Temel Hak ve Hürriyetler

Anayasa hukukunda 'aktif statü hakları' olarak tanımlanan siyasi haklar, vatandaşların devlet iradesinin oluşumuna ve kamu yönetimine katılmasına olanak tanıyan hak ve ödevleri kapsar. 1982 Anayasası bu hakları dördüncü bölümünde özel olarak düzenlemiştir.

Buna göre, 1982 Anayasası'nın 'Siyasi Haklar ve Ödevler' başlığı altında yer alan düzenlemelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türk anayasa hukukunda temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması rejimi, $1982$ Anayasası'nın $13$. maddesinde düzenlenen kümülatif şartlara bağlanmıştır. $2001$ yılında yapılan anayasa değişikliği ile bu sistemde köklü bir değişikliğe gidilerek "genel sınırlama" anlayışı terk edilmiştir. Bu bilgiler ışığında, günümüzdeki anayasal düzende bir temel hakkın olağan dönemde sınırlandırılabilmesi için uyulması gereken ölçütler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

$1982$ Anayasası’nda düzenlenen "Siyasi Haklar ve Ödevler" ile bu hakların kullanımına ilişkin anayasal ilkeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

1982 Anayasası'nın 15. maddesi uyarınca; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek ve ölçülülük ilkesine uyulmak kaydıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir. Ancak bu hallerde dahi dokunulması yasaklanan, hukuk literatüründe "sert çekirdek haklar" olarak adlandırılan haklar mevcuttur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi söz konusu istisnai hallerde dahi dokunulamayacak haklar arasında yer almaktadır?

1982 Anayasası’na göre, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapılması sürecinde uyuşmazlık çıkması durumunda başvurulacak merci ve bu merciin kararlarının hukuki statüsü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kanun taslağında, ülke ekonomisini tehdit eden ağır mali suçlarla etkin mücadele amacıyla aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:

I. Bu suçlardan mahkûm olan kişilerin, suçla ilgisi olup olmadığına bakılmaksızın tüm malvarlığı değerlerine devlet tarafından el konulacaktır.
II. Bu suçları işleyenlerin birinci derece yakınları da, elde edilen haksız kazançtan zımni olarak faydalandıkları karinesiyle aynı hapis cezası yaptırımına tabi tutulacaktır.
III. Yalnızca suçun işlenmesinde kullanılan veya doğrudan suçtan elde edilen eşya ve maddi menfaatler mahkeme kararıyla devlete aktarılacaktır.
IV. Yasanın yürürlüğe girmesinden önce işlenmiş ancak henüz yargılaması devam eden mali suçlar için de bu taslaktaki yeni ve daha ağır hapis cezaları uygulanacaktır.

Bu taslak metindeki hükümlerin 1982 Anayasası'nda yer alan mülkiyet hakkı ile suç ve cezalara ilişkin esaslar çerçevesinde değerlendirilmesine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Acil servise bilinci kapalı halde getirilen ve hayati tehlikesi bulunan bir hastaya, hekim tarafından hasta yakınlarının rızası beklenmeksizin acil cerrahi müdahalede bulunulmuştur. Hasta iyileştikten sonra, rızası dışında ameliyat edildiği gerekçesiyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

1982 Anayasası’nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı düzenlemeleri dikkate alındığında, bu somut olaydaki tıbbi müdahalenin anayasal durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kamu sağlığını ciddi şekilde tehdit eden ölümcül bir salgın hastalıkla mücadele kapsamında, ilgili idare tarafından belirli risk gruplarına yönelik rıza aranmaksızın uygulanacak genel bir tıbbi müdahale (zorunlu aşılama) kararı alınmış ve bu karar bir genelge ile tüm sağlık teşkilatına duyurulmuştur.

