Kapasite Planlaması

Bir işletme, ürettiği endüstriyel ürüne yönelik pazar talebinin önümüzdeki beş yıl içinde istikrarlı bir şekilde artacağını öngörmektedir. Pazar payını rakiplerine kaptırmamak ve talep sıçramalarında yok satma (stoksuzluk) maliyetlerinden kaçınmak amacıyla işletme yönetimi, talep henüz tam olarak gerçekleşmeden yeni bir üretim tesisi kurarak kapasitesini tek seferde büyük oranda artırma kararı almıştır. Bu kararın sonucunda tesis, başlangıçta atıl kapasiteyle çalışacak ve işletme yüksek sabit maliyetlere katlanacaktır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı uzun dönemli kapasite planlama stratejisi ve bu stratejinin sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir ambalaj üretim tesisinde yer alan ana kesim ünitesinin kapasite değerleri incelenmiştir. Tesisin haftanın $7$ günü, günün $24$ saati hiçbir teknik arıza, mola veya duruş olmaksızın çalışması durumunda ulaşabileceği en üst üretim düzeyi ayda $25.000$ birimdir (Teorik/Maksimum Kapasite). İşletmenin planlı bakımları, olağan duruşları ve işçi vardiya değişimleri dikkate alındığında ulaşılması beklenen olağan üretim düzeyi ayda $20.000$ birim olarak belirlenmiştir (Pratik/Normal Kapasite). İlgili ayın sonunda söz konusu üniteden elde edilen sağlam ve hatasız toplam üretim miktarı ise $14.000$ birim olarak ölçülmüştür.

Buna göre, kesim ünitesinin kapasite kullanım oranı ve verimlilik (randıman) değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumu bünyesinde faaliyet gösteren gübre fabrikasının günlük üretim verileri şu şekildedir:

• Hiçbir arıza, mola veya kesinti olmaksızın ulaşılabilecek en yüksek üretim düzeyi (Teorik Kapasite): $100.000$ paket/gün
• Planlı makine bakımları ve yasal dinlenme süreleri çıkarıldığında hedeflenen üretim düzeyi (Pratik Kapasite): $80.000$ paket/gün
• Geçtiğimiz ay yaşanan hammadde eksiklikleri nedeniyle ulaşılan gerçek üretim miktarı (Fiili Kapasite): $64.000$ paket/gün
• Gerçekleşen bu üretimi sağlamak için hatta işlenen toplam kimyasal hammadde miktarı: $4.000$ kg/gün

Buna göre, fabrikanın kapasite kullanım oranı ve hammadde verimliliği (kg başına üretilen paket) sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir gıda işleme tesisinde konserve üretim hattının, makinelerin tasarım özelliklerine göre hiçbir kesinti veya duruş olmadan ulaşabileceği maksimum üretim miktarı (teorik kapasite) günde $20.000$ kutu olarak belirlenmiştir. Tesisin planlı bakımları, yasal personel molaları ve makine hazırlık süreleri dikkate alındığında ulaşabileceği üretim miktarı (pratik kapasite) ise günde $16.000$ kutudur. Belirli bir iş gününde yaşanan beklenmedik malzeme tedarik sıkıntısı nedeniyle hatta sadece $12.000$ kutu üretim gerçekleştirilebilmiştir.

Buna göre, tesisin ilgili gün için kapasite kullanım oranı ve sistem etkinliği sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir devlet hastanesinin fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezinde, hastalar ardışık dört farklı aşamadan geçerek günlük tedavi kürlerini tamamlamaktadır. Bu aşamaların saatlik maksimum hasta işlem kapasiteleri aşağıda verilmiştir:

- Kayıt ve Ön Hazırlık: $12$ hasta/saat
- Sıcak Uygulama: $8$ hasta/saat
- Elektroterapi: $15$ hasta/saat
- Terapötik Egzersiz: $10$ hasta/saat

Merkez, günde kesintisiz olarak $5$ saat hasta kabul etmektedir.

