Örgütsel Davranış

Bir düzenleyici üst kurulda piyasayı etkileyecek kritik bir karar alınırken yaşanan süreçte şu durumlar tespit edilmiştir:

I. Kurul üyelerinden biri, alınacak kararın potansiyel riskleri hakkında ciddi şüpheleri olmasına rağmen, genel uyumu bozmamak adına şüphelerini kendine saklamış ve toplantıda sessiz kalmıştır.
II. Başka bir kurul üyesi ise, bağımsız uzmanlardan gelen ve kararın hatalı olabileceğini gösteren olumsuz raporları filtreleyerek kurul üyelerinin ve başkanın bu bilgilere ulaşmasını kasıtlı olarak engellemiştir.

Irving Janis'in 'Grup Düşün (Groupthink)' modeline göre, I ve II numaralı durumlarda ortaya çıkan belirtiler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünde şef olarak görev yapan Cemal Bey, kurumda yakın zamanda boşalacak olan ilçe müdürü kadrosuna atanmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda, üst düzey yöneticilerin kurumu ziyaret ettiği günlerde mesaiye en erken gelip en geç o çıkmakta, geçmiş yıllarda aldığı üstün başarı belgelerini masasının en görünür yerine yerleştirmekte ve amirleriyle karşılaştığı her fırsatta yürüttüğü projelerin ne kadar kusursuz ve hızlı ilerlediğinden bahsetmektedir.

Buna göre, Cemal Bey'in terfi sürecinde amirlerinin kendisi hakkındaki düşünce ve algılarını kendi lehine şekillendirmek amacıyla bilinçli olarak başvurduğu bu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesine bağlı Afet Koordinasyon Merkezinin stratejik planında ve kamuoyuna açıklanan vizyon belgelerinde 'inisiyatif alabilen, çevik ve yerinden yönetim' ilkelerine vurgu yapılmaktadır. Bu doğrultuda kurumun fiziksel mekânı, hiyerarşiyi en aza indirecek şekilde şeffaf bir yapıda ve açık ofis düzeninde yeniden tasarlanmıştır. Ancak, bölgesel bir sel felaketi krizinde, sahadaki ekipleri yönlendirmesi gereken operatörlerin, kendi yetki sınırları dâhilinde olmasına rağmen hiçbir bağımsız müdahalede bulunmayıp doğrudan daire başkanının talimatını bekledikleri görülmüştür. Olay sonrası yapılan görüşmelerde çalışanların, 'Amirin yazılı onayı olmadan adım atarsan, işler ters gittiğinde tek suçlu sen olursun' inancına sahip oldukları anlaşılmıştır.

Edgar Schein'ın Örgüt Kültürü Modeli dikkate alındığında, bu merkezdeki durumla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Özelleştirme süreci kısa süre önce tamamlanan bir enerji dağıtım şirketinde üst yönetim, kurum kültürünü dönüştürmek amacıyla açık ofis sistemine geçmiş, 'sürekli gelişim ve eşitlikçi katılım' temalı manifestolar yayımlamış ve çalışanlara yönelik serbest kıyafet uygulaması başlatmıştır. Ancak bir saha mühendisi, operasyonel maliyetleri düşürecek yenilikçi bir projeyi doğrudan genel müdürlüğe sunduğunda, kendi birim amiri tarafından 'Bu kurumda işler silsile yoluyla yürür, hiyerarşiyi çiğneyerek adım atamazsın' şeklinde sert bir dille uyarılmış ve projesi değerlendirmeye alınmamıştır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, yöneticinin sergilediği bu tutumun dayandığı temel seviye ve şirketteki kültürel durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü, hizmet kalitesini artırmak amacıyla 'Hızlı, Şeffaf ve Çözüm Odaklı Hizmet' vizyonunu yayımlamış; bekleme salonlarını yenileyerek çalışanların yaka kartlarına bu vizyonu yazmış ve her ay 'En Yenilikçi Fikir' yarışması düzenlemeye başlamıştır. Ne var ki, sahada görev yapan muayene memurlarının iş süreçlerini hızlandıracak pratik çözümler ürettiklerinde 'mevzuatın dışına çıkıldığı' gerekçesiyle üstleri tarafından yazılı olmayan bir şekilde dışlandığı, terfi süreçlerinde yenilikçi olanların değil 'eski usulleri sorgulamadan uygulayanların' tercih edildiği görülmüştür.

