Örgütsel Davranış

İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde ziraat mühendisi olarak görev yapan Elif Hanım; doğası gereği rekabetçi, zamanla yarışan ve sabırsız bir yapıya sahiptir. Son aylarda, bağlı bulunduğu şube müdürü ile projelerden sorumlu il müdür yardımcısının kendisine verdiği, birbirine tamamen zıt ve eşzamanlı yerine getirilmesi imkânsız talimatlar arasında kalmıştır. Başlangıçta bu durumla mücadele edip uyum sağlamaya çalışan Elif Hanım, sürecin uzamasıyla birlikte başa çıkma kapasitesini yitirmiş; aşırı yorgunluk, umutsuzluk ve psikosomatik rahatsızlıklar yaşamaya başlamıştır.

Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeline ve stres yönetimi yaklaşımlarına göre, Elif Hanım'ın durumuyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu bankasında bölge koordinatörü olarak görev yapan Selim Bey, kendisine bağlı şube müdürlerinin talimatlarına itirazsız uymasını sağlamak amacıyla yetkilerini birer 'cezalandırma ve kısıtlama' aracı olarak kullanmaktadır. Şube müdürleri; performans hedeflerinin kasten ulaşılamaz seviyelere çekilmesi, haksız teftiş raporları düzenlenmesi veya pasif görevlere kaydırılma korkusuyla Selim Bey'in isteklerine boyun eğmektedir.

Öte yandan Selim Bey, banka genel müdürlüğünde yapılacak olan yönetim kurulu seçimlerinde kendi desteklediği adayın kazanmasını garanti altına almak için diğer bölge koordinatörleriyle gizli toplantılar düzenlemekte ve ortak bir duruş sergileyerek üst yönetim üzerinde baskı grubu oluşturmaktadır.

Buna göre, Selim Bey’in şube müdürleri üzerindeki etkisinin dayandığı temel güç kaynağı ve atama sürecinde başvurduğu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünde (SHGM) yeni bir denetim yönergesi hazırlanırken, Uçuş Operasyon Dairesi ile Havacılık Güvenliği Dairesi arasında bazı kritik maddeler üzerinde anlaşmazlık yaşanmıştır. Sürece dâhil olan yöneticilerin sergilediği tutumlar incelendiğinde;

• Birinci yönetici, konuyu tartışmak için henüz erken olduğunu belirterek taslağın görüşülmesini sürekli ertelemiş ve konuyu gündemden uzak tutmaya çalışmıştır.
• İkinci yönetici, kurum içi ilişkilerin zedelenmemesi adına kendi daire taleplerinden tamamen vazgeçerek karşı tarafın şartlarını hiçbir itirazda bulunmadan kabul etmiştir.
• Üçüncü yönetici, mevzuatın kendisine verdiği nihai karar yetkisini kullanarak kendi hazırladığı taslağın hiçbir değişikliğe uğramadan geçmesi konusunda son derece ısrarcı olmuştur.
• Dördüncü yönetici ise sürecin daha fazla tıkanmaması için her iki tarafın da kendi taleplerinin bir kısmından feragat ederek makul bir orta noktada buluşması gerektiğini savunmuştur.

Thomas-Kilmann Çatışma Yönetimi Modeli dikkate alındığında, bu senaryoda aşağıdaki stratejilerden hangisine başvurulmamıştır?

Türkiye İstatistik Kurumunda (TÜİK), saha verilerinin toplanmasında kullanılacak yeni bir dijital anket uygulamasının veri güvenliği standartları konusunda 'Bilgi Güvenliği Dairesi' ile 'Saha Operasyonları Dairesi' arasında ciddi bir anlaşmazlık yaşanmaktadır. Saha Operasyonları Dairesi, veri girişini yavaşlattığı ve sahada teknik sorunlara yol açtığı gerekçesiyle uygulamadaki bazı şifreleme katmanlarının kaldırılmasını talep etmektedir. Bilgi Güvenliği Dairesi Başkanı ise, vatandaşların kişisel verilerinin korunmasının yasal bir zorunluluk olduğunu ve bu güvenlik katmanlarından verilecek en ufak bir tavizin kurumu hukuki ve itibari açıdan telafisi imkânsız bir krize sokacağından emindir. Uygulamanın ertesi gün sahada aktif olarak kullanıma açılması planlanmaktadır ve kararın derhal verilmesi gerekmektedir.

