Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

Sisplatin içeren yüksek emetojenik kemoterapi rejimi uygulanan ve eşlik eden kronik hastalıkları nedeniyle varfarin tedavisi alan bir hastada, gecikmiş (delayed) faz bulantı-kusmayı önlemek amacıyla tedaviye aprepitant eklenmiştir. Tedavinin 1. haftasında yapılan kontrolde hastanın $INR$ (International Normalized Ratio) değerinde klinik olarak anlamlı bir düşüş saptanmıştır. Bu ilaç etkileşiminin altında yatan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser nüksü nedeniyle değerlendirilen ve yapılan farmakogenetik analizde CYP2C19 genotipi açısından 'hızlı metabolizör' (extensive metabolizer) olduğu saptanan bir hastada, standart doz Omeprazol tedavisi ile intragastrik pH kontrolünün yetersiz kaldığı gözlenmiştir. Hekim, hastanın genetik profilinden kaynaklanan tedavi başarısızlığını aşmak amacıyla, biyotransformasyonu önemli ölçüde CYP izoenzimlerinden bağımsız olarak, non-enzimatik redüksiyon yoluyla gerçekleşen bir proton pompası inhibitörüne geçiş yapmayı planlamaktadır.

Bu farmakokinetik özelliğe sahip olan ve bu hasta için tercih edilmesi en uygun ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

İnflamatuar bağırsak hastalığı tedavisinde kullanılan sülfasalazin, gastrointestinal sistemde emilmeden kolona kadar ilerler ve burada bakteriyel enzimler aracılığıyla azo bağının koparılmasıyla iki ana bileşene ayrılır.

Buna göre, sülfasalazinin parçalanmasıyla oluşan ve intestinal mukozada lokal antiinflamatuar etki gösteren temel bileşen aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik konstipasyon nedeniyle tedavi gören $72$ yaşında, yutma güçlüğü (disfaji) olan bir hastada kullanılan; dışkıyı kayganlaştırarak pasajı kolaylaştıran ancak uzun süreli kullanımda $A, D, E$ ve $K$ vitaminlerinin emilimini azaltabilen ve aspirasyon durumunda lipid pnömonisine yol açabilen laksatif ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında diyabetik gastroparezi tanılı bir hastada mide boşalmasını hızlandırmak amacıyla metoklopramid tedavisi başlanıyor. Bu ilacın gastrointestinal sistem motilitesini artırıcı prokinetik etkisi, temel olarak aşağıdaki mekanizma çiftlerinden hangisi aracılığıyla gerçekleşir?

Klinik kullanımda olan pek çok antasit preparatı, alüminyum hidroksit ve magnezyum hidroksit bileşiklerini belirli oranlarda bir arada içerir. Bu iki farklı antasit bileşiğinin aynı preparat içerisinde kombine edilmesinin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında kadın hasta, kronik gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) nedeniyle yaklaşık $8$ yıldır kesintisiz lansoprazol kullanmaktadır. Hasta son zamanlarda gelişen kas krampları, kas güçsüzlüğü ve çarpıntı şikayetleriyle başvurmuştur. Yapılan fizik muayenede Trousseau ve Chvostek belirtileri pozitif saptanmıştır. Laboratuvar tetkiklerinde serum kalsiyum ($7.2$ mg/dL) ve potasyum ($2.8$ mEq/L) düzeyleri düşük bulunmuştur. Hastaya yapılan intravenöz kalsiyum ve potasyum replasmanına rağmen serum elektrolit düzeylerinin yükselmediği (tedaviye dirençli olduğu) gözlenmiştir. Bu hastadaki elektrolit bozukluklarının düzelmemesine neden olan ve proton pompası inhibitörü (PPI) kullanımına bağlı gelişen primer tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser tedavisinde kullanılan mukoza koruyucu ajanlar ve antasitlerin farmakodinamik özellikleri ve ilaç etkileşimleri göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$31$ yaşında erkek hasta, $2$ yıldır ülseratif kolit tanısıyla izlenmektedir. Hastalığı remisyonda tutmak amacıyla oral mesalamin ($5$-aminosalisilik asit) tedavisi almaktadır. Mesalaminin klasik siklooksijenaz ve lipooksijenaz inhibisyonu dışında, kolonik epitel hücrelerinde bulunan spesifik bir nükleer reseptöre bağlanarak pro-inflamatuar transkripsiyon faktörlerini baskıladığı ve mukozal iyileşmeyi bu yolla desteklediği bilinmektedir. Mesalaminin bu yolla hedef aldığı ve antiinflamatuar etkilerine aracılık eden temel nükleer reseptör aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik romatoid artrit nedeniyle yüksek doz diklofenak kullanan $32$ yaşında bir kadın hastada, gastrik ülser profilaksisi amacıyla bir ilaç başlanması planlanmaktadır. Ancak hastanın yapılan tetkiklerinde gebelik testi pozitif gelmiştir. Bu hastada abortus riski nedeniyle kullanımı kesinlikle kontrendike olan ilacın mide asit salgısını baskılama mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser tedavisinde kullanılan bir mukoza koruyucu ajan, yapısal olarak heparine benzeyen sülfata bir disakkarit türevidir. Bu ajan, mide asidi varlığında polimerize olarak ülser tabanındaki pozitif yüklü proteinlere bağlanmakla kalmaz; aynı zamanda bazik fibroblast büyüme faktörü ($bFGF$) ve vasküler endotelyal büyüme faktörü ($VEGF$) gibi endojen mediyatörleri ülser bölgesinde konsantre ederek doku onarımını ve anjiyogenezi stimüle eder. Yukarıda farmakolojik özellikleri tanımlanan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Hafif-orta şiddette ülseratif kolit tanısı alan $32$ yaşındaki erkek hastada sülfasalazin tedavisine başlandıktan $10$ gün sonra yaygın halsizlik, baş ağrısı ve vücutta döküntü şikayetleri gelişiyor. Laboratuvar incelemelerinde hastanın 'yavaş asetilleyici' fenotipine sahip olduğu saptanmıştır.

