Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

42 yaşında multipl skleroz ($MS$) tanısı olan ve alt ekstremitelerinde ağrılı spastisite şikayeti bulunan bir kadın hastaya, santral etkili bir kas gevşetici olan baklofen tedavisi başlanmıştır. Bu ilacın spinal kord düzeyindeki hücresel etki mekanizmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$64$ yaşında kadın hasta, yeni tanı konulan Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa ve karbidopa kombinasyonu kullanmaya başlamıştır. Ancak klinik izlemde semptom kontrolünün yetersiz olduğu görülmüş ve mevcut tedaviye entakapon eklenmesi kararlaştırılmıştır. Bu hastada tedaviye entakapon eklenmesinin temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Bipolar bozukluk ve kronik bel ağrısı nedeniyle lityum, sertralin ve düşük doz ketiapin kullanmakta olan $35$ yaşında erkek hasta; şiddetli ağrı atağı sonrası acil serviste tramadol uygulanmasının ardından konfüzyon, taşikardi, yoğun terleme ve $39.2^\circ C$ ateş tablosuyla müşahede altına alınıyor. Fizik muayenede saptanan aşağıdaki bulgulardan hangisi, bu hastadaki klinik tablonun nöroleptik malign sendromdan (NMS) ziyade serotonin sendromu (SS) lehine olduğunu en güçlü şekilde destekler?

$54$ yaşında, yaklaşık $10$ yıldır Parkinson hastalığı tanısıyla levodopa/karbidopa tedavisi alan bir erkek hasta, son zamanlarda gelişen canlı görsel halüsinasyonlar ve persekütuar sanrılar nedeniyle psikiyatri polikliniğine getirilmiştir. Hastanın nörolojik muayenesinde Parkinsoniyen bulguların (rijidite, bradikinezi) mevcut tedaviyle kontrol altında olduğu saptanmıştır.

Bu hastada mevcut motor bulguları kötüleştirmeden psikotik semptomların kontrol altına alınması için tercih edilmesi gereken en uygun antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Geçmişinde madde kullanım bozukluğu öyküsü olan 34 yaşındaki erkek hasta, ağır kaldırma sonrası gelişen akut lomber kas spazmı nedeniyle başvuruyor. Hekim, hastaya reçete edeceği kas gevşeticilerden birini; hepatik CYP2C19 enzimi aracılığıyla barbitürat benzeri sedatif özellikler gösteren ve bağımlılık potansiyeli yüksek olan 'meprobamat' adlı aktif metabolite dönüştüğü gerekçesiyle elemektedir.

Hekimin bu nedenle tercih etmediği, akut kas spazmlarında kullanılan santral etkili kas gevşetici aşağıdakilerden hangisidir?

Acil servise konfüzyon, bulantı ve oligüri şikayetleriyle getirilen $32$ yaşında bir hastanın idrar tetkikinde zarf şeklinde kalsiyum oksalat kristalleri saptanmıştır. Etilen glikol zehirlenmesi tanısıyla fomepizol tedavisine başlanan hastada, metabolizmayı toksik olmayan yollara kaydırmak amacıyla kofaktör desteği planlanmaktadır. Bu klinik tabloda, gliyoksilatın daha az toksik olan metabolitlere dönüşümünü sağlamak için kullanılan kofaktörler ve ilgili metabolik yollarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$32$ yaşında erkek hasta, sağ elinde uyuşma ve istemsiz hareketlerle karakterize, bilincin korunduğu fokal nöbetler nedeniyle başvuruyor. Yapılan değerlendirme sonucu hastada sodyum kanallarını bloke ederek etki gösteren ve güçlü sitokrom $P450$ enzim indüksiyonu yapmasıyla bilinen bir antiepileptik ilaç başlanmasına karar veriliyor. Bu özelliklere sahip antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddetli karaciğer sirozu nedeniyle takip edilen ve böbrek fonksiyon testleri normal sınırlarda olan $52$ yaşındaki bir hasta, alkol bağımlılığına yönelik yatarak detoksifikasyon programını yeni tamamlamıştır. Hasta, taburculuk sonrası alkol aşermesini (craving) kontrol altında tutmak ve nüksü önlemek için medikal tedavi talep etmektedir.

Mevcut klinik tablosu göz önüne alındığında, bu hasta için tercih edilmesi gereken en uygun idame ilacının etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

75 yaşındaki bir erkek hasta, geçirilmekte olan majör ortopedik cerrahi sonrası serviste izlenirken şiddetli ajitasyon ve anksiyete tablosu geliştiriyor. Hastanın özgeçmişinde karaciğer fonksiyonlarında yaşa bağlı fizyolojik azalma olduğu biliniyor. Hekim, hastayı sakinleştirmek için parenteral yolla bir benzodiazepin uygulamaya karar veriyor.

Bu klinik tabloda, hepatik mikrozomal oksidasyona (Faz I) uğramadan doğrudan glukuronidasyon (Faz II) ile metabolize edilmesi ve aktif metaboliti bulunmaması nedeniyle birikim riski en düşük olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$10$ yaşında bir erkek çocuk, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısıyla izlenmektedir. Hastaya, daha önce kullanılan stimülanların iştah kaybı ve "rebound" etkileri nedeniyle, suiistimal potansiyeli daha düşük olan ve plazma konsantrasyonu daha stabil seyreden lisdeksamfetamin tedavisi başlanması planlanıyor. Bu ilacın bir ön-ilaç (prodrug) olduğu ve aktif formu olan $d$-amfetamine ancak sistemik dolaşıma geçtikten sonra dönüştüğü bilinmektedir. Buna göre, lisdeksamfetaminin aktif $d$-amfetamine dönüşümünden (aktivasyonundan) sorumlu olan temel bölge aşağıdakilerden hangisidir?

