f = \sum MC_f olarak belirlenir.
Lider firma fiyatı belirlediğinde, küçük firmalar bu fiyatı veri alarak marjinal maliyetlerine göre üretim yaparlar.
2
Artık talebin matematiksel olarak türetilmesi
DL(P)=D(P)−Sf(P)D_L(P) = D(P) - S_f(P) denklemi elde edilir.
Lider firma, piyasa talebinin takipçiler tarafından karşılanmayan kısmını kendi malına olan talep olarak kabul eder.
3
Liderin denge koşulunu uygulama
Lider, bu artık talep eğrisinden türettiği MRLMR_L ile kendi MCLMC_L eğrisini kesiştirerek denge fiyatını belirler.
Lider firma artık talep üzerinde bir monopol gibi davranarak kârını maksimize eder.

Key Concept

Baskın Firma Modeli ve Artık Talep (Residual Demand) Analizi
Estimated Time:1m 30s
Question 20Question →

Bir maden suyu piyasasında faaliyet gösteren ve miktar üzerinden rekabet eden iki özdeş firmanın karşı karşıya olduğu ters talep fonksiyonu P=200−(q1+q2)P = 200 - (q_1 + q_2) olarak belirlenmiştir. Her iki firmanın da marjinal maliyetlerinin sabit ve 2020 birim olduğu varsayıldığında, Cournot dengesi altında elde edilecek toplam piyasa kârı kaç birimdir?

Show answer & explanation

Answer: 7200

Answer

Cournot dengesi altında her iki firmanın toplam kârı 7200 birimdir.
Verilen ters talep fonksiyonunda firmalar için tepki fonksiyonları q1=90−0,5q2q_1 = 90 - 0,5q_2 ve q2=90−0,5q1q_2 = 90 - 0,5q_1 olarak bulunur. Firmalar özdeş olduğu için her biri 6060 birim üretim yapar (1,5q=90⇒q=601,5q = 90 \Rightarrow q = 60). Toplam üretim 120120 birim ve piyasa fiyatı 200−120=80200 - 120 = 80 birim olur. Birim kâr 80−20=6080 - 20 = 60 birimdir. Dolayısıyla toplam kâr 60×120=720060 \times 120 = 7200 birim olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci firmanın kâr fonksiyonunu oluşturup marjinal hasılatını belirlemek.
MR1=200−2q1−q2MR_1 = 200 - 2q_1 - q_2
Kâr maksimizasyonu için firmanın marjinal hasılatı ile marjinal maliyetini eşitlemesi gerekir.
2
MR=MCMR = MC eşitliğinden birinci firmanın tepki fonksiyonunu türetmek.
q1=90−0,5q2q_1 = 90 - 0,5q_2
Tepki fonksiyonu, rakip firmanın üretim düzeyine bağlı olarak firmanın optimal üretim miktarını gösterir.
3
Firmalar özdeş olduğu için q1=q2q_1 = q_2 eşitliğini kullanarak denge miktarlarını bulmak.
q1=60,q2=60,Q=120q_1 = 60, q_2 = 60, Q = 120
Simetrik Cournot modellerinde denge durumunda firmalar piyasayı eşit paylaşır.
4
Denge miktarını talep fonksiyonunda yerine koyarak denge fiyatını ve ardından toplam kârı hesaplamak.
P=80,Toplam Kaˆr=(80−20)×120=7200P = 80, \text{Toplam Kâr} = (80 - 20) \times 120 = 7200
Toplam piyasa kârı, birim kâr (P−MCP - MC) ile toplam üretim miktarının çarpımına eşittir.

Key Concept

Cournot Dengesi ve Endüstri Kârı

Hints

1
Firmaların her birinin optimal üretim miktarını bulmak için marjinal hasılat ile marjinal maliyeti eşitlemelisiniz.
2
Simetrik maliyetli Cournot modellerinde toplam üretim miktarı Q=[n/(n+1)]×[(A−c)/b]Q = [n/(n+1)] \times [(A-c)/b] formülüyle de bulunabilir.
3
Bulduğunuz toplam üretim miktarını fiyattan marjinal maliyeti çıkararak elde ettiğiniz birim kâr marjı ile çarpın.

Practice More

Aynı piyasa verileriyle Stackelberg lider-takipçi modelinde toplam kârın nasıl değişeceğini hesaplamayı deneyin.
Estimated Time:2m 0s
Page 1 / 10Next
Eksik Rekabet Piyasaları Practice Questions — KPSS İktisat | Examkin