Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

Lokal anesteziklerin farmakolojik özellikleri, sodyum kanalları ile etkileşimleri ve klinik toksisite profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Benzodiazepinler, $GABA_A$ reseptör kompleksine bağlanarak klor kanallarının açılma sıklığını (frekansını) artırırken, barbitüratların aksine bu kanalları açabilmek için mutlaka endojen $GABA$ varlığına ihtiyaç duyarlar ($GABA$-mimetik etkileri yoktur). Bu mekanistik fark benzodiazepinlere aşağıdaki klinik özelliklerden hangisini kazandırır?

$48$ yaşında fokal başlangıçlı nöbetleri olan ve eşlik eden kronik hastalıkları nedeniyle çok sayıda farklı ilaç (polifarmasi) kullanan bir hastada, sitokrom $P450$ enzim sistemi ile anlamlı bir etkileşime girmemesi ve voltaj bağımlı kalsiyum kanallarının $\alpha_2\delta$ ($alfa-2-delta$) alt birimine bağlanarak etki göstermesi nedeniyle tercih edilen antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında bir hasta, ev yapımı alkollü bir içecek tükettikten yaklaşık $16$ saat sonra gelişen şiddetli karın ağrısı, bulantı ve nefes darlığı nedeniyle acil servise getirilmiştir. Hastanın oftalmolojik muayenesinde retinada yaygın ödem ve görme keskinliğinde belirgin azalma saptanmıştır. Laboratuvar incelemesinde anyon açığı artmış metabolik asidoz ($pH: 7.12$, $HCO_3: 10$ mEq/L) tespit edilmiştir. Bu hastada gelişen ağır metabolik asidoz ve retinotoksisiteden sorumlu olan temel metabolitin hücresel düzeydeki etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında, böbrek nakli sonrası siklosporin tedavisi alan erkek hastada jeneralize tonik-klonik nöbetler gelişmiştir. Hastaya başlanan antiepileptik tedavinin $2.$ haftasında plazma siklosporin düzeyinin belirgin azaldığı ve organ reddi (rejeksiyon) bulgularının ortaya çıktığı saptanmıştır. Ayrıca hastada belirgin sedasyon şikayeti mevcuttur. Bu klinik tabloya yol açan antiepileptik ilaç ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Majör depresyon tanısıyla uzun süredir paroksetin (SSRI) tedavisi gören 55 yaşındaki kadın hasta, boyun bölgesinde gelişen akut kas spazmı nedeniyle reçete edilen yeni bir ilacı kullanmaya başlıyor. Tedavinin üçüncü gününde hasta acil servise bilinç bulanıklığı, aşırı terleme, taşikardi, rijidite ve alt ekstremitelerde belirgin hiperrefleksi (klonus) tablosuyla getiriliyor. Vücut sıcaklığı 38.8°C olarak ölçülüyor. Bu klinik tablonun gelişmesine neden olma riski en yüksek olan ve hastaya reçete edildiği düşünülen santral etkili kas gevşetici aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezide kullanılan ajanların fizikokimyasal parametreleri (MAC, çözünürlük katsayıları) ile klinik farmakolojik profilleri arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Şizofreni tanısı nedeniyle tedavi altına alınan $31$ yaşındaki bir kadın hastada, tedavinin üçüncü ayında libido kaybı, amenore ve galaktore şikayetleri gelişiyor. Laboratuvar tetkiklerinde serum prolaktin seviyesinin referans değerlerin çok üzerinde olduğu saptanıyor. Bu hastanın kullandığı ilacın 'atipik' bir antipsikotik olduğu bilindiğine göre, mevcut klinik tabloya neden olma olasılığı en yüksek olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Serotonin sendromu ve nöroleptik malign sendrom (NMS), klinik olarak birbirine benzeyen ancak farklı mekanizmalarla ortaya çıkan tablolardır. Bu iki sendromun ayırıcı tanısında, fizik muayenede saptanan aşağıdaki bulgulardan hangisinin varlığı öncelikle serotonin sendromunu düşündürür?

Majör depresif bozukluk tanısıyla fluoksetin tedavisi alan 42 yaşındaki bir kadın hasta, geçirdiği elektif diz cerrahisi sonrası taburcu ediliyor. Evde orta şiddetli ağrı kontrolü amacıyla oral bir opioid analjezik reçete ediliyor. Ancak hasta, ilacı önerilen dozlarda ve düzenli kullanmasına rağmen ağrısının hiç hafiflemediğini belirterek başvuruyor. Hekim, hastanın kullandığı antidepresanın, reçete edilen analjeziğin aktif metabolitine dönüşümünü sağlayan hepatik enzimi güçlü bir şekilde inhibe ettiğini ve bu nedenle analjezik etkinin oluşmadığını fark ediyor. Buna göre, hastada analjezik etkisi engellenen bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$42$ yaşında fokal başlangıçlı jeneralize tonik-klonik nöbetleri olan erkek hasta, antiepileptik tedavi altındayken son zamanlarda gelişen aşırı sinirlilik, irritabilite ve agresyon şikayetleriyle başvurmuştur. Yapılan incelemede bu psikiyatrik yan etkilerin; hastanın kullandığı, sitokrom $P450$ sistemiyle etkileşime girmeyen ve plazma proteinlerine bağlanma oranı ihmal edilebilir düzeyde olan antiepileptik ilacına bağlı olduğu düşünülmüştür.

