Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Uluslararası hukukta 'Troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyelerinin sahip olduğu mutlak yargı bağışıklığına ilişkin Uluslararası Adalet Divanı (UAD), $2002$ tarihli 'Tutuklama Emri' (Yerodia) davasında bu durumun bir 'cezasızlık' (impunity) teşkil etmediğini vurgulamıştır.

Buna göre, bağışıklık ile cezasızlık arasındaki ayrımı ortaya koyan aşağıdaki hukuki durumlardan hangisi uluslararası hukuk normları ve UAD içtihadı ile bağdaşmaz?

$(A)$ Devleti topraklarında bulunan bir radyo vericisinden yapılan ve $(B)$ Devleti'ndeki belirli bir toplumsal grubu hedef alan kışkırtıcı yayınlar, bu yayınların $(B)$ Devleti'nde dinlenmesi üzerine ülkede ciddi kamu düzeni sorunlarına ve kamu binalarının tahrip edilmesine neden olmuştur. $(B)$ Devleti makamları, fiilin kendi ülkelerinde tamamlandığını ve neticelerinin kendi topraklarında meydana geldiğini belirterek failler hakkında cezai soruşturma başlatmıştır.

Buna göre $(B)$ Devleti'nin söz konusu olay üzerindeki yargı yetkisi iddiası, mülkilik ilkesinin aşağıdaki uygulama biçimlerinden hangisi ile açıklanabilir?

Namibya sınırları içerisinde gerçekleşen bir olayda, Alman vatandaşı bir mühendisin, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan bir yatırımcıya karşı gerçekleştirdiği dolandırıcılık ve kasten yaralama eylemleri sonucunda Türkiye'nin söz konusu yabancı fail üzerinde cezai yargı yetkisi iddiasında bulunması, uluslararası hukukta devletlerin 'kişisellik' (şahsilik) yetkisinin hangi boyutu ile gerekçelendirilir?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi çerçevesinde; bir devletin yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmaya rıza göstererek yargı bağışıklığından ($immunity$ $from$ $jurisdiction$) açıkça feragat etmesi durumunda, aleyhine verilen kararın icrası ve devlet malları üzerindeki haciz işlemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A Devleti Kültür ve Turizm Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir medya ajansı ile A Devleti'nin kış turizmi potansiyelini uluslararası alanda tanıtmak amacıyla beş yıl süreli bir reklam ve dijital pazarlama sözleşmesi imzalamıştır. A Devleti'nin sözleşme bedelini ödememesi üzerine ilgili medya ajansı, B Devleti mahkemelerinde tazminat davası açmıştır. A Devleti mahkemede, sözleşmenin bir devlet organı tarafından ve doğrudan kamu yararı (ülke tanıtımı) gözetilerek yapıldığını, dolayısıyla egemenlik tasarrufu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur. Modern uluslararası hukukta uygulanan "sınırlı yargı bağışıklığı teorisi" ($restrictive$ $immunity$ $theory$) uyarınca, bu uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini kullanırken dayandıkları esaslar; kural olarak suçun işlendiği yer, failin vatandaşlığı veya mağdurun vatandaşlığı gibi somut irtibat noktaları üzerine kuruludur. Buna karşın, bazı suç tiplerinde devlet ile suç arasında hiçbir geleneksel yer veya kişi bağlantısı bulunmasa dahi, söz konusu suçun tüm uluslararası toplumun ortak çıkarlarını ve vicdanını ağır biçimde zedelemesi nedeniyle her devletin yargılama yetkisine sahip olduğu kabul edilir.

Buna göre; bir devletin, kendi ülkesi dışında yabancı bir kişi tarafından yabancı kişilere karşı işlenen ve doğrudan kendi devlet güvenliğini veya ekonomik sistemini hedef almayan, ancak 'insanlığa karşı suçlar' kapsamında değerlendirilen fiiller üzerindeki yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Moğolistan sınırları içerisinde gerçekleşen bir olayda, bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı arkeoloğun, bir Rusya Federasyonu vatandaşı tarafından kasten yaralanması üzerine Türkiye Cumhuriyeti makamlarının, suçun mağdurunun Türk vatandaşı olması esasına dayanarak cezai yargı yetkisi kullanmak istemesi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

$A$ Devleti'nde hazırlanan ve içinde zehirli bir madde bulunan paketin postayla $B$ Devleti'ne gönderilmesi sonucunda, paketi açan kişinin $B$ Devleti topraklarında hayatını kaybetmesi durumunda; $B$ Devleti'nin suçun kendi ülkesinde neticelenmesi nedeniyle yargı yetkisini kullanması, mülkilik ilkesinin aşağıdaki görünümlerinden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletlerin cezai konularda yargı yetkisini tesis ederken başvurdukları 'aktif şahsilik' (kişisel yetki) ilkesi, devlet ile fail arasındaki vatandaşlık bağına dayanır. Ancak bu yetkinin teorik meşruiyeti ile fiili uygulanabilirliği arasındaki ayrım, egemenliklerin eşitliği ilkesi çerçevesinde kritik bir önem arz eder. Buna göre, aktif şahsilik ilkesinin uluslararası hukuktaki niteliği ve sınırları göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu yetkinin kapsamını en doğru şekilde tanımlar?

A Devleti'ne ait olan ve tamamen ticari amaçlarla B Devleti'ndeki bir bankada tutulan mevduat hesabı üzerinde, A Devleti aleyhine B Devleti mahkemelerinde açılmış bir ticari sözleşme davası henüz derdest iken (nihai karar verilmeden önce), davacı özel şirketin talebi üzerine mahkemece 'ihtiyati haciz' kararı verilmiştir. A Devleti, söz konusu uyuşmazlığın esasına ilişkin olarak B Devleti mahkemelerinin yargı yetkisini ve 'yargı bağışıklığından feragati' (waiver of immunity from jurisdiction) davanın başında açıkça kabul etmiştir.