Thomas-Kilmann Çatışma Yönetimi Matrisi ve bu stillerin durumsal uygunlukları dikkate alındığında, Bilgi Güvenliği Dairesi Başkanı'nın bu uyuşmazlığın çözümünde benimsemesi gereken en uygun strateji ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Su İşleri (DSİ) bünyesinde yeni kurulan bir daire başkanlığına atanan Murat Bey, emri altında çalışan deneyimli mühendislerin kendisine yalnızca resmi prosedürler gereği itaat ettiğini, ancak projelere yönelik gönüllü katkı sağlamadıklarını fark etmiştir. Murat Bey, sahip olduğu resmi yetkinin tek başına yeterli olmadığını düşünerek kurum içindeki gayriresmi lider konumundaki personelin üye olduğu sivil toplum kuruluşlarına katılmış, onların benimsediği yönetim felsefesini toplantılarda vurgulamaya başlamış ve astlarıyla olan iletişim dilini onların jargonuna uygun şekilde değiştirmiştir. Bir süre sonra personelin Murat Bey'e yönelik tutumunun olumlu yönde değiştiği ve projelerde daha istekli çalıştıkları gözlemlenmiştir.

Buna göre Murat Bey'in astları üzerinde etki yaratmak amacıyla elde etmeye çalıştığı güç kaynağı ve bu süreçte ağırlıklı olarak başvurduğu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde görev yapan Hidrojeoloji Mühendisi Kerem Bey, kurumun misyonunu kendi kişisel değerleriyle örtüşür bulmakta ve kurumda çalışmayı 'kendini ailesinin yanında hissetmek' olarak tanımlamaktadır. Başka kurumlardan gelen daha yüksek maaşlı teklifleri, kurumuna duyduğu bu içsel bağ nedeniyle reddetmektedir. Çalışma pratiğinde ise Kerem Bey, yürüttüğü yeraltı suyu sondaj programlarında bir değişiklik yapmadan önce, mevzuatta zorunlu tutulmamasına rağmen, yaşanabilecek olası aksaklıkları ve mağduriyetleri önlemek adına ilgili tüm paydaşları (yerel yönetimler, tarım müdürlükleri vb.) önceden bilgilendirmeyi ve onlarla istişare etmeyi bir alışkanlık hâline getirmiştir.

Meyer ve Allen'ın Örgütsel Bağlılık Modeli ile Organ'ın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) boyutları dikkate alındığında, Kerem Bey'in kurumuna olan bağlılık türü ve sergilediği ÖVD boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumu insan kaynakları daire başkanı, kurum personelinin iş tutumlarını incelediğinde temel olarak iki farklı davranış profili tespit etmiştir:

• Birinci gruptaki çalışanlar, kendi yürüttükleri süreçlerde alacakları kararların diğer departmanlardaki iş akışlarına olası yansımalarını hesap ederek, herhangi bir eyleme geçmeden evvel ilgili paydaşları durumdan haberdar etmekte ve böylelikle doğabilecek krizleri henüz ortaya çıkmadan engellemektedir.
• İkinci gruptaki çalışanlar ise, kurumun misyonunu derinden içselleştirmekten ziyade; mevcut pozisyonlarının onlara sağladığı saygınlığı, yıllar içinde birikmiş kıdem haklarını ve yerleşik düzenlerini kaybetmenin yaratacağı potansiyel maliyetleri göze alamadıkları için kurumda kalmayı sürdürmektedir.