Buna göre, Kısıtlar Teorisi (TOC) yaklaşımı çerçevesinde, bu merkezin günlük maksimum tedavi kapasitesi ve sistemin genel kapasitesini artırmak için öncelikle iyileştirilmesi gereken aşama aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Endüstriyel mutfak ekipmanları üreten bir firma, pazardaki gelecekteki büyüme oranının belirsizliği ve yeni tesis yatırımlarının çok yüksek sabit maliyetler getirmesi nedeniyle ihtiyatlı bir yaklaşım benimsemiştir. Firma yönetimi, talep seviyesi mevcut tesisin maksimum üretim kapasitesini kalıcı olarak aşana kadar yeni bir fiziki yatırım yapmamaya karar vermiştir. Bu geçiş döneminde artan müşteri siparişlerini karşılayabilmek için geçici işgücü kullanımı, fazla mesai ve kısmi fason üretim yöntemlerine başvurulmaktadır. Yeni kapasite yatırımı ise ancak pazarın ulaştığı yeni yüksek talep seviyesi tamamen kesinleştiğinde tek seferde yapılacaktır.

Buna göre, firmanın benimsemiş olduğu kapasite planlama stratejisi ve bu stratejinin odaklandığı temel amaç aşağıdakilerin hangisinde doğru birlikte verilmiştir?

Bir büyükşehir belediyesine ait "Halk Ekmek" fabrikasının üretim hattı kapasite değerleri incelenmiş ve aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

Üretim yönetimi literatürü dikkate alındığında, bu fabrikanın kapasite kullanım oranı ve verimlilik (etkinlik) değerleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir e-ticaret lojistik merkezinde kurulan otomatik kargo ayrıştırma sisteminin teknik spesifikasyonlarına göre, sistemin hiçbir kesinti veya duruş olmadan günde maksimum $150.000$ paket ayrıştırabileceği belirtilmiştir. Ancak işletmenin çalışma düzeni, personel molaları, vardiya değişimleri ve planlı periyodik bakımlar dikkate alındığında sistemin günde $120.000$ paket ayrıştırabileceği öngörülmüştür.

Belirli bir iş gününde yapılan ölçümlerde, sistemin fiilen $90.000$ paket ayrıştırdığı tespit edilmiştir.

Buna göre, lojistik merkezinin söz konusu iş günü için kapasite kullanım oranı (çalışma derecesi) aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesine ait halk ekmek fabrikasının üretim kapasitesine ilişkin veriler aşağıda verilmiştir:

* Makinelerin hiçbir duruş, arıza veya bakım süresi dikkate alınmadan $24$ saat kesintisiz çalışması varsayımıyla hesaplanan günlük maksimum üretim miktarı: $150.000$ adet
* Makine bakımları, personel dinlenme molaları ve vardiya değişimleri gibi normal çalışma koşulları dikkate alındığında hedeflenen günlük üretim miktarı: $120.000$ adet
* Fabrikanın son bir aylık dönemdeki günlük ortalama fiilî üretimi: $96.000$ adet

Buna göre, fabrikanın kapasite kullanım oranı ve etkinlik oranı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu hastanesinin merkez laboratuvarında bulunan biyokimya analiz cihazının, üretici firma teknik spesifikasyonlarına göre hiçbir kesinti veya duruş olmaksızın ulaşabileceği maksimum işlem hacmi aylık $50.000$ testtir. Ancak cihazın planlı kalibrasyon süreleri, reaktif değişimleri ve personelin yasal dinlenme molaları dikkate alındığında ulaşılabilecek normal üretim düzeyi aylık $40.000$ test olarak belirlenmiştir.

İlgili ayın sonunda laboratuvarda toplam $32.000$ test sonuçlandırılmış ve bu testler için laboratuvar teknikerleri toplam $1.600$ adam-saat fiili çalışma gerçekleştirmiştir.