Uluslararası hukukta (özellikle 2004 tarihli BM Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin Sözleşmesi'nde yansıyan genel ilkeler ışığında), bu ihtiyati haciz kararının uygulanabilirliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

2026 yılında Tayland'da tatil yapan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, bir Fransa vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve yaralanmıştır. Bu olay üzerine Türkiye Cumhuriyeti'nin, mağdurun kendi vatandaşı olması nedeniyle söz konusu suçla ilgili yargılama yetkisi kullanması uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

$A$ Devleti topraklarında bulunan bir siber suç grubu, $B$ Devleti sınırları içerisindeki stratejik bir barajın dijital kontrol sistemine uzaktan sızmış ve baraj kapaklarını kontrolsüz şekilde açarak $B$ Devleti'ndeki geniş tarım arazilerinin sular altında kalmasına ve yerleşim birimlerinde büyük çaplı maddi hasar oluşmasına neden olmuştur. $B$ Devleti, suçun icra hareketlerinin kendi egemenlik alanı dışında başlamasına rağmen, suçun kurucu bir unsuru olan 'neticenin' kendi topraklarında somutlaştığını ileri sürerek mülkilik ilkesi çerçevesinde yargı yetkisi kullanacağını ilan etmiştir.

Buna göre $B$ Devleti'nin bu tutumu, mülkilik ilkesinin (territoriality) aşağıdaki hangi uygulama biçimiyle ifade edilmektedir?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi çerçevesinde; bir devletin, yabancı bir devlet mahkemesinde aleyhine açılan bir davada yargı bağışıklığından feragat ederek yargılanmayı kabul etmesi, kural olarak aleyhine verilen hükmün icrası aşamasında aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurur?

A Devleti, B Devleti mahkemelerinde bir özel hukuk kişisi tarafından açılan tazminat davasında yargı bağışıklığından (immunity from jurisdiction) açıkça feragat etmiş ve yapılan yargılama sonucunda tazminat ödemeye mahkûm edilmiştir. Davacı, söz konusu mahkeme kararının infazını sağlamak amacıyla A Devleti'nin B Devleti sınırları içerisinde bulunan ve diplomatik misyonun kullanımına tahsis edilmiş olan taşınmazları üzerine ihtiyati haciz konulmasını talep etmiştir.

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi çerçevesinde, bu hukuki durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası ceza hukukunda devletlerin yargı yetkisini kullanırken dayandıkları geleneksel bağlar (yer veya şahıs bağlantısı) bulunmasa dahi, bazı suçların niteliği gereği her devletin yargılama yetkisine sahip olduğu kabul edilmektedir.

Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisi, 'evrensel yetki' (evrensellik ilkesi) kuralının; mülkilik, şahsilik ve koruma ilkelerinden tamamen bağımsız olarak uygulandığı bir senaryoyu ifade etmektedir?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin yargı bağışıklıkları 'kişisel bağışıklık' (ratione personae) ve 'işlevsel bağışıklık' (ratione materiae) olarak iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Buna göre; troyka (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyesi olmayan ve diplomatik bir statüsü bulunmayan üst düzey bir devlet görevlisinin (örneğin Savunma Bakanı veya Ekonomi Bakanı), yabancı bir devletin ceza yargı yetkisi karşısındaki hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin ceza yargı yetkisini kullanabilmesi için normal şartlarda suçun işlendiği yer (mülkilik) veya kişilerin uyruğu (şahsilik) gibi somut bir bağlantı noktasının varlığı aranır. Buna karşın; deniz haydutluğu, soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi tüm uluslararası toplumu ilgilendiren ağır suçlarda, bu tür bağlantı noktaları aranmaksızın her devletin yargılama yapabilmesine imkan sağlayan yetki türü aşağıdakilerden hangisidir?

(A) Devleti'nde faaliyet gösteren bir ilaç firmasının ürettiği ve hatalı kullanım talimatı içeren bir tıbbi ürün, (B) Devleti'ne ihraç edilmiştir. Bu ürünü (B) Devleti sınırları içerisinde satın alarak kullanan çok sayıda kişinin sağlığının ciddi şekilde bozulması üzerine (B) Devleti adli makamları bir ceza soruşturması başlatmıştır.

Buna göre, (B) Devleti'nin söz konusu olay üzerindeki yargı yetkisini kullanırken dayandığı temel uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan bir şahsın, başka bir yabancı ülke sınırları içerisindeyken Türk lirasının sahtesini üretmesi ve bu yolla Türkiye'nin mali güvenliğini tehlikeye atması durumunda; Türkiye Cumhuriyeti'nin bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahıs, ikamet ettiği yabancı bir ülkede, Türkiye'nin resmi dijital sertifikasyon sistemlerini ve iletişim altyapısını taklit ederek sahte 'Resmi Gazete' nüshaları yayımlamıştır. Bu sahte belgeler üzerinden devletin anayasal düzenini sarsmayı, milli güvenliği tehlikeye atmayı ve halk arasında dezenformasyon yaratarak kamu otoritesini zaafa uğratmayı amaçlamıştır.

Bu olayda, söz konusu suçun tamamen yurt dışında ve bir yabancı tarafından işlenmiş olmasına rağmen, Türkiye'nin bu şahsı yargılama yetkisine sahip olması uluslararası hukukun hangi ilkesiyle en iyi şekilde açıklanır?