Genel Farmakoloji

$24$ yaşında, istenmeyen gebelikten korunmak amacıyla düzenli olarak oral kontraseptif kullanan bir kadın hastaya, latent tüberküloz tanısı konulmuş ve tedavisine Rifampisin eklenmiştir. Tedavinin ikinci ayında hastada beklenmedik bir gebelik geliştiği saptanmıştır. Bu durumun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında, şizofreni tanısıyla klozapin ($400 \text{ mg/gün}$) tedavisi alan ve uzun süredir günde $2$ paket sigara içen bir erkek hasta, zorunlu bir yatış nedeniyle sigara içilmeyen kapalı bir servise alınmıştır. Yatışının $5$. gününde hastada jeneralize tonik-klonik nöbetler ve konfüzyon gelişmiştir. Yapılan ölçümlerde klozapin kan düzeyi toksik sınırda bulunmuştur. Bu hastada gözlenen durumun temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Damar endotelinden salınan nitrik oksit ($NO$), düz kas hücresine girdikten sonra doğrudan hangi efektör proteini aktive ederek vazodilatasyona yol açan siklik guanozin monofosfat ($cGMP$) sentezini gerçekleştirir?

Yeni bir antikoagülan ilaç adayı, Faz 3 çalışmalarını başarıyla tamamlayarak klinik kullanım onayı almıştır. Ancak ilacın yaygın kullanımı sırasında, $CYP2C19$ polimorfizmine bağlı olarak bazı hastalarda ciddi kanama komplikasyonları bildirilmiş ve bu durumun araştırılmasına karar verilmiştir. İlacın pazara çıktıktan sonra geniş popülasyonlarda nadir görülen advers etkilerinin ve uzun dönem güvenliliğinin izlendiği bu süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Farmakokinetik süreçlerde ilaçların dokulara dağılımını ve serbest fraksiyonunu belirleyen en önemli faktörlerden biri plazma proteinlerine bağlanma düzeyidir. Buna göre, asidik yapıdaki ilaçların plazmada öncelikle bağlandığı protein aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında, jeneralize tonik-klonik nöbetleri nedeniyle $300$ mg/gün fenitoin kullanan bir hastaya, epigastrik yanma şikayetiyle bir ilaç tedavisi eklenmiştir. Tedavinin $10$. gününde hastada denge kaybı, nistagmus ve diplopi semptomları ortaya çıkmıştır. Yapılan tetkiklerde fenitoin plazma düzeyinin terapötik aralığın üzerine çıktığı saptanmıştır. Bu tabloya neden olan ilacın fenitoin metabolizmasını inhibe ederek doz bağımlı Tip A (artırılmış) advers etkiye yol açtığı bilinmektedir. Buna göre, fenitoin ile etkileşime girerek bu klinik tabloya neden olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Östrojen reseptörü pozitif meme kanseri olan bir hastada tamoksifen tedavisi sırasında, eş zamanlı olarak başlanan bir antidepresan sonrası tedavinin etkinliğinde azalma (terapötik başarısızlık) saptanmıştır. Bu etkileşimin, tamoksifenin biyotransformasyonunda rol oynayan polimorfik bir enzimin inhibisyonuna bağlı olduğu düşünülmektedir. Buna göre, bahsi geçen enzim ve bu ilaç etkileşiminin klinik sonucunun benzerlik gösterdiği genetik fenotip aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Kalp hızının otonomik regülasyonunda parasempatik sistemin yavaşlatıcı etkisi, sinoatriyal düğümdeki muskarinik $M_2$ reseptörleri üzerinden gerçekleşir. Bu reseptörlerin aktivasyonu sonucunda, hücre içi adenilat siklaz aktivitesi azalarak $cAMP$ seviyelerinde düşüş meydana gelir ve pacemaker akımı ($I_f$) baskılanır. Ancak deneysel bir modelde, adenilat siklaz enziminin inhibisyonu farmakolojik olarak tamamen bloke edilmesine rağmen, asetilkolin uygulandığında sinoatriyal düğüm hücrelerinde belirgin bir hiperpolarizasyon oluştuğu ve kalp hızının yavaşladığı gözlemlenmektedir.

Bu durumda, $cAMP$ yolağından bağımsız olarak gerçekleşen bu hiperpolarizasyonun moleküler mekanizması aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanır?

Akut miyokard enfarktüsü (AMI) gibi sistemik inflamatuar yanıtın tetiklendiği klinik tablolarda, plazmada bulunan alfa-1 asit glikoprotein ($AAG$) seviyelerinde belirgin bir artış meydana gelmektedir. Bu durumun farmakokinetik yansımalarını değerlendiren bir hekimin; plazma $AAG$ seviyesi artmış olan ve bu proteine yüksek oranda bağlanan bazik karakterli bir ilaç (örneğin lidokain) infüzyonu alan bir hastada, ilacın dağılım ve konsantrasyon parametrelerinde gözlemleyeceği değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Aşağıda, belirli bir reseptör sistemi üzerinden etki gösteren üç farklı farmakolojik ajanın özellikleri tanımlanmıştır:

* K maddesi: Reseptöre yüksek afiniteyle bağlanır ve %100 intrinsik aktivite göstererek maksimum biyolojik yanıtı oluşturur.
* L maddesi: Reseptöre kovalent bağlarla geri dönüşümsüz olarak bağlanır ve tek başına herhangi bir biyolojik yanıt oluşturmaz.
* M maddesi: Reseptöre yüksek afiniteyle bağlanır ve tek başına maksimum yanıtın sadece %40'ına kadar etki oluşturabilir.