Buna göre, birinci gruptaki çalışanların sergilediği örgütsel vatandaşlık boyutu ile ikinci gruptaki çalışanların baskın örgütsel bağlılık türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünde restorasyon projeleri koordinatörü olarak görev yapan Merve Hanım, yürüttüğü çalışmalarda her adımın aylar öncesinden detaylıca planlanmasını ve belirlenen takvime tavizsiz uyulmasını talep etmektedir. Ekip üyelerinin 'opsiyonları son ana kadar açık bırakalım' veya 'gelişmelere göre esnek davranalım' şeklindeki önerileri Merve Hanım'da ciddi bir stres yaratmaktadır. Kararların bir an önce alınıp konuların neticelendirilmesini ve belirsizliklerin ortadan kaldırılmasını tercih eden Merve Hanım, çalışma ortamında tam bir düzen ve öngörülebilirlik aramaktadır.

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) kişilik modeline göre, Merve Hanım'ın bu çalışma tarzı ve dış dünyayla kurduğu ilişki biçimi aşağıdaki boyutlardan hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığında (AFAD) operasyon koordinatörü olarak görev yapan Zeynep Hanım; doğası gereği rekabetçi, zamanla yarışan ve aynı anda birden fazla işi yapmaya çalışan sabırsız bir yapıya sahiptir. Son dönemde yaşanan üst üste afetler nedeniyle, bir yandan üst yönetiminin acil ve detaylı masa başı raporlama taleplerini karşılamaya çalışırken, diğer yandan sahada anlık yönlendirme bekleyen arama-kurtarma ekiplerinin taleplerine yetişmeye çalışmaktadır.

Bu yoğun tempo karşısında Zeynep Hanım'ın bedeni başlangıçta savunma mekanizmaları geliştirerek duruma uyum sağlamış ve yüksek bir performansla süreci yönetmiştir. Ancak aylar süren bu durumun ardından Zeynep Hanım'da kronik yorgunluk, uykusuzluk, karar vermede güçlük ve işe gitmeye karşı şiddetli isteksizlik gibi belirtiler ortaya çıkmıştır.

Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeli ve örgütsel stres yönetimi yaklaşımları dikkate alındığında, Zeynep Hanım'ın durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sayıştay Başkanlığında başdenetçi olarak görev yapan Kaan Bey; doğası gereği rekabetçi, sürekli saatle yarışan ve birden fazla karmaşık denetim dosyasını aynı anda kusursuz biçimde tamamlamaya odaklanan bir yapıya sahiptir. Son dönemde, kurumun yeni denetim metodolojisine geçişi sırasında, bağlı bulunduğu daire başkanı ile mevzuat uyumundan sorumlu grup başkanı arasında kalarak her ikisinden birbiriyle örtüşmeyen ve çelişen talimatlar almaya başlamıştır.

Sürecin başlarında bu durumu yönetebilmek için yüksek bir enerjiyle ekstra mesailer yapmış ve aylar boyunca geçici bir denge kurmayı başarmıştır. Ancak günümüzde kronik yorgunluk, uykusuzluk ve mesleğine karşı derin bir kayıtsızlık hissi yaşamaya başlamış; iş kalitesi dramatik şekilde düşmüştür.

Buna göre, Kaan Bey'in yaşadığı örgütsel stres süreci ve uygulanabilecek stres yönetimi stratejileri bağlamında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünde (SHGM) hava trafik emniyeti denetçisi olarak görev yapan Cengiz Bey, kariyeri boyunca elde ettiği sonuçları değerlendirirken tutarlı bir bakış açısı sergilemektedir. Başarılı geçen zorlu bir denetim sürecinin ardından amirlerinden takdir aldığında bunu "doğru zamanda doğru yerde olmasına" ve "şansının yaver gitmesine" bağlamıştır. Öte yandan, hazırladığı bir rapor mevzuattaki güncel değişiklikleri içermediği gerekçesiyle kuruldan döndüğünde ise bu durumu "kurul üyelerinin o günkü katı tutumuna" ve "bilgilendirme sistemindeki aksaklıklara" atfetmiştir. Cengiz Bey, genel olarak kendi çaba ve liyakatinin, karşılaştığı sonuçlar üzerinde doğrudan belirleyici bir gücü olmadığına inanmaktadır.

