Örgütsel Davranış

Rekabet Kurumunda uzun yıllardır başuzman olarak görev yapan Elif Hanım, son dönemde kurumdaki bazı işleyiş değişikliklerinden rahatsızlık duymaktadır. Ancak özel sektöre geçmesi hâlinde mevcut kıdemini, özel hizmet tazminatı haklarını ve statüsünün sağladığı diğer kazanımları kaybedeceğini hesaplayarak kurumda çalışmaya devam etme kararı almıştır. Diğer taraftan Elif Hanım, yaşadığı bu içsel hoşnutsuzluğa ve çalışma ortamında karşılaşılan donanımsal yetersizlikler gibi gündelik sorunlara rağmen, çalışma barışını zedelememek adına hiçbir zaman hâlinden şikâyet etmemekte ve sorunları büyütmekten kaçınmaktadır.

Meyer ve Allen'in üç boyutlu örgütsel bağlılık modeli ile Organ'ın örgütsel vatandaşlık davranışı boyutları dikkate alındığında; Elif Hanım'ın kurumda kalma nedeni ve sergilediği vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir kamu hastanesinin hasta kayıt biriminde yeni göreve başlayan bir personel, öfkeli hasta yakınlarıyla nasıl iletişim kurması gerektiğine dair yazılı prosedürleri okumak yerine; aynı birimde yıllardır çalışan, tecrübeli ve başarılı bir meslektaşının gergin olaylara nasıl müdahale ettiğini izlemiş ve onun iletişim tarzını kopyalayarak kendi tarzını oluşturmuştur.

Bu personelin, bir başkasını gözlemleyerek ve onu model alarak yeni davranışlar kazanması, aşağıdaki öğrenme kuramlarından hangisiyle açıklanır?

Bir İl Sağlık Müdürlüğünde 'Halk Sağlığı Uzmanı' olarak görev yapan Dr. Aylin, hiyerarşik yapı içinde şube müdürlerine bağlıdır ve resmi olarak emrinde hiçbir personel bulunmamaktadır. Buna rağmen, uluslararası güncel epidemiyolojik veri analiz programlarını kurumda kullanabilen ve yorumlayabilen tek kişidir. Bu spesifik donanımı nedeniyle, üst yönetim alınacak stratejik kararlarda sürekli onun değerlendirmelerine başvurmakta, hiyerarşik üstü olan şube müdürleri dahi kendi yetki alanlarındaki konularda onun yönlendirmelerine uymaktadır. Öte yandan, Dr. Aylin bu konumunu kullanarak, elde ettiği bazı kritik analiz raporlarını yalnızca kendi benimsediği sağlık politikalarını destekleyen yöneticilerle öncelikli olarak paylaşmakta, diğer yöneticilerin bu stratejik verilere zamanında ulaşmasını engellemektedir.

Buna göre, Dr. Aylin'in kurum içindeki etkinliğinin temel dayanağı olan güç kaynağı ve veriler üzerindeki tutumuyla başvurduğu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Ülke genelinde stratejik tarım ürünlerinin fiyatlandırma ve teşvik politikalarını belirleyen özerk bir kurulda, son yıllarda 'şeffaflık, yenilikçilik ve çeviklik' kavramları kurumun stratejik planlarına ve vizyon belgelerine güçlü bir şekilde yansıtılmıştır. Bu doğrultuda kurum içi iletişim açık ofis tasarımlarıyla desteklenmiş ve hiyerarşiyi sembolize eden unvan kullanımları resmi yazışmalar dışında kaldırılmıştır. Ancak, genç bir uzman piyasa dalgalanmalarına karşı anlık müdahale imkânı tanıyan yeni bir algoritmik model önerdiğinde, üst yönetim bu öneriyi 'Burada işler eskiden beri belirli bir silsile ve katı kurallar çerçevesinde yürür, bilinmezliğe tahammülümüz yok, risk alamayız.' diyerek reddetmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, bu kurumda yaşanan durumun en doğru analizi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının kredi risk izleme biriminde yönetici olan Yalçın Bey, şubelerden gelen raporlama süreçlerinde kullanılmaya başlanan yeni yapay zekâ destekli analiz programına büyük bir hevesle yaklaşmaktadır. Birçok çalışma arkadaşı eski ve alışılmış sistemlerde kalmayı tercih ederken, Yalçın Bey sistemin sunduğu yenilikleri öğrenmek için gönüllü eğitimler almakta, alışılagelmişin dışındaki çözümlere ve farklı fikirlere her zaman açık bir tutum sergilemektedir.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli'ne göre, Yalçın Bey'in bu davranışları aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en yakından ilişkilidir?

