Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

A Devleti, B Devleti'nde yerleşik bir özel siber güvenlik firmasından, kendi ulusal hava savunma sisteminin dijital altyapısını korumak ve güncel tutmak amacıyla kapsamlı bir yazılım lisansı ve teknik destek hizmeti satın almıştır. Taraflar arasında imzalanan sözleşmede ödemelerin gecikmesi üzerine firma, B Devleti yerel mahkemelerinde A Devleti aleyhine alacak davası açmıştır. A Devleti mahkemede, söz konusu yazılımın doğrudan "milli savunma" ve "ulusal güvenlik" gibi devletin en temel egemenlik yetkileriyle ilgili olduğunu, dolayısıyla yargı bağışıklığından yararlanması gerektiğini ileri sürmüştür.

Günümüz uluslararası hukukunda genel kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisi ve işlemin niteliği-amacı ayrımı dikkate alındığında, B Devleti mahkemesinin bu uyuşmazlıktaki tutumu aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Uluslararası hukukta devletin 'Troyka' (Üçlü) temsilcileri arasında yer alan Dışişleri Bakanı'nın yargı bağışıklığına ilişkin, Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 2002 tarihli *Tutuklama Emri (Yerodia)* davasında vurgulanan 'bağışıklık' (immunity) ve 'cezasızlık' (impunity) ayrımı ile görev sonrası hukuki durumuna dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yabancı bir ülke sınırları içerisinde faaliyet gösteren ve Türkiye Cumhuriyeti ile hiçbir tabiiyet bağı bulunmayan bir grup siber suçlu, Türkiye'nin ulusal güvenliğini ve mali düzenini sarsmak amacıyla, devletin resmi elektronik haberleşme ve vergilendirme sistemlerinde kullanılan yüksek güvenlikli dijital mühürlerin (elektronik sertifika kodları) algoritmalarını ele geçirmiş ve bu mühürlerin sahtelerini üreterek devlet adına yetkisiz işlemler gerçekleştirmişlerdir. Bu suçun tamamen yurt dışında işlenmiş olmasına ve faillerin yabancı uyruklu olmasına rağmen, Türkiye'nin bu şahıslar üzerinde yargı yetkisi tesis etmesinin uluslararası hukuktaki temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Vietnam'ın Hanoi şehrinde ticari görüşmeler gerçekleştiren Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir tekstil ihracatçısı, konakladığı otelin önünde Vietnam vatandaşı bir şahıs tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve ağır yaralanmıştır. Türkiye'nin, mağdurun kendi vatandaşı olması esasına dayanarak bu suçun faili üzerinde yargı yetkisi tesis etmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası toplumun ortak çıkarlarını ve vicdanını ağır biçimde yaralayan 'insanlık düşmanı' (hostis humani generis) olarak nitelendirilen suçlar bakımından, suçun işlendiği mahal veya tarafların vatandaşlık bağına bakılmaksızın her devletin takip ve cezalandırma yetkisinin bulunması esası kabul edilmiştir.

Buna göre; bir devletin kendi ülkesi dışında, yabancı bir fail tarafından yabancı bir mağdura karşı işlenen ve devletin temel çıkarlarını (para birimi, güvenlik vb.) doğrudan hedef almayan 'soykırım' suçu üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanabilir?