Edgar Schein'ın Örgüt Kültürü Katmanları Modeli dikkate alındığında, bu Bölge Müdürlüğündeki durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde görevli personelin hazırladığı veri giriş raporlarında sıkça hata yapıldığını fark eden şube müdürü, hata oranını düşürmek amacıyla yeni bir uygulama başlatmıştır. Şube müdürü personeline, "Hatasız olarak tamamlayıp teslim ettiğiniz her beşinci raporun ardından, hepinizin yorucu ve sıkıcı bulduğu haftalık fiziksel arşiv düzenleme nöbetinden o hafta için muaf tutulacaksınız." şeklinde bir duyuru yapmıştır. Bu uygulamanın ardından raporlardaki hata oranının hızla düştüğü gözlemlenmiştir.

Öğrenme kuramları dikkate alındığında, şube müdürünün istenen davranışı artırmak için kullandığı davranış değiştirme stratejisi ve uyguladığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Göç İdaresi Başkanlığında görev yapan Hakan, eşinin uzun süren tedavisi sürecinde kurum yönetiminin kendisine sağladığı idari kolaylıklar ve esneklikler nedeniyle, özel sektörden daha yüksek maaşlı iş teklifleri almasına rağmen kurumundan ayrılmayı bir "vefasızlık" olarak görmektedir. Bunun yanı sıra Hakan, birimindeki iş akışının aksamaması adına, kullanacağı yasal izinleri takım arkadaşlarına haftalar öncesinden bildirerek onların kendi iş programlarını zamanında ayarlamalarına olanak tanımaktadır.

Buna göre Hakan'ın kurumda kalma güdüsü ile sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu hastanesinin kalite geliştirme kurulunda, süreç iyileştirme kararları alınırken genellikle kıdemli hekimlerin görüşlerinin tartışmalara yön verdiği ve diğer üyelerin sosyal baskı veya değerlendirilme korkusuyla bağımsız fikir üretmekten çekindikleri saptanmıştır. Başhekim, bu kısıtları ortadan kaldırmak için üyelerin fiziki olarak aynı toplantı odasında bulunmasını sağlayacak, ancak fikir üretme aşamasında sözel iletişimi kısıtlayarak herkesin düşüncelerini önce yazılı ve bağımsız olarak ifade etmesine, ardından bu fikirlerin sistematik olarak derecelendirilip oylanmasına imkân tanıyacak bir yöntem kullanmaya karar vermiştir.

Buna göre, başhekimin grup dinamiklerindeki bu engelleri aşmak amacıyla kullanmayı planladığı grup karar verme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Büyükşehir Belediyesine bağlı bir teknoloji iştirakinde genel müdür yardımcısı olarak görev yapan Levent Bey, katıldığı toplantılarda bulunduğu ortamın sosyal ve politik atmosferini hızla analiz edebilmektedir. Teknik personelle bir aradayken tamamen mühendislik verilerine odaklanan rasyonel ve mesafeli bir yönetici profili çizerken; belediye meclisi üyeleriyle yapılan toplantılarda anında vizyoner, politik argümanları ön plana çıkaran ve tabiri caizse 'nabza göre şerbet veren' bir iletişim tarzına geçiş yapabilmektedir. Çevresel ipuçlarına son derece duyarlı olan Levent Bey'in farklı sosyal durumlarda sergilediği bu yüksek uyum ve farklı roller oynayabilme yeteneği, bazı çalışma arkadaşlarının onun 'gerçekte ne düşündüğünü ve asıl tutumunun ne olduğunu' belirlemekte zorlanmasına neden olmaktadır.

Örgütsel davranış disiplininde ele alınan kişilik özellikleri çerçevesinde, Levent Bey'in sergilediği bu davranış örüntüsü aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanır?

Kökleri uzun yıllara dayanan çok uluslu bir lojistik firmasının yeni atanan yönetim kurulu, kurum içinde "şeffaflık, yatay hiyerarşi ve açık iletişim" ilkelerini benimsediklerini ilan etmiş ve bu ilkeleri stratejik vizyon belgelerine açıkça dahil etmiştir. Bu değişimi fiziksel olarak da desteklemek amacıyla ara bölmeler kaldırılmış, tüm yönetici odaları tamamen şeffaf cam duvarlarla yeniden tasarlanmıştır. Buna rağmen, çalışanların üst yönetimle doğrudan iletişim kurduklarında terfi süreçlerinde örtülü olarak engellendiklerine ve asıl stratejik kararların sadece birkaç kıdemli yöneticinin katıldığı gizli toplantılarda alındığına dair köklü, sorgulanmayan ve bilinçaltına yerleşmiş inançları güçlü bir şekilde devam etmektedir.