Bu hastada gözlenen sistemik yan etkilerden sorumlu olan ve ilacın kolondaki bakteriyel azoredüktazlar tarafından parçalanması sonucu açığa çıkan bileşen aşağıdakilerden hangisidir?

Geçirdiği majör ortopedik cerrahi sonrasında şiddetli karın şişliği ve gaz çıkaramama şikayetleri gelişen $65$ yaşındaki erkek hastanın radyolojik incelemesinde mekanik bir tıkanıklık saptanmıyor ve hastaya "akut kolonik psödo-obstrüksiyon (Ogilvie sendromu)" tanısı konuluyor. Destekleyici konservatif tedaviye yanıt alınamaması üzerine, kolinerjik sinapslarda asetilkolin yıkımını enzim inhibisyonu yoluyla geri dönüşümlü olarak engelleyen ve böylece kolonik motiliteyi artıran bir prokinetik ajan intravenöz yoldan uygulanıyor.

Uygulama sırasında ortaya çıkabilecek bradikardi ve bronkospazm riskine karşı ortamda atropin hazır bulundurulmasını gerektiren bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

34 yaşında kadın hasta, diyabetik gastroparezi tanısıyla prokinetik tedaviye başlıyor. Tedavinin üçüncü haftasında hasta, göğüslerinden süt gelmesi (galaktore) şikayetiyle başvuruyor. Yapılan nörolojik muayenede rijidite, tremor, distoni veya akatizi gibi ekstrapiramidal sistem bulgularına rastlanmıyor. Bu klinik tabloyu oluşturma olasılığı en yüksek olan ilaç ve etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Kırk beş yaşında kadın hasta, şiddetli idiyopatik gastroparezi nedeniyle kliniğe başvuruyor. Hastanın özgeçmişinde kardiyak aritmi öyküsü bulunmakta olup, eş zamanlı olarak şiddetli bir mantar enfeksiyonu nedeniyle güçlü bir CYP3A4 inhibitörü olan itrakonazol kullanmaktadır. Hastaya hem presinaptik dopamin $D_2$ reseptörlerini antagonize eden hem de asetilkolinesteraz enzimini inhibe ederek gastrointestinal motiliteyi artıran bir ajan başlanması planlanmaktadır.

Bu özelliklere sahip olan ve sitokrom P450 enzimlerinden ziyade temel olarak flavin monoojenaz (FMO) yolağı ile metabolize olduğu için hastanın mevcut tedavisiyle farmakokinetik etkileşim riski en düşük olan prokinetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddetli Crohn hastalığı tanısıyla infliksimab tedavisine başlanan bir hastada, gastroenterolog tedaviye azatiyoprin ekleyerek 'kombine tedavi' (combination therapy) stratejisini tercih etmiştir. Hekim bu yaklaşımın, biyolojik ajana karşı gelişebilecek antikorları baskılayarak tedavi başarısını artıracağını belirtmiştir. Buna göre, infliksimaba azatiyoprin eklenmesinin temel farmakolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Epigastrik ağrı ve yanma şikayetleri ile başvuran $40$ yaşındaki bir erkek hastaya, gastroözofageal reflü hastalığı tanısıyla famotidin reçete edilmiştir. İki haftalık kullanım sonrası şikayetleri tam olarak geçmeyen hastanın tedavisi lansoprazol ile değiştirilmiştir. Bu tedavi değişikliğinin temel farmakolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?