Yabancı bir ülkenin istihbarat servisi adına çalışan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir vatandaşlık bağı bulunmayan bir şahıs, ikamet ettiği üçüncü bir devletin topraklarında, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlarına ilişkin gizli stratejik haritaları ve sismik araştırma verilerini ele geçirerek sızdırmıştır. Söz konusu eylem sonucunda doğrudan bir şahıs zarar görmemiş, ancak Türk devletinin milli güvenliği ve yüksek stratejik menfaatleri tehlikeye düşmüştür.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini düzenleyen esaslar dikkate alındığında, Türkiye'nin suçun işlendiği yerin yabancı ülke toprakları, failin ise yabancı bir ülke vatandaşı olmasına rağmen bu suç üzerinde yargı yetkisi kullanmasını meşru kılan temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yargı yetkisi kural olarak mülkilik ve şahsilik ilkeleriyle sınırlandırılmıştır. Ancak uluslararası toplumun ortak çıkarlarını ve vicdanını ağır biçimde yaralayan belirli suçlar söz konusu olduğunda, suçun işlendiği yer veya kişilerin uyruğu ile bir bağlantı olup olmadığına bakılmaksızın her devletin yargılama yetkisini kullanabileceği kabul edilir. Bu durum, suçun faillerinin 'insanlık düşmanı' ($hostis \ humani \ generis$) olarak görülmesinden kaynaklanır.

Buna göre, aşağıdaki senaryolardan hangisinde bir devletin kullandığı yargı yetkisi, suç ile arasında hiçbir geleneksel bağlantı noktası bulunmayan 'evrensellik ilkesi'ne (universal jurisdiction) örnek teşkil eder?

$A$ Devleti'nde faaliyet gösteren bir kimya fabrikası, arıtma sistemindeki bir arıza nedeniyle radyoaktif nitelikli atık sularını iki devlet arasında sınır teşkil eden bir nehre boşaltmıştır. Bu sular akıntı yoluyla $B$ Devleti sınırları içerisindeki tarımsal sulama kanallarına karışmış; $B$ Devleti'nde geniş çaplı ürün kaybına ve toprağın uzun süreli zehirlenmesine yol açmıştır. $B$ Devleti, söz konusu suçun kendi topraklarında tamamlanmış olması ve zararın burada meydana gelmesi nedeniyle fabrika yöneticileri hakkında kamu davası açmıştır. Buna göre $B$ Devleti'nin bu yargı yetkisi iddiası aşağıdaki uluslararası hukuk ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

Uluslararası hukukta devletin "Troyka" (Üçlü) olarak adlandırılan en üst düzey temsilcilerinin (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) yargı bağışıklıkları, görevde bulundukları süre boyunca ve görevden ayrıldıktan sonra farklı hukuki rejimlere tabidir. Buna göre, görev süresi sona ermiş bir Dışişleri Bakanı'nın, görevde olduğu dönemde devlet adına yürüttüğü resmî faaliyetler dolayısıyla yabancı bir devletin yargı yetkisi karşısındaki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sigma Devleti vatandaşı olan bir yatırım danışmanı, Teta Devleti'nde bulunduğu sırada yerel bir enerji şirketinin finansal kayıtlarını manipüle ederek büyük çaplı bir dolandırıcılık suçu işlemiş ve olayın ardından Sigma Devleti'ne dönmüştür. Teta Devleti, bu kişinin iadesini talep etmiş; ancak Sigma Devleti, anayasasındaki "vatandaşın iadesi yasağı" hükmü gereği bu talebi reddetmiştir. Bununla birlikte Sigma Devleti, söz konusu kişiyi kendi mahkemelerinde yargılamak üzere hukuki süreç başlatmıştır.

Buna göre Sigma Devleti'nin, vatandaşını iade etmediği bu olayda yargı yetkisini tesis ederken dayandığı uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisinin (jurisdiction) en temel dayanağı olan mülkilik ilkesi, suçun icrasının ve sonuçlarının farklı devletlerin egemenlik alanlarına dağıldığı durumlarda "öznel" ve "nesnel" boyutlarıyla ele alınmaktadır. $A$ Devleti'ne kayıtlı olan ve $B$ Devleti hava sahasında seyir halinde bulunan sivil bir hava aracının uçuş kontrol sistemlerine, $C$ Devleti topraklarında bulunan bir siber korsan tarafından uzaktan sızılmış; bu müdahale sonucunda uçağın rotası değiştirilerek $B$ Devleti sınırı içerisindeki bir nükleer enerji tesisine çarpması sağlanmıştır. Bu olayda $B$ Devleti'nin söz konusu eylem üzerindeki yargı yetkisini "mülkilik ilkesi" uyarınca temellendirmesi, uluslararası hukuk literatüründe aşağıdaki kavramlardan hangisiyle tanımlanır?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığı arasındaki hukuki ilişki ve devletin malvarlığına yönelik zorlayıcı önlemlerin kapsamı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığına ilişkin 'sınırlı bağışıklık teorisi' (restrictive immunity theory) uyarınca, bir devletin başka bir devletin mahkemelerinde yargı bağışıklığından yararlanamayacağı işlem türü aşağıdakilerden hangisidir?