1982 Anayasası'nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı 17. maddesi ve temel hakların sınırlandırılması rejimi birlikte değerlendirildiğinde, bu uygulamanın anayasal geçerliliği hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Bir ilin mülki idare amiri, şehirde meydana gelen ani toplumsal olaylar nedeniyle "millî güvenliğin ve kamu düzeninin bozulduğu" gerekçesiyle, gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında idari kararla bazı kişi haklarına yönelik geçici kısıtlamalar getirmiştir. 1982 Anayasası'nda düzenlenen kural (hâkim kararı) ve istisna (yetkili merciin yazılı emri) dengesi ile haklara özgü sınırlama sebepleri birlikte değerlendirildiğinde;

Aşağıdaki toplumsal ve mekânsal hürriyetlerden hangisine yönelik salt "millî güvenlik ve kamu düzeni" gerekçesiyle alınacak genel bir kısıtlama kararı, Anayasa'da o hürriyet için öngörülen özel sınırlama sebepleriyle bağdaşmaz?

Anayasa hukukunda temel haklar; bireyi devlete karşı koruyan, devletten olumlu bir edim talep etmeyi sağlayan ve devlet yönetimine katılma imkânı sunan haklar olmak üzere üçe ayrılır. Özellikle 'örgütlenme' ve 'kolektif hareket' niteliği taşıyan haklar, hizmet ettikleri amaca göre anayasal sistematiğin farklı bölümlerinde düzenlenmiştir.

Buna göre, anayasal sistemimizde yer alan aşağıdaki haklardan hangisi, bireyin devlet müdahalesine kapalı özerk alanını güvence altına alan 'koruyucu (negatif statü) haklar' bölümünde düzenlenmiştir?

Ülke genelinde yaşanan yaygın şiddet hareketleri ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması üzerine, Cumhurbaşkanı kararıyla olağanüstü hal (OHAL) ilan edilmiştir. Krizin aşılması amacıyla, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek ve durumun gerektirdiği ölçüyü aşmamak şartıyla çeşitli temel hak ve hürriyetlerin kullanımı geçici olarak durdurulmuştur.

Yürürlükteki anayasal kurallar dikkate alındığında, OHAL yönetimi sürecinde idare tarafından alınan aşağıdaki idari tedbir veya yaptırımlardan hangisi, olağanüstü rejimlerde dahi dokunulması kesinlikle yasak olan "çekirdek haklar" güvencesinin ihlali niteliğindedir?

Anayasal sistemimizde kişi hak ve özgürlüklerine yönelik sınırlamalarda kural olarak yargı mercilerinin önceden verilmiş kararı aranmaktadır. Ancak anayasal düzende millî güvenlik, kamu düzeni veya suç işlenmesinin önlenmesi gibi meşru amaçların varlığı hâlinde, vakit geçirilmesinde tehlike umulan acil durumlarda kanunun açıkça yetkili kıldığı idari makamların yazılı emriyle de bazı hürriyetlere geçici olarak müdahale edilebilmekte ve bu idari işlem sonradan yasal süre içinde hâkim onayına sunulmaktadır.

Aşağıdaki durumların hangisinde, belirtilen idari istisna mekanizması Anayasa'ya göre kesinlikle kullanılamaz ve ilgili hürriyetin sınırlandırılması istisnasız biçimde sadece yargısal bir kararla gerçekleştirilebilir?

1982 Anayasası sistematiğinde temel hak ve hürriyetler tasnif edilirken, bireylere devletten olumlu bir müdahale, hizmet veya yardım talep etme yetkisi veren haklar özel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Anayasa koyucu, devletin bu gruptaki görevlerini "malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde" yerine getireceğini hüküm altına almıştır.

Buna göre, aşağıda verilen anayasal güvencelerden hangisi, devletin bahsi geçen mali kapasite sınırlandırmasına tabi olan hak kategorisinde yer alır?

Hukuk fakültesinde 'Anayasal Haklar ve Devletin Ödevleri' konulu bir akademik sunum yapan öğrenci, 1982 Anayasası'nda yer alan 'sosyal ve ekonomik haklar' (pozitif statü hakları) kapsamında devletin vatandaşlarına sunmakla yükümlü olduğu hizmetlere örnekler vermiştir. Öğrenci bu hakların, bireylere devletten olumlu bir müdahale, hizmet veya yardım talep etme yetkisi verdiğini vurgulamıştır.

Buna göre, öğrencinin sunumunda verdiği aşağıdaki örneklerden hangisi, bahsettiği hak kategorisi (pozitif statü hakları) içerisinde yer almaz?