Buna göre, analiz cihazının ilgili aydaki kapasite kullanım oranı ve laboratuvarın işgücü verimliliği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir ilaç üretim tesisindeki efervesan tablet paketleme hattının, makine üreticisinin belirlediği teknik özelliklere göre hiçbir duruş veya arıza olmaksızın ulaşabileceği maksimum üretim miktarı aylık $400.000$ kutu olarak saptanmıştır. Ancak, işletmenin uyguladığı planlı bakımlar, yasal personel molaları ve zorunlu hazırlık (setup) süreleri dikkate alındığında hattın normal şartlarda üretebileceği miktar aylık $320.000$ kutu olarak öngörülmüştür. İlgili ayın sonunda yapılan performans ölçümlerinde, hammadde tedarikinde yaşanan gecikmeler ve ani makine arızaları nedeniyle hatta fiilen $224.000$ kutu üretim gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Buna göre, bu paketleme hattının Kapasite Kullanım Oranı ve Sistem Etkinliği sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir otomotiv yan sanayi işletmesi, pazar talebindeki artışı karşılamak amacıyla ilk aşamada mevcut fabrikasının fiziki büyüklüğünü ve makine parkurunu değiştirmeden vardiya sayısını artırmış; böylece sabit maliyetlerin daha fazla üretime dağılmasıyla birim maliyetlerinde belirgin bir düşüş elde etmiştir. İşletme yönetimi bu başarıya güvenerek birkaç yıl sonra mevcut tesisi kapatıp çok daha büyük kapasiteli yeni bir entegre tesise taşınmıştır. Ancak bu devasa tesiste; bölümler arası iletişimin kopması, karar alma süreçlerinin hantallaşması ve yönetsel kontrolün zayıflaması nedeniyle uzun dönem ortalama maliyet eğrisi (UDOM) yukarı doğru kıvrılmış ve birim maliyetler artmaya başlamıştır.

Üretim yönetimi teorisi dikkate alındığında, işletmenin ilk aşamada maliyetlerini düşürmesi ve ikinci aşamada maliyetlerinin artması durumları sırasıyla aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisiyle açıklanır?

Büyük çaplı bir petrokimya tesisi, faaliyet gösterdiği sektördeki maliyet avantajlarını maksimize etmek için kuruluşundan itibaren periyodik olarak tesis ölçeğini büyütme yoluna gitmiştir. Tesisin büyüklüğü belirli bir seviyeye ulaşana kadar; hammadde tedarikinde sağlanan toplu alım indirimleri, enerji üretim birimlerinin ortak kullanımı ve proses aşamalarındaki ileri düzey uzmanlaşma sayesinde üretilen her varil ürün başına düşen uzun dönem ortalama maliyet sürekli bir düşüş sergilemiştir.

Ancak tesisin son genişletme projesiyle ulaştığı devasa yapı, beklenenin aksine birim maliyetlerde yukarı yönlü bir ivmelenmeye neden olmuştur. Yapılan inceleme raporunda; alt birimler arası koordinasyonun koptuğu, karar alma süreçlerinde bürokratik hantallığın baş gösterdiği ve üst yönetimin sahadan uzaklaşarak etkin denetim yeteneğini kaybetmeye başladığı vurgulanmıştır.

Buna göre, petrokimya tesisinin son genişletme projesi sonrasında deneyimlediği birim maliyet artışı kavramı ve bu durumun üretim yönetimi literatüründeki temel nedeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsüne (KİT) ait tohum işleme tesisinde üretim süreci ardışık dört aşamadan oluşmaktadır. İstasyonların günlük maksimum işleme kapasiteleri sırasıyla; Ön Temizleme ($120$ ton/gün), İlaçlama ($150$ ton/gün), Kurutma ($80$ ton/gün) ve Paketleme ($110$ ton/gün) şeklindedir. Tesis yönetimi, makine kullanım oranını yüksek tutmak ve birim maliyetleri düşürmek amacıyla darboğaz olmayan tüm istasyonları da kendi maksimum kapasitelerinde kesintisiz olarak çalıştırmaktadır. Ancak bir süre sonra Kurutma istasyonunun önünde devasa miktarda yarı mamul (stok) biriktiği ve sistemde bekleme maliyetlerinin ciddi oranda arttığı gözlemlenmiştir.

Kısıtlar Teorisi'ne (TOC) göre, tesiste yaşanan bu sorunun temel nedeni ve sorunu çözmek için uygulanması gereken öncelikli iyileştirme adımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunda vatandaş başvurularının değerlendirilme süreci analiz edilmiş ve darboğazın "Hukuki Uygunluk Denetimi" masasında olduğu tespit edilmiştir. Kısıtlar Teorisi'nin (TOC) sürekli iyileştirme felsefesini benimseyen kurum yönetimi, ilk aşamada bu kısıtı belirlemiş ve kısıtın kesintisiz çalışmasını sağlamak amacıyla çalışma saatlerini yeniden düzenleyerek kısıtı en verimli şekilde kullanma adımını tamamlamıştır.

Kısıtlar Teorisi'nin $5$ temel adımına göre, yönetimin bir sonraki aşama olan "diğer tüm faaliyetleri kısıta tabi kılma (sistemi senkronize etme)" adımında aşağıdakilerden hangisini uygulaması gerekir?