Alfa Devleti vatandaşı olan bir kişi, turistik gezi amacıyla gittiği Beta Devleti'nde bir suç işlemiştir. Alfa Devleti, suçun kendi ülkesi dışında işlenmiş olmasına rağmen, failin kendi vatandaşı olması gerekçesiyle bu kişi hakkında yargılama yetkisini kullanmak istemektedir. Buna göre, Alfa Devleti'nin dayandığı yargı yetkisi ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta 'troyka' olarak adlandırılan devletin en üst düzey temsilcilerinin yargı bağışıklığına ilişkin kurallar ve Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) davası kararı dikkate alındığında; görev süresi dolmuş eski bir dışişleri bakanının, görevde olduğu dönemde gerçekleştirdiği 'özel/şahsi' nitelikteki fiilleri nedeniyle yabancı bir devletin ceza yargı yetkisinden yararlanma durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

(A) Devleti sınırları içerisinde bulunan bir şahsın, sınırın hemen karşısındaki (B) Devleti topraklarında tarlasında çalışan bir çiftçiye taş atarak yaralaması durumunda; (B) Devleti'nin, söz konusu fiilin kendi ülkesinde neticelenmiş olmasına dayanarak yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Kenya'nın başkenti Nairobi'de tatil yapan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, konakladığı otelin önünde bir Kenya vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve yaralanmıştır. Türkiye'nin, suçun mağdurunun kendi vatandaşı olması esasına dayanarak bu yabancı fail üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

Luvia Devleti vatandaşı olan bir kıdemli kılavuz kaptan, Arinna Devleti'nin münhasır ekonomik bölgesi dışındaki bitişik bölgesinde seyreden Arinna bayraklı bir kargo gemisinde görev yaparken, ağır ihmal sonucu geminin karaya oturmasına ve Arinna kıyı tesislerinde telafisi güç zararlar oluşmasına sebebiyet vermiştir. Olaydan sonra ülkesine dönen kaptan hakkında Arinna makamlarının iade talebi, Luvia anayasasının vatandaşı koruma hükümleri gereği reddedilmiştir. Ancak Luvia Devleti, uyuşmazlığın cezasız kalmaması adına kendi ceza kanunundaki 'vatandaş tarafından yabancı ülkede işlenen suçlar' maddesine dayanarak kovuşturma başlatmıştır.

Buna göre Luvia Devleti'nin söz konusu yargı yetkisini tesis etmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta bir devletin, yabancı bir devlet mahkemesinde aleyhine açılan bir davada 'yargı bağışıklığından' (immunity from jurisdiction) açıkça feragat etmesi durumunda, bu feragatin kesinleşen mahkeme kararının icrası (haciz süreci) üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Modern uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığının sınırlandırılması sürecinde, bir işlemin "egemenlik tasarrufu" ($jure$ $imperii$) mi yoksa "özel hukuk tasarrufu" ($jure$ $gestionis$) mi olduğunun tespitinde kullanılan ölçütler doktrinde ve yargı kararlarında tartışılmaktadır. Sınırlı bağışıklık teorisini benimseyen güncel eğilimler ve $2004$ tarihli "Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi" dikkate alındığında, bir işlemin bağışıklık kapsamında olup olmadığının belirlenmesinde esas alınması gereken temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?