Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

$32$ yaşında erkek hasta, burun yoluyla toz bir madde kullanımını takiben gelişen şiddetli göğüs ağrısı, çarpıntı ve ajitasyon şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde kan basıncı $190/110$ mmHg, nabız $130/dk$ ve pupiller bilateral midriyatik olarak saptanıyor. Çekilen elektrokardiyografisinde (EKG) sinüs taşikardisi ve QRS kompleksinde genişleme ($125$ ms) izleniyor. Bu klinik tabloya neden olan maddenin, sempatomimetik etkilerinin yanı sıra EKG'de saptanan QRS değişikliğinden sorumlu olan temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$42$ yaşındaki erkek hasta, ani başlayan şiddetli göğüs ağrısı ve çarpıntı şikayetiyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenesinde kan basıncı $185/110$ mmHg, nabız $125$/dakika, vücut ısısı $38.4$°C ve pupillerde belirgin midriyazis saptanıyor. Öyküsünden nazal yolla bir madde kullandığı öğrenilen hastanın klinik tablosundan sorumlu olan maddenin temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında erkek hasta, ellerinde istirahat tremoru ve hareketlerinde yavaşlama şikayetiyle başvuruyor. Yapılan nörolojik muayene sonrası Parkinson hastalığı tanısı konulan hastaya semptomatik tedavi amacıyla bir ilaç başlanıyor. Tedavinin ikinci haftasında hastada idrar yapmada zorluk ve ağrılı idrar çıkışı şikayetleri gelişiyor. Özgeçmişinde benign prostat hiperplazisi (BPH) öyküsü olduğu öğrenilen bu hastada, mevcut yan etkiye neden olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında kadın hastaya şizofreni tanısı konulmuş ve tedavisine atipik bir antipsikotik olan olanzapin başlanmıştır. Atipik antipsikotiklerin, haloperidol gibi tipik antipsikotiklere göre ekstrapiramidal yan etki oluşturma riskinin belirgin şekilde daha düşük olmasından sorumlu tutulan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında erkek hasta, yaklaşık $15$ yıldır kronik şizofreni tanısıyla takip edilmektedir. Hasta, son zamanlarda görme keskinliğinde azalma, gece körlüğü ve cisimleri kahverengi tonda görme şikayetleriyle göz hastalıkları polikliniğine başvurur. Yapılan fundus muayenesinde retinada pigment kümelenmeleri saptanır. Hastanın uzun süredir kullandığı antipsikotik ilacın günlük dozunun $800$ mg'ın üzerinde olduğu öğreniliyor. Bu klinik tabloya neden olan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Akut enflamasyon veya apse varlığı gibi doku $pH$ değerinin fizyolojik sınırların altına düştüğü durumlarda, lokal anesteziklerin klinik etkisinin geç başlamasının veya yetersiz kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi pratiğinde kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların fizikokimyasal parametreleri (kan/gaz partisyon katsayısı, MAC), metabolik süreçleri ve sistemik etkileri arasındaki ilişkiler değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Selektif serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) kullanımı sonrası gelişen hiperpireksi ve nöromüsküler bulgular serotonin sendromu olarak adlandırılırken; benzer şekilde antipsikotik ilaç kullanımı sonrası ortaya çıkan hiperpireksi, otonomik instabilite ve şiddetli kas rijiditesi ile karakterize tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Benzodiazepinler, $GABA_A$ reseptör kompleksine bağlanarak klor kanallarının açılma frekansını (sıklığını) artırırken; barbituratlar bu kanalların açık kalma süresini uzatmaktadır. Yüksek doz alprazolam alımına bağlı somnolans ve solunum depresyonu ile acil servise getirilen bir hastada, benzodiazepinlerin bu elektrofizyolojik etkisini kompetitif olarak geri döndürmek amacıyla kullanılan spesifik antagonist aşağıdakilerden hangisidir?

Serebrovasküler olay sonrası alt ekstremitelerinde spastisite gelişen $58$ yaşındaki bir erkek hastada; rehabilitasyon sürecinde mobilizasyonu kolaylaştırmak amacıyla, diğer santral etkili kas gevşeticilere kıyasla çizgili kaslarda daha az "kas güçsüzlüğü" (weakness) oluşturması beklenen bir ajan tercih edilmek istenmektedir. Bu klinik hedef doğrultusunda seçilen ve spinal internöronlarda $\alpha_2$-adrenerjik reseptör aktivasyonu üzerinden etki gösteren ilaçla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$7$ yaşında kız çocuk, okulda öğretmeninin fark ettiği kısa süreli dalma atakları ve bu sırada göz kapaklarında gözlenen hafif seğirmeler nedeniyle polikliniğe getirilmiştir. Hastanın elektroensefalografi ($EEG$) incelemesinde jeneralize $3$ Hz diken-dalga kompleksleri saptanmıştır. Karaciğer toksisitesi ve teratojenite ($nöral$ $tüp$ $defekti$) riski nedeniyle valproat kullanımından kaçınılan bu hastada, ilk seçenek olarak tercih edilen ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında üniversite öğrencisi bir kadın, özellikle sabah saatlerinde elinde ani sıçramalar olduğu ve bazen kahvaltı yaparken çatalı düşürdüğü şikayetiyle nöroloji polikliniğine başvuruyor. Hastanın anamnezinden bu şikayetlerinin uykusuz kaldığı dönemlerde arttığı ve $15$ yaşındayken bir kez uykuda jeneralize tonik-klonik nöbet geçirdiği öğreniliyor. Yapılan EEG tetkikinde jeneralize polidiken-dalga deşarjları saptanıyor. Bu hastanın tedavisinde ilk seçenek olarak tercih edilen, ancak sitokrom $P450$ enzimlerini inhibe etmesi ve teratojenik olarak nöral tüp defekti riski taşıması nedeniyle dikkatli olunması gereken antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Acil servise yüksek doz opioid alımı sonrası gelişen solunum depresyonu, iğne ucu pupil ve bilinç kaybı tablosuyla getirilen bir hastaya antidot olarak intravenöz nalokson uygulanmıştır. Uygulama sonrası hastanın solunumu düzelmiş ve bilinci açılmıştır. Ancak yaklaşık 45 dakika sonra hastada solunum depresyonu belirtilerinin tekrar ortaya çıktığı gözlenmiştir. Naloksonun farmakokinetik özellikleri düşünüldüğünde, bu klinik durumun en muhtemel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Serebral palsi tanılı, şiddetli alt ekstremite spastisitesi olan $8$ yaşındaki bir çocuk hastada, oral tedavilere yanıt alınamaması üzerine intratekal pompa aracılığıyla ilaç uygulaması planlanmaktadır. İnatçı hıçkırık tedavisinde de klinik etkinliği bilinen ve metabotropik reseptörler üzerinden etki gösteren bu ajanın moleküler mekanizması ve klinik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Antipsikotik ilaç kullanımı sonrası ortaya çıkan yüksek ateş, otonomik instabilite ve "kurşun boru" (lead-pipe) tarzında şiddetli kas rijiditesi ile karakterize Nöroleptik Malign Sendrom ($NMS$) tablosunun tedavisinde, dopaminerjik aktiviteyi artırmak amacıyla kullanılan agonist ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir gece kulübünde eğlenen 24 yaşındaki erkek hasta, ani bilinç kaybı ve jeneralize tonik-klonik nöbet geçirme şikayetiyle acil servise getiriliyor. Arkadaşları hastanın 'enerji artırıcı' bir hap kullandığını ve gece boyunca çok fazla su içtiğini belirtiyor. Fizik muayenede vücut