Edgar Schein’ın Örgüt Kültürü modeline göre, bu işletmedeki durumun analiziyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Yarı kamu kurumu statüsündeki bir Teknoloji Geliştirme Bölgesi Yönetici A.Ş., yenilikçi girişimleri daha iyi destekleyebilmek adına "Cesaret ve Sınırları Aşan İnovasyon" ilkesini stratejik planına eklemiş ve bu vizyonu desteklemek için tüm çalışma alanlarını hiyerarşiyi ortadan kaldıracak şekilde açık ofis düzenine geçirerek duvarları canlı renklere boyamıştır. Ancak ilerleyen aylarda, yeni ve farklı bir kuluçka modeli öneren bir uzman, projesi başarısızlıkla sonuçlandığında yönetim kurulunda sert bir dille eleştirilmiş ve yıl sonu performans notu düşürülmüştür. Bu olayın kurum içinde duyulmasının ardından, diğer çalışanların yalnızca kesin başarı getirecek risksiz projelere yöneldiği ve yaratıcı fikirlerini kendilerine sakladıkları gözlemlenmiştir.

Edgar Schein'ın Örgüt Kültürü Modeli dikkate alındığında, bu kurumda yaşanan durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun Strateji Geliştirme Başkanlığında uzman olarak görev yapan Koray Bey, kurumun uzun vadeli eylem planı hazırlıklarında mevcut verilerin detaylı incelemesinden ziyade, gelecekte ortaya çıkabilecek olası senaryolara ve büyük resme odaklanmayı tercih etmektedir. Rutin işlemleri ve standart prosedürleri takip etmek onu çabuk sıkarken; vizyon gerektiren, henüz netleşmemiş yenilikçi projelerde yüksek motivasyonla çalışmaktadır. Karşılaştığı karmaşık durumlarda altıncı hissine güvenen Koray Bey, olaylar arasındaki soyut bağlantıları kurmada oldukça başarılıdır.

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) yaklaşımına göre Koray Bey, çevreyi algılama ve bilgi toplama sürecinde aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisini baskın olarak kullanmaktadır?

Bir Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) İl Müdürlüğünde, müdür yardımcılarından biri olan Yalçın Bey, mevzuatın kendisine verdiği emir verme ve denetleme hakkına dayanarak personelin iş akışlarını düzenlemektedir. Buna karşın, aynı müdürlükte yalnızca "Servis Şefi" unvanına sahip olan Büşra Hanım'ın örgüt içindeki gayriresmî etkisi çok daha belirgindir. Büşra Hanım, karmaşık emeklilik tahsis hesaplamaları ve istisnai yönetmelik maddeleri konusundaki derin donanımı sayesinde herkesin akıl danıştığı bir personeldir. Çalışanlar, Yalçın Bey'in resmi talimatlarını sadece kurumsal bir zorunluluk hissettikleri için yerine getirirken; Büşra Hanım bir yönlendirme yaptığında, onun sorunu en doğru şekilde çözeceğine inandıkları için gönüllü olarak ve hızla harekete geçmektedir. Öte yandan Büşra Hanım, kurum içindeki bu nüfuzunu korumak amacıyla, üst yönetimin katıldığı toplantılarda diğer şeflerin hatalarını incelikle vurgularken kendi departmanının başarılarını abartılı bir biçimde ön plana çıkarmaktadır.

Bu vakadaki örgütsel dinamiklerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir kamu üniversitesinin Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığında şube müdürü olarak görev yapan Ceyda Hanım, biriminin hedeflerine ulaşması ve kendi kariyerinin ilerlemesi için kuralların esnetilebileceğine inanmaktadır. Çalışma arkadaşlarıyla ilişkilerinde duygusal bir mesafe koruyan Ceyda Hanım, "Amaca giden her yol mubahtır." anlayışıyla hareket etmekte ve zaman zaman diğer çalışanları kendi planları doğrultusunda yönlendirmekte oldukça başarılı olmaktadır. Girdiği müzakerelerde genellikle ikna edici taraf olan Ceyda Hanım, etik standartlardan ziyade pragmatik sonuçlara odaklanmaktadır.

Örgütsel davranış literatüründeki kişilik kavramları dikkate alındığında, Ceyda Hanım'ın bu tutumu aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisiyle en iyi açıklanabilir?

Bir il sağlık müdürlüğünde hasta hakları biriminde görevli olan Kemal Bey, çalışma arkadaşlarıyla ve vatandaşlarla olan ilişkilerinde her zaman nazik, affedici ve yardımsever bir tutum sergilemektedir. Çevresindekiler tarafından 'son derece anlayışlı ve rekabetten ziyade işbirliğine inanan' biri olarak tanımlanmaktadır.