Bir imalat işletmesi, pazardaki ani ve yüksek oranlı bir sipariş artışını karşılayabilmek amacıyla; makinelerin olağan periyodik bakımlarını ertelemiş, işgörenlere sürekli fazla mesai yaptırmış ve yedek parça depolarını da üretime tahsis etmiştir. Bu uygulamalar sonucunda günlük üretim miktarı geçici bir süreliğine normalin çok üzerine çıkarılmış, ancak fazla mesai ödemeleri, makine yorulmaları ve artan fireler nedeniyle birim üretim maliyetlerinde ciddi bir yükseliş gözlemlenmiştir.

Bu senaryoda işletmenin ulaştığı ve birim maliyetleri artıran söz konusu geçici üretim düzeyi ile; işletmenin birim maliyetlerini en düşük (minimum) seviyede tuttuğu ideal üretim düzeyi, sırasıyla aşağıdaki kapasite kavramlarından hangileriyle ifade edilir?

Otonom tarım robotları ve akıllı sulama sistemleri geliştiren bir işletme, pazarın büyüme potansiyelini öngörmekle birlikte teknolojik değişim hızının yarattığı talep belirsizliğinden çekinmektedir. Yönetim kurulu, pazar payını rakiplere kaptırmamak (fırsat maliyetini düşürmek) ve aynı zamanda devasa bir atıl kapasite yüküyle karşılaşmamak için tesislerini tek seferde büyük ölçekli genişletmekten kaçınmıştır. Bunun yerine, pazar verilerini düzenli olarak analiz ederek üretim kapasitesini küçük, modüler yatırımlarla talebe paralel bir şekilde artırma yoluna gitmiştir.

Buna göre, işletmenin benimsediği kapasite planlama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir seramik fabrikasının fayans üretim hattına ait aylık üretim verileri aşağıdaki gibidir:

- Hiçbir duruş ve kesinti olmaksızın ulaşılabilecek maksimum üretim hacmi: $12.000$ kutu
- Olağan bakım, onarım ve personel molaları dikkate alınarak belirlenen üretim hacmi: $9.000$ kutu
- İlgili ayda tamamlanan ve kayıtlara geçen fiili üretim hacmi: $7.200$ kutu

Buna göre, bu üretim hattının kapasite kullanım oranı yüzde kaçtır?

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) bünyesinde faaliyet gösteren bir vagon bakım onarım atölyesinin yıllık faaliyet verileri incelenmiştir. Atölye yönetimi tarafından hazırlanan raporda şu bilgilere yer verilmiştir:

• Tesisin yılın $365$ günü, $3$ vardiya hiçbir arıza veya mola olmaksızın kesintisiz çalışması durumunda ulaşabileceği maksimum bakım kapasitesi $5.000$ vagon/yıl olarak hesaplanmıştır.
• Personelin yasal dinlenme süreleri, planlı makine bakımları ve resmi tatiller gibi beklenen olağan duruşlar dikkate alındığında ulaşılabilecek olağan bakım kapasitesi $4.000$ vagon/yıl olarak belirlenmiştir.
• İlgili yılın sonunda atölyede fiilen bakımı tamamlanarak teslim edilen toplam vagon sayısı ise $3.200$ adet olmuştur.

Üretim yönetimi literatüründeki temel yaklaşımlar (tasarım kapasitesi ve efektif kapasite kavramları) dikkate alındığında; bu atölyenin kapasite kullanım oranı ve sistem verimliliği (etkinliği) değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Biyobozunur gıda ambalajları üreten bir işletme, pazarın gelecekteki büyüme oranına ilişkin yüksek belirsizlikler nedeniyle yeni bir üretim hattı kurma kararını askıya almıştır. İşletme yönetimi, piyasadaki sipariş miktarları mevcut kurulu kapasiteyi sürekli ve kalıcı olarak aşana kadar büyük ölçekli fiziksel bir yatırım yapmaktan kaçınmaktadır. Bekleme sürecinde artan talepler; fazla mesai, taşeron kullanımı ve vardiya sayısının artırılması gibi kısa vadeli çözümlerle karşılanmaktadır. Bu yaklaşım işletmenin kapasite kullanım oranını en üst seviyede tutarken, zaman zaman acil siparişlerin reddedilmesine ve rakiplere pazar payı kaptırılmasına neden olmaktadır.

Buna göre, işletmenin benimsediği uzun dönemli kapasite planlama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?