Örgütsel davranış yazınındaki kişilik kavramları dikkate alındığında, Cengiz Bey'in sergilediği bu eğilim aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu araştırma enstitüsünde kıdemli sistem analisti olarak görev yapan Yalçın, özel sektörden oldukça cazip maddi teklifler almasına rağmen, kuruma ilk girdiği yıllarda kendisine sağlanan kapsamlı yurtdışı eğitim imkânı sebebiyle işten ayrılmayı 'vefasızlık ve etik dışı' bir davranış olarak değerlendirmekte ve kurumunda kalmaya devam etmektedir. Ayrıca Yalçın, kendi görev tanımında yer almamasına rağmen, yaklaşan bir altyapı güncellemesinin muhasebe biriminde veri kaybına yol açabileceğini öngörerek, sorunun yaşanmasını beklemeden ilgili personeli süreç hakkında önceden bilgilendirmiş ve almaları gereken önlemleri içeren bir kılavuz hazırlayarak onlara iletmiştir.

Buna göre, Yalçın'ın kurumunda kalma nedeni Meyer ve Allen'ın Örgütsel Bağlılık Modeli'ne göre hangi bağlılık türüyle; muhasebe birimine yönelik sergilediği davranış ise Organ'ın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı boyutlarından hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?

Sağlık Bakanlığına bağlı bir şehir hastanesinde on beş yıldır görev yapan Uzman Dr. Cihan, son yıllarda kurumuyla arasında duygusal bir bağ hissetmemesine rağmen görevine devam etmektedir. Cihan Bey'in bu kararında; hastaneden ayrılması durumunda yıllar içinde kazandığı kıdem haklarını, kurumun sağladığı spesifik araştırma fonlarını ve emekliliğe esas ek gösterge avantajlarını kaybedecek olması belirleyici olmuştur. Öte yandan, hastane yönetiminin nöbet sisteminde yaptığı ve pek çok hekimin tepkisini çeken zorlayıcı geçici değişiklikler karşısında Cihan Bey; durumu büyütmekten, çalışma arkadaşlarının moralini bozacak olumsuz söylemlerden ve şikâyet etmekten kaçınarak bu zorlukları olgunlukla tolere etmiştir.

Buna göre, Cihan Bey’in örgütte kalma motivasyonunu açıklayan bağlılık türü ve sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunun taşra teşkilatında görev yapan uzman yardımcısı Sinan, yurt dışı eğitim programı için yapılan kurum içi seçme değerlendirmesine katılmıştır. Süreç sonunda programa başka bir meslektaşı seçilmiştir. Sinan, seçimde kullanılan puanlama sisteminin tüm adaylara eşit uygulandığını ve seçilen meslektaşının bu programı sahip olduğu niteliklerle hak ettiğini düşünmektedir. Buna karşın, birim amiri değerlendirme sonuçlarını Sinan'a koridorda ayaküstü, yüzüne bakmadan ve oldukça kaba bir üslupla iletmiş; ayrıca Sinan'ın mülakat aşamasında hangi konularda yetersiz görüldüğüne dair hiçbir açıklayıcı gerekçe sunmamıştır. Yaşadığı bu olay sonucunda Sinan'ın kuruma karşı hissettiği duygusal bağ ciddi şekilde sarsılmıştır.