Bir kamu yönetimi uzmanı, devletin anayasal ödevleri üzerine hazırladığı raporda şu değerlendirmede bulunmuştur:

'1982 Anayasası'nın 65. maddesi uyarınca devlet, sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Bu kural, Anayasa'daki pozitif statü (isteme) haklarının doğasından kaynaklanmaktadır. Devletten bir hizmet, yardım veya yatırım talep etmeyi içeren bu haklar bütçe olanaklarıyla doğrudan bağlantılıdır. Ancak sistemimizde öyle haklar vardır ki, devletin bir maddi edim sunmasını değil, yalnızca bireyin anayasal güvence altındaki alanına müdahale etmekten kaçınmasını gerektirir. Bu nedenle söz konusu hakların sınırlandırılması veya ihlal edilmesi, mali kaynak yetersizliği gerekçesine dayandırılamaz.'

Buna göre, raporda bahsedilen ve mali kaynak yetersizliği gerekçesiyle yerine getirilmekten kaçınılamayacak 'koruyucu (negatif) statüdeki' hakka aşağıdakilerden hangisi örnek gösterilebilir?

1982 Anayasası'nın "Siyasi Haklar ve Ödevler" bölümünde düzenlenen kamu hizmetine girme, vatan hizmeti ve vergi ödevi; bireyin devlet yönetimine katılımını ve vatandaşlık bağından doğan yükümlülüklerini şekillendirir.

Bu hak ve ödevlerin anayasal nitelikleri ve sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken isabetlidir?

Türk anayasal sisteminde, işçi ve işveren ilişkilerinin düzenlenmesi, örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık süreçleri anayasal güvenceye bağlanmıştır. Temel hak ve hürriyetlerin sınıflandırılması ile bu hakların anayasal rejim içindeki sınırları dikkate alındığında, sendikalar, grev ve lokavt ile ilgili aşağıdaki hukuki durumlardan hangisi Anayasa'nın amir hükümlerine uygundur?

Cumhurbaşkanı kararıyla ilan edilen ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından onaylanan bir olağanüstü hal (OHAL) döneminde, kamu düzenini sağlamak amacıyla çeşitli idari tedbirler yürürlüğe konulmuştur. Bu kapsamda; belirli bölgelerde toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yasaklanması, basım ve yayım araçlarına kısıtlama getirilmesi ve haklarında soruşturma yürütülen bazı kişilerin inançlarını ve siyasi kanaatlerini açıklamaya zorlanması gibi uygulamalara gidilmiştir.

Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırma ve durdurulma rejimi ile kişi haklarına ilişkin anayasal hükümler birlikte değerlendirildiğinde, bu olağanüstü hal uygulamaları hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken doğrudur?

Bir devletin varlığını veya demokratik anayasal düzenini tehdit eden ağır kriz durumlarında, olağan hukuk kurallarının dışına çıkılarak istisnai yönetim usullerine başvurulması gerekebilir. Türk anayasal rejiminde de savaş, seferberlik veya olağanüstü hal (OHAL) ilan edilen dönemlerde yürütme organına temel hak ve hürriyetlerin kullanımını kısmen veya tamamen durdurma yetkisi verilmiştir. Bu yetki kullanılırken milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi ve durumun gerektirdiği ölçülülüğe riayet edilmesi zorunludur.

Tüm bu sınırlama ölçütlerine tam uyum sağlandığı varsayılan bir olağanüstü yönetim döneminde, alınan aşağıdaki idari tedbirlerden hangisi anayasanın mutlak koruma altındaki alanına (çekirdek haklara) müdahale niteliği taşıdığı için hiçbir koşulda hukuka uygun kabul edilemez?

Yasama organı tarafından yürürlüğe konulan yeni bir kanunda; "Anayasal düzene karşı suç işlediği mahkeme kararıyla kesinleşen faillerin, söz konusu suçla herhangi bir bağlantısı olmayan ve tamamen yasal yollardan elde edilmiş kişisel malvarlıkları da dâhil olmak üzere, adlarına kayıtlı her türlü taşınır ve taşınmaz malın mülkiyeti Hazineye devredilir." şeklinde bir hükme yer verilmiştir.

Bu kanun hükmünün uygulanması sonucu tüm malvarlığını kaybeden bir vatandaş, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

Mevcut anayasal kurallar dikkate alındığında, bu durumun hukuki analiziyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?