Bu hastanın kullandığı ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

İnme sekeline bağlı spastisite nedeniyle uzun süredir oral kas gevşetici tedavisi gören 64 yaşındaki erkek hasta, komplike idrar yolu enfeksiyonu tanısıyla siprofloksasin tedavisine başladıktan 3 gün sonra acil servise getiriliyor. Fizik muayenede hastanın şuuru letarjik, kan basıncı 80/50 mmHg, kalp hızı 44/dk (bradikardik) olarak ölçülüyor; ayrıca belirgin ağız kuruluğu saptanıyor. Nörolojik muayenede kas tonusunun ileri derecede azaldığı (hipotoni) gözleniyor. Biyokimya tetkiklerinde kreatinin ve transaminaz değerleri normal sınırlardadır. Bu klinik tabloya neden olan kas gevşetici ilaç ve etkileşimin temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Multiple Skleroz (MS) tanısı ile takip edilen ve alt ekstremitelerindeki spastisite şikayeti nedeniyle santral etkili bir kas gevşetici kullanan 40 yaşındaki kadın hastaya, eşlik eden obsesif kompulsif bozukluk (OKB) için fluvoksamin reçete ediliyor. Tedavinin üçüncü gününde hastada derin bir somnolans, bradikardi ve kan basıncının $85/55$ mmHg ölçüldüğü şiddetli bir hipotansiyon tablosu gelişiyor.

Bu klinik etkileşime yol açan kas gevşeticinin temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$34$ yaşında kadın hasta, hem fokal başlangıçlı nöbetleri hem de migren ataklarının profilaksisi amacıyla bir antiepileptik ilaç kullanmaktadır. Tedavi sürecinde hastada iştah kaybı, kilo kaybı ve kelime bulma güçlüğü gibi şikayetler gelişmiştir. Bu hastada kullanılan ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Acil servise getirilen bir hastada ajitasyon, bilateral midriyazis, taşikardi, hipertansiyon ve belirgin terleme (diyaforez) saptanmıştır. Hastanın kullandığı maddenin, presinaptik sinir uçlarında dopamin, noradrenalin ve serotonin geri alımını (reuptake) sağlayan taşıyıcıları güçlü bir şekilde inhibe ederek sinaptik aralıktaki monoamin konsantrasyonunu artırdığı bilinmektedir. Bu klinik tabloya ve etki mekanizmasına sahip olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Anestezi pratiğinde kullanılan volatil ve intravenöz ajanların fizikokimyasal sabitleri, etki mekanizmaları ve sistemik toksisite profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdaki klinik ve farmakolojik eşleşmelerden hangisi doğrudur?

$68$ yaşında, metastatik akciğer kanseri nedeniyle yaklaşık $3$ aydır yüksek doz oral morfin sülfat ($120$ mg/gün) tedavisi alan bir hasta, akut kolesistit ön tanısıyla cerrahi servisine yatırılıyor. Hastanın şiddetli karın ağrısını kontrol altına almak amacıyla intramusküler yolla nalbuofin uygulanıyor. Uygulamadan yaklaşık $15$ dakika sonra hastada şiddetli ajitasyon, yaygın kas ağrısı, pupillerde genişleme (midriyazis), terleme ve abdominal kramplar gelişiyor. Bu hastada gözlenen klinik tablonun en olası farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$24$ yaşında erkek hasta, şizofreni tanısıyla olanzapin tedavisi almaktadır. Tedavinin $3$. ayında yapılan kontrolde hastanın $8$ kg aldığı, kan basıncının arttığı, açlık kan şekerinin ve serum trigliserid düzeylerinin yükseldiği saptanıyor. Bu hastada gelişen metabolik yan etkilerle en güçlü ilişkisi olan reseptör blokajı çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Parkinson hastalığı tedavisinde levodopa ile birlikte karbidopa kullanılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Serebrovasküler olay (inme) sonrası sağ tarafında spastisite gelişen $62$ yaşındaki bir erkek hastada; kas güçsüzlüğü oluşturma potansiyeli belirgin şekilde düşük olan ve omurilikteki internöronlar düzeyinde presinaptik inhibisyon yaparak eksitatör nörotransmitter salınımını azaltan bir ilaç başlanmıştır. Hastanın takibinde belirgin ağız kuruluğu ve kan basıncında düşme (hipotansiyon) gözlendiğine göre, tercih edilen bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?