Buna göre, Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli dikkate alındığında Kemal Bey'in bu davranış biçimi aşağıdaki boyutlardan hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Bir kamu bankasına yeni atanan şube müdürü, ilk iş gününde çalışanların standart olarak koyu renk takım elbise giydiğini, ofis yerleşiminin hiyerarşik bir unvan sırasına göre fiziksel olarak tasarlandığını ve şube girişinde kurumun köklü geçmişini anlatan tarihi bir amblemin asılı olduğunu gözlemlemiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, şube müdürünün gözlemlediği bu somut ve dışarıdan doğrudan fark edilebilen özellikler kültürün hangi seviyesini ifade etmektedir?

Bir kamu üniversitesinin Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğünde görevli uzmanlar, önceki yöneticileri döneminde karşılaştıkları her türlü rutin teknik sorunu doğrudan yöneticiye ilettiklerinde 'sorumluluk bilinci' gerekçesiyle takdir edilmiş ve performans değerlendirmelerinde olumlu not almışlardır. Ancak yeni atanan koordinatör, personelin inisiyatif almasını ve sorun çözme becerilerini geliştirmesini sağlamak amacıyla bir politika değişikliğine gitmiştir. Yeni koordinatör, rutin sorunların kendisine getirilmesi durumunda personeli eleştirmemiş, onlara kızmamış veya sahip oldukları herhangi bir hakkı (izin, prim vb.) geri almamıştır; sadece bu davranışa yönelik eskiden verilen takdiri ve olumlu geri bildirimi tamamen kesmiştir. İlk birkaç hafta uzmanlar eskisinden daha fazla sorunu yöneticiye taşımış olsalar da, bir süre sonra bu davranışlarından vazgeçerek sorunları kendi başlarına çözmeye başlamışlardır.

Örgütsel davranış disiplinindeki öğrenme kuramları dikkate alındığında, yeni koordinatörün uyguladığı yöntem ve personelin davranışında gözlemlenen bu süreç aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir bakanlığın dış ticaret politikalarını gözden geçirmek üzere kurulan ihtisas komisyonunda görevli bürokratlar, toplantı öncesi yaptıkları bireysel ön değerlendirmelerde yeni bir gümrük düzenlemesinin 'kısmen temkinli' bir yaklaşımla ele alınması gerektiği kanaatine varmışlardır. Ancak komisyon toplantısında konu müzakere edildikten sonra, üyelerin birbirlerinin argümanlarından etkilenerek başlangıçtaki temkinli tutumlarını daha da pekiştirdikleri ve sonuç olarak söz konusu düzenlemeye yönelik 'aşırı korumacı ve tamamen kısıtlayıcı', ilk eğilimlerinden çok daha uç bir karar aldıkları gözlemlenmiştir.

Buna göre, grup üyelerinin tartışma sonrasında başlangıçtaki bireysel eğilimleriyle aynı yönde ancak çok daha aşırı (uç) bir karara yönelmelerini ifade eden örgütsel davranış kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda daire başkanı olarak göreve başlayan yönetici, teşkilat şemasındaki resmi pozisyonunun kendisine verdiği yetkilere dayanarak astlarına görev dağılımı yapmakta ve iş süreçlerini yönlendirmektedir. Çalışanlar, yöneticinin mesleki tecrübesine veya kişisel özelliklerine bakmaksızın, salt işgal ettiği makam ve hiyerarşik konumu nedeniyle onun talimatlarını yerine getirmektedir.

Buna göre, yöneticinin çalışanlar üzerinde sahip olduğu bu etki, French ve Raven'ın güç kaynakları sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Orman Bölge Müdürlüğünde 'orman muhafaza memuru' olarak görev yapan ve hiyerarşik anlamda herhangi bir emir-komuta yetkisi (otoritesi) bulunmayan Tarık Bey, kurum personeli tarafından dürüstlüğü, hitabeti ve duruşuyla örnek alınan bir figür haline gelmiştir. Çalışma arkadaşları, sırf ona duydukları hayranlık ve onunla özdeşleşme istekleri nedeniyle, resmi bir zorunluluk olmamasına rağmen Tarık Bey'in gayriresmi yönlendirmelerine harfiyen uymaktadır. Öte yandan Tarık Bey, yakın zamanda açılacak şeflik kadrosu için bölge müdürünün dikkatini çekmek amacıyla; yalnızca amirlerinin görebileceği stratejik anlarda ön plana çıkmakta, başarılarını abartarak anlatmakta ve toplantılarda müdürün fikirlerini herkesten çok destekleyerek kendi imajını kasıtlı olarak parlatmaktadır.

Buna göre, Tarık Bey'in çalışma arkadaşları üzerinde kurduğu etkinin temel dayanağı olan güç kaynağı ve üst yönetime karşı sergilediği örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?