Osmanlı Devleti'nde yılında II. Meşrutiyet'in ilanı ve yapılan seçimler sonucu İttihat ve Terakki ile Ahrar Fırkası gibi farklı siyasi grupların mecliste temsil edilmesiyle çok partili hayata geçilmiştir. Ancak sistemin tam anlamıyla parlamenter bir yapıya kavuşması, Mart Vakası sonrası II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi ve ardından yapılan anayasa değişiklikleri ile mümkün olmuştur.
Buna göre, yılında Kanun-i Esasi üzerinde yapılan aşağıdaki değişikliklerden hangisi, I. Meşrutiyet () dönemindeki padişah odaklı yapıdan "meclis üstünlüğü" ilkesine geçildiğinin en temel göstergesidir?
- Hükümetin (Heyet-i Vükela) padişaha karşı değil, Meclis-i Mebusan'a karşı topluca sorumlu tutulması ve meclise gensoru/güvensizlik oyu ile hükümeti düşürme yetkisinin tanınmasıAnswer
- BPadişahın, devlet güvenliğini tehdit eden kişileri yargısız sürgün etme yetkisinin (Madde 113) sadece sıkıyönetim ilan edilen bölgelerle sınırlandırılarak korunması
- CMebusan Meclisi üyelerinin belirlenmesinde, mülkiyet şartına dayalı "iki dereceli seçim" sisteminden vazgeçilerek "tek dereceli seçim" sistemine geçilmesi
- DMebusan Meclisi tarafından hazırlanan kanun tekliflerinin görüşülebilmesi için padişahtan ön onay (istizan) alma şartının mutlak bir kural olarak devam ettirilmesi
- ESadrazamın padişah tarafından atanması usulünden tamamen vazgeçilerek, hükümet kurma yetkisinin doğrudan meclis başkanı tarafından belirlenen bir isme devredilmesi
Answer
Hükümetin padişah yerine Meclis-i Mebusan'a karşı sorumlu hale getirilmesi ve meclisin hükümeti denetleme yetkisine sahip kılınmasıdır.
Doğru yanıt olan düzenleme, yürütme organı olan Heyet-i Vükela'nın (Hükümet) varlığını padişahın güveninden ziyade meclisin güvenine bağlamıştır. Bu durum, meclisin hükümeti denetleyebilmesini ve gerektiğinde güvensizlik oyu ile düşürebilmesini sağlayarak 'meclis üstünlüğü' ilkesini anayasal bir zemine oturtmuştur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
1909 Anayasa Değişiklikleri ve Parlamenter Sorumluluk
Practice More
1909 değişiklikleri ile padişahın veto yetkisinin 'mutlak veto'dan 'geciktirici veto'ya dönüşmesinin yasama süreci üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s