Akut mekanik bel ağrısına bağlı gelişen kas spazmı nedeniyle ilaç tedavisi başlanacak olan 68 yaşındaki erkek hastanın öyküsünden, benign prostat hiperplazisine bağlı idrar retansiyonu ve dar açılı glokom tanısı olduğu öğreniliyor. Hekim, santral etkili kas gevşeticiler arasından, trisiklik antidepresanlara yapısal benzerlik gösteren ve güçlü antimuscarinik yan etkileri nedeniyle bu hastada kontrendike olabilecek ilacı reçete etmekten kaçınmaktadır. Hekimin elediği bu ilacın ayrıca serebral palsi veya spinal kord hasarına bağlı kronik spastisite tedavisinde de etkisiz olduğu bilinmektedir.

Tanımlanan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

38 yaşındaki erkek hasta, bir yıl önce geçirdiği trafik kazası sonrası gelişen spinal kord yaralanmasına bağlı alt ekstremitelerde şiddetli spastisite ve ağrılı kas spazmları nedeniyle fizik tedavi polikliniğine başvuruyor. Yapılan tetkiklerde karaciğer fonksiyon testleri normal sınırlarda saptanan hastaya, spinal korddaki internöronlar üzerinde bulunan alfa-2 adrenerjik reseptörleri aktive ederek etki gösteren tizanidin tedavisi başlanıyor. Tizanidinin spinal kord düzeyindeki bu terapötik etkisi, aşağıdaki nörotransmiterlerden hangisinin salınımını inhibe etmesine bağlıdır?

Geliştirilmekte olan 'Anestezik X' isimli yeni bir inhalasyon ajanının fizikokimyasal özellikleri incelendiğinde; yağ/gaz partisyon katsayısının halotandan daha yüksek, kan/gaz partisyon katsayısının ise desflurana benzer şekilde çok düşük olduğu saptanmıştır.

Bu farmakolojik verilere göre, Anestezik X ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan intravenöz ($İV$) ve inhalasyon anestezikleriyle ilgili aşağıdaki klinik ve farmakolojik bilgilerden hangisi yanlıştır?

Acil servise aşırı dozda ilaç alımı sonrası somnolans, konfüzyon ve hafif solunum depresyonu ile getirilen 45 yaşındaki bir hastada, yapılan tetkikler sonucunda benzodiazepin intoksikasyonu saptanmıştır. Bu hastaya spesifik antidot olarak flumazenil uygulanmış ve klinik tablosunda belirgin düzelme gözlenmiştir.

Bu vaka ve ilgili ilaçların farmakolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Acil servise bulantı, kusma ve konfüzyon şikayetleriyle getirilen 35 yaşındaki bir hastanın yapılan laboratuvar incelemesinde anyon açığı artmış metabolik asidoz saptanmıştır. İdrar tetkikinde 'zarf şeklinde' (oktahedral) kristallerin görülmesi üzerine hastaya etilen glikol zehirlenmesi tanısı konulmuştur. Bu hastada toksik bir metabolit olan oksalat birikimini azaltmak ve metabolizmayı toksik olmayan ürünlere kaydırmak amacıyla tedaviye eklenmesi gereken vitamin çifti aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında bir erkek hasta, yaklaşan uzmanlık sınavı maratonunda uyanık kalmak ve konsantrasyonunu artırmak amacıyla yüksek dozda amfetamin türevi bir ilaç kullandığını belirtmektedir. Acil servise ajitasyon, hipertansiyon ($180/115$ mmHg), taşikardi ($130/dk$), belirgin midriyazis ve aşırı terleme bulguları ile başvuran hastada sempatomimetik bir tablo izlenmektedir. Amfetaminlerin sinaptik aralıkta dopamin ve norepinefrin konsantrasyonunu artırma mekanizmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Uykusuzluk tedavisi için 'benzodiazepin reseptör agonisti' yapısında bir ilaç kullanan $48$ yaşında bir hasta, yüksek doz alımına bağlı gelişen derin sedasyon ve solunum baskılanması tablosuyla acil servise getirilmiştir. Hastaya intravenöz yolla uygulanan flumazenil sonrası klinik tablonun hızla düzeldiği izlenmiştir. Söz konusu ilacın; $GABA_A$ reseptör kompleksinin sadece $\alpha_1$ alt birimine selektif olarak bağlandığı, klor kanallarının açılma frekansını artırdığı ve karaciğerde esas olarak aldehit oksidaz enzimi ile metabolize edildiği bilinmektedir. Bu hasta ve kullanılan ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan ajanların fizikokimyasal özellikleri, farmakokinetik parametreleri ve sistemik yan etki profilleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Narkolepsi tanısı alan 30 yaşındaki bir hastada, gün boyu süren aşırı uyku halini kontrol altına almak amacıyla uyanıklığı artıran (eugeroic) bir ajan başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın periferik sempatomimetik etkilerinin (taşikardi, hipertansiyon gibi) amfetaminlere göre çok daha az olduğu ve temel etkisini nükleus akkumbens gibi beyin bölgelerinde dopamin taşıyıcısını (DAT) inhibe ederek gösterdiği bilinmektedir. Bu özelliklere sahip olan ve tedavide tercih edilen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?