Bir kamu bankası şubesinde müdür olarak görev yapan Selma Hanım, gişe görevlisi olarak çalışan Mert'in müşterilere karşı son derece nazik ve güler yüzlü olmasından çok etkilenmiştir. Selma Hanım, Mert'in yalnızca bu olumlu özelliğinden yola çıkarak onun analitik düşünme, raporlama ve kredi tahsis gibi tamamen farklı beceriler gerektiren alanlarda da şubenin en başarılı personeli olduğuna inanmış ve yıl sonu performans değerlendirmesinde tüm kriterlere en yüksek puanı vermiştir.

Buna göre, Selma Hanım'ın performans değerlendirmesi sırasında düştüğü algısal hata aşağıdakilerden hangisidir?

KOSGEB'de KOBİ Uzmanı olarak görev yapan Burak Bey; rekabetçi, zamanla yarışan ve sabırsız bir yapıya sahiptir (A Tipi Kişilik). Çalıştığı kurumda hem doğrudan bağlı bulunduğu şube müdüründen hem de projeye destek veren hukuk danışmanından birbiriyle çelişen görev ve talimatlar aldığı için şiddetli bir 'rol çatışması' yaşamaktadır. Bu belirsizlik ve baskı uzun süre devam etmiş, Burak Bey Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu modeline göre direnç aşamasını geçerek artık fiziksel ve ruhsal olarak çöktüğü 'tükenme' aşamasına gelmiştir.

Kurum yönetiminin, Burak Bey'in yaşadığı bu temel sorunu kökten çözmek için aşağıdaki örgütsel stres yönetimi stratejilerinden hangisini uygulaması en uygunudur?

Bir kamu kurumunda yürütülen dijital dönüşüm projesi için oluşturulan çalışma grubu, ilk haftalardaki rol belirsizliklerini ve kişisel anlaşmazlıkları geride bırakmıştır. Mevcut durumda grup üyeleri arasında işbirliği artmış, ortak çalışma standartları belirlenmiş ve grup içinde belirgin bir "biz" duygusu oluşmuştur.

Bruce Tuckman'ın grup gelişim sürecine göre, bu çalışma grubu aşağıdaki aşamaların hangisindedir?

İl Göç İdaresi Müdürlüğünde mülakat uzmanı olarak görev yapan Yasin ve Merve, kurumun hizmet standartları gereği sığınmacılarla görüşmelerinde her koşulda güler yüzlü, anlayışlı ve sabırlı olmak zorundadır. Ancak görüşmeler sırasında zaman zaman travmatik öykülerle ve agresif tutumlarla karşılaşmaktadırlar. Yasin, bu tür kriz anlarında içsel olarak yaşadığı yoğun stres ve öfkeyi tamamen bastırıp, gerçek hislerinden bağımsız olarak sadece dış görünüşüyle mekanik bir gülümseme sergileyerek görüşmeyi tamamlamaktadır. Merve ise benzer durumlarda empati kurarak sığınmacıların geçmişte yaşadığı zorlukları zihninde canlandırmakta ve kurumun kendisinden beklediği şefkat duygusunu içsel olarak da gerçekten hissedebilmek için kendi duygu durumunu bilinçli olarak dönüştürmektedir. Buna göre, örgütsel davranış disiplinindeki duygular ve ilgili kavramlar bağlamında Yasin ve Merve'nin durumunu en doğru açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devlet hastanesinde uzman hekim olarak görev yapan Ayşe Hanım, uzmanlık eğitiminin büyük bir kısmını kurumunun sağladığı burs ve özel izinlerle tamamlamıştır. Özel hastanelerden çok daha cazip maaş ve çalışma koşulları teklifleri almasına rağmen, kurumunun kendisine yaptığı bu yatırımlara karşılık vermesi gerektiğine inanmakta ve kurumdan ayrılmayı ahlaki açıdan doğru bulmamaktadır. Ayşe Hanım'ın kurumunda kalmasının temel nedeni, hissettiği vefa ve yükümlülük duygusudur.

Buna göre, Ayşe Hanım'ın kurumuna karşı gösterdiği bu tutum, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir Sosyal Güvenlik Merkezi'ne işlemi için giden bir vatandaş, binanın girişinde kurumun tarihçesini anlatan büyük bir panoyla karşılaşmış, bekleme salonlarında kurumun renklerini taşıyan afişler görmüş ve çalışanların yakalarında özel tasarlanmış kurum logolu rozetler taşıdığını fark etmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, kurum dışından gelen birinin ilk bakışta kolaylıkla algılayabildiği bu tür fiziksel ve görsel nesneler örgüt kültürünün hangi katmanında yer alır?

Bir büyükşehir belediyesinde, yaklaşan uluslararası bir festivalin organizasyonu için farklı uzmanlık alanlarından personelin katılımıyla geçici bir proje takımı kurulmuştur. Takım üyeleri ilk toplantılarında projenin genel çerçevesini çizmiş ve ardından uzun bir süre boyunca mevcut plan üzerinden yavaş ve rutin bir tempoda ilerlemiştir. Ancak festival tarihine kalan sürenin tam yarısına gelindiğinde, takım içinde aniden bir telaş ve uyanış yaşanmış, eski planlar hızla gözden geçirilerek yepyeni ve çok daha dinamik bir çalışma temposuna geçilmiştir. Bu kırılma noktasından sonra takım, festival gününe kadar yüksek bir performansla çalışarak görevini başarıyla tamamlamıştır.

Geçici ve süreli takımların gelişim sürecinde, doğrusal bir aşamadan ziyade zamanın tam yarısında yaşanan bu ani yapısal değişimi ve performans sıçramasını temel alan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun strateji geliştirme dairesinde, belirsizliğin yüksek olduğu karmaşık bir e-hizmet dönüşüm projesinin tasarımı için farklı uzmanlardan oluşan bir takım kurulmuştur. Başlangıçta tüm koordinasyon ve bilgi akışı sadece proje yöneticisi üzerinden sağlanmış, üyelerin kendi aralarında doğrudan etkileşime girmelerine olanak tanınmamıştır. Ancak görevin yenilik gerektiren ve standart olmayan doğası nedeniyle bu süreçte ciddi tıkanıklıklar yaşanmış, takımın problem çözme kapasitesi ile üye tatmini belirgin biçimde düşmüştür.

Örgütsel davranış disiplinindeki grup iletişim ağları yaklaşımına göre; söz konusu takımın problem çözme performansını artırmak ve bu karmaşık görevi başarıyla tamamlamasını sağlamak için en uygun yapısal değişiklik ve beklenen sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölgesel kalkınma ajansının yönetim kurulu toplantısında, bölgeye yapılacak yüksek maliyetli bir altyapı projesi görüşülmektedir. Kurul başkanı, projenin verimsiz olacağını düşünmesine rağmen yerel temsilcilerin bu projeyi çok istediğini varsayarak onaylanması yönünde görüş bildirir. Kuruldaki yerel temsilciler ise projenin gereksiz olduğuna inanmakla birlikte, başkanın ve diğer üyelerin projeyi desteklediğini düşünerek sessiz kalır ve olumlu oy kullanırlar. Sonuç olarak proje oybirliğiyle kabul edilir. Aylar sonra yapılan bir değerlendirme toplantısında, aslında hiçbir kurul üyesinin bu projeyi başlangıçta desteklemediği ve sadece diğerlerinin istediği yanılgısıyla hareket ettiği ortaya çıkar.

Buna göre, grup üyelerinin aslında hiçbirinin bireysel olarak onaylamadığı bir kararı, diğerlerinin onayladığı inancıyla topluca kabul etmeleri durumu örgütsel davranış literatüründe aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilmektedir?

Bir Ticaret İl Müdürlüğünde tüketici hakem heyeti raportörü olarak görev yapan Burak Bey, insanlarla iletişim kurmaktan, takım çalışmalarında yer almaktan ve kurumu adına dış paydaşlarla yapılan toplantılara katılmaktan büyük keyif almaktadır. Enerjik, konuşkan ve girişken yapısıyla birim içindeki sosyal faaliyetlerin de aranan ismidir.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli'ne göre, Burak Bey'in bu belirgin özellikleri aşağıdaki boyutlardan hangisi ile ifade edilir?

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir müzede restorasyon uzmanı olarak görev yapan Sinan Bey'in herhangi bir idari unvanı (müdür, şef vb.) veya astlarına emir verme yetkisi bulunmamaktadır. Ancak Sinan Bey, antik eserlerin korunması ve onarımı konusundaki derin mesleki bilgisi, tecrübesi ve sahip olduğu nadir teknik beceriler sayesinde müzedeki tüm süreçlerde diğer çalışanların sürekli fikir danıştığı ve yönlendirmelerine gönüllü olarak uyduğu bir kişi hâline gelmiştir.

Buna göre Sinan Bey'in çalışma arkadaşları üzerindeki bu etkisi, French ve Raven'ın güç tipolojisine göre aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Büyük ölçekli bir kamu iştiraki olan kent içi ulaşım şirketi, yeni bir vizyon belgesi yayımlayarak 'Şeffaflık ve Vatandaş Odaklılık' ilkelerini duyurmuş, genel müdürlük binasındaki yönetici odalarının duvarlarını cam ile değiştirmiş ve personelin katılımına açık aylık iletişim toplantıları düzenlemeye başlamıştır. Ancak bir süre sonra hazırlanan bağımsız iç denetim raporunda; alt kademe çalışanların amirlerinden ceza alma korkusuyla kronikleşen operasyonel hataları raporlamaktan kaçındığı, üst yönetimin ise kritik ihale ve işleyiş kararlarını kapalı kapılar ardında dar bir grupla almaya devam ettiği tespit edilmiştir.

Edgar Schein'ın Örgüt Kültürü Katmanları modeline göre, bu şirkette yaşanan durumun analiziyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Karayolları Genel Müdürlüğünde (KGM), Yol Yapım Dairesi ile Bakım İşletme Dairesi arasında kısıtlı iş makinesi filosunun ortak kullanımı konusunda bir uyuşmazlık yaşanmıştır. Kurum yöneticisi, her iki daire başkanını bir araya getirerek ihtiyaçlarını açıkça tartışmalarını sağlamıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda, her iki tarafın da kendi temel hedeflerinden hiçbir taviz (ödün) vermeden tüm taleplerini eksiksiz olarak karşılayan yepyeni bir vardiyalı filo planlama modeli geliştirilmiştir.

Thomas-Kilmann çatışma yönetimi modeline göre, bu durumda uygulanan çatışma yönetimi stili aşağıdakilerden hangisidir?

Orman Genel Müdürlüğünde görev yapan Orman Yüksek Mühendisi Tarık Bey, uzun süredir kurumla duygusal bir bağ hissetmemekte ve işinden ayrılmayı düşünmektedir. Ancak, kendi uzmanlık alanında özel sektörde benzer maaş ve sosyal hakları sunan bir alternatif bulamayacağını bilmesi ve mevcut kıdem tazminatı ile emeklilik haklarından vazgeçmenin getireceği maliyetleri göze alamaması nedeniyle kurumda çalışmaya devam etmektedir.

Bununla birlikte Tarık Bey, özellikle yaz aylarındaki yoğun orman yangınları döneminde aniden değişen mesai saatleri, iptal edilen hafta sonu izinleri ve zorlu arazi koşulları gibi olumsuzluklar karşısında hiçbir zaman şikayet etmemekte, bu zorlukları işin doğasının bir parçası olarak kabul edip durumu olgunlukla karşılamaktadır.

Buna göre, Meyer ve Allen’ın modeline göre Tarık Bey’in kuruma duyduğu bağlılık türü ve Organ’ın modeline göre sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir belediyenin zabıta amiri olarak görev yapan Sinan Bey, bir taraftan belediye başkanının esnafa karşı daha esnek ve hoşgörülü olunması yönündeki sözlü talimatını alırken, diğer taraftan bağlı bulunduğu mevzuatın gerektirdiği katı denetim ve ceza kurallarını tavizsiz uygulamakla yükümlüdür. Üst yönetimin esneklik beklentisi ile yasal mevzuatın katı kuralları arasında kalan Sinan Bey, birbirine zıt bu iki durumu aynı anda yerine getiremediği için yoğun bir stres yaşamaktadır.

Örgütsel davranış literatürüne göre, Sinan Bey'in yaşadığı bu stres kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?