Bu sistemde 'yedek reseptör' (spare receptors) bulunmadığı varsayıldığında, bu maddelerin etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir ilacın farmakokinetik özellikleri incelendiğinde, uygulama yapıldığı anda plazma konsantrasyonunun en yüksek seviyeye ($C_{max}$) ulaştığı, $T_{max}$ süresinin sıfır olduğu ve biyoyararlanımın $\%100$ olduğu saptanmıştır. Bu özelliklere sahip olan ilaç uygulama yolu aşağıdakilerden hangisidir?

Glukokortikoid reseptörleri, ligand bağlanmadan önce sitoplazmada bazı şaperon proteinlerle kompleks oluşturarak inaktif halde tutulur. Ligandın (örneğin kortizol) reseptöre bağlanmasıyla bu kompleksten ayrılan ve reseptörün nükleer translokasyon sinyalinin açığa çıkmasını sağlayan protein aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni bir ilaç adayının klinik geliştirme sürecinde; ilacın hedef hastalığa sahip kısıtlı bir gönüllü grubunda ($100-300$ hasta) ilk kez terapötik etkinliğinin araştırıldığı, yan etki profilinin değerlendirildiği ve $CYP2D6$ gibi genetik polimorfizmlerin bireysel doz gereksinimi üzerindeki etkilerinin gözlemlenerek optimum doz aralığının belirlendiği evre aşağıdakilerden hangisidir?

X reseptörleri üzerine etkili tam agonist niteliğindeki bir analjezik molekülün (Molekül K) farmakodinamik özellikleri araştırılmaktadır. Deney ortamına, Molekül K ile aynı reseptöre kovalent bağlandığı bilinen Molekül Y, düşük konsantrasyonlarda eklendiğinde; Molekül K'nin doz-yanıt eğrisinin sağa kaydığı (EC50 değerinin arttığı) ancak maksimum yanıtın ($E_{max}$) değişmediği gözlemlenmiştir.

Bu bulgular ışığında, ortamdaki reseptör-ilaç etkileşimi ve antagonizma türü ile ilgili en doğru açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik bir hastalığın tedavisi için geliştirilen yeni bir oral ilacın farmakokinetik parametreleri incelenmektedir. İlacın sistemik klerensi ($Cl$) $3\text{ L/saat}$ ve oral biyoyararlanımı ($F$) $0.8$ olarak saptanmıştır.

Bu ilaç ile tedavide hedeflenen kararlı durum plazma konsantrasyonu ($C_{ss}$) $10\text{ mg/L}$ olduğuna göre, her $8\text{ saatte}$ bir uygulanması gereken oral idame dozu aşağıdakilerden hangisidir?

62 yaşında atriyal fibrilasyon nedeniyle kronik varfarin tedavisi alan bir erkek hastaya, yeni tanı konulan akciğer tüberkülozu nedeniyle rifampin içeren bir kombinasyon tedavisi başlanıyor. Tedavinin ikinci haftasında yapılan kontrolde hastanın INR (International Normalized Ratio) değerinin klinik hedefin altına düştüğü ve subterapötik düzeye gerilediği saptanıyor. Bu hastada gözlenen klinik tablonun en olası mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

İlaçların vücuttaki dağılım hacmi ($V_d$); ilacın fizikokimyasal özellikleri, plazma ve doku proteinlerine bağlanma oranları ile hastaya ait fizyolojik veya patolojik faktörlerden etkilenir.

Buna göre, aşağıda verilen klinik durum ve ilacın dağılım özellikleri üzerindeki beklenen etkisi ile ilgili eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir farmakoloji laboratuvarında, izole ileum preparatında tam agonist $X$ ilacı ile kompetitif antagonist $Y$ ilacı arasındaki etkileşim Schild analizi yöntemiyle incelenmiştir. Yapılan deneyler sonucunda elde edilen Schild grafiğinin eğiminin $1$ (bir) olduğu ve grafiğin $x$-eksenini kestiği noktanın ($pA_2$ değeri) $8$ olduğu saptanmıştır. Bu verilere göre, antagonist $Y$ ilacı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Farmakolojik bir araştırmada, izole düz kas hücresi üzerinde $X$ reseptörleri aracılığıyla kasılma yanıtı oluşturan bir tam agonistin ($A$ maddesi) doz-yanıt eğrisi belirlenmiştir. Aynı ortamda, bu reseptöre karşı affinitesi yüksek olan ancak düşük içsel aktiviteye ($E_{max} = \%30$) sahip bir molekül ($B$ maddesi) varlığında, $A$ maddesinin doz-yanıt eğrisinin sağa kaydığı ve ortamda $A$ maddesinin konsantrasyonu ne kadar artırılırsa artırılsın maksimum kasılma yanıtının \%30 seviyesini aşamadığı gözlenmiştir. Buna göre, $B$ maddesinin $A$ maddesi üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Sanal dağılım hacmi ($V_d$) $40\text{ L}$, eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $7\text{ saat}$ olan ve eliminasyonunun $\%80$’i böbrekler yoluyla değişmeden atılarak gerçekleşen bir ilaç, sağlıklı bir gönüllüye intravenöz infüzyon şeklinde uygulanmaktadır. Renal klirensi $\%50$ oranında azalmış olan bir hastada, bu ilacın plazma kararlı durum konsantrasyonunu ($C_{ss}$) $10\text{ mg/L}$ düzeyinde tutabilmek için gerekli olan intravenöz infüzyon hızı saatte kaç $\text{mg}$ olmalıdır? ($\ln 2 \approx 0,7$ alınız).