Buna göre, Sinan'ın durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir havalimanı işletmesinin operasyon kontrol merkezinde nöbetçi amir olarak görev yapan Tarık Bey, yer hizmetleri görevlisi Burak'ın 'bagaj yükleme' operasyonlarında son üç aydır sürekli aksaklıklara neden olduğunu (yüksek tutarlılık), ancak yolcu karşılama ve uçağa yönlendirme gibi diğer tüm görevlerini eksiksiz yerine getirdiğini (yüksek belirginlik) ve diğer yer hizmetleri görevlilerinin de bagaj yükleme operasyonlarında benzer aksaklıklar yaşadığını (yüksek yaygınlık) bilmektedir.

Kelley’nin Atıf (Yükleme) Kuramı’na göre, rasyonel bir değerlendirme sürecinde Tarık Bey’in bu veri seti ışığında hatanın kaynağına yönelik belirli bir atıf türü yapması beklenir. Ancak Tarık Bey, Burak'ın vardiya aralarındaki aşırı neşeli ve laubali bulduğu tavırlarını kurum ciddiyetine aykırı bulmuş ve sırf bu tek olumsuz izleniminden yola çıkarak Burak'ın kriz yönetimi, takım çalışması ve teknik bilgi gibi birbiriyle ilgisiz tüm mesleki yeterlilik boyutlarına en düşük performans puanını vermiştir.

Buna göre, Tarık Bey'in performans değerlendirmesinde sergilediği algısal hata ve Atıf Kuramı'na göre aslında yapması gereken atıf türü, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Devlet Malzeme Ofisi (DMO) Satın Alma Dairesinde görev yapan Uzman Selin Hanım, kurumda geçirdiği 15 yıl sonucunda elde ettiği statü, emeklilik hakları ve kazandığı kuruma özgü tecrübelerin özel sektörde eşdeğer bir maddi karşılığının olmaması sebebiyle işten ayrılmanın kendisi için çok maliyetli olacağına inanmaktadır. Kurumun amaç ve değerlerini içselleştirmemiş olmasına rağmen sadece söz konusu kayıpları yaşamamak adına görevine devam etmektedir. Diğer taraftan Selin Hanım, çalışma ortamındaki fiziki yenileme çalışmaları sırasındaki geçici gürültü, toplantı saatlerindeki mecburi değişiklikler veya dönemsel iş yoğunlukları gibi iş yaşamının olağan zorlukları karşısında sürekli olarak şikâyet etmekte ve ufak tefek aksaklıkları büyüterek çalışma ortamında olumsuz bir hava yaratmaktadır.

Meyer ve Allen'ın Üç Boyutlu Örgütsel Bağlılık Modeli ile Organ'ın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı boyutları dikkate alındığında; Selin Hanım'ın sergilediği baskın bağlılık türü ve eksikliğini gösterdiği (sergilemekten kaçındığı) örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir bölge kalkınma idaresinde uzman olarak görev yapan Sinan Bey, kurumunun geçmişte zor bir döneminde kendisine sağladığı esnek çalışma imkânları ve eğitim destekleri nedeniyle kuruma karşı derin bir vefa borcu hissetmekte; daha dolgun ücretli iş teklifleri almasına rağmen kurumdan ayrılmayı ahlaki açıdan uygun bulmamaktadır.

Çalışma ortamında zaman zaman karşılaşılan donanım yetersizlikleri ve bürokratik aksaklıklar karşısında, pek çok personel bu durumu sürekli gündeme getirip yakınırken; Sinan Bey bu tür olumsuzlukları işin doğal bir parçası kabul ederek sızlanmaktan kaçınmaktadır.

Ayrıca, yürüttüğü projenin uygulama takviminde yapacağı zorunlu bir değişikliğin, ilerleyen aşamalarda satın alma biriminin iş akışını sıkıntıya sokabileceğini öngörmüş; bu durumu ilgili birime önceden bildirerek onların hazırlıksız yakalanmalarını ve mağdur olmalarını önlemiştir.

Buna göre; Sinan Bey'in kuruma karşı hissettiği bağlılık türü ile metnin ikinci ve üçüncü paragraflarında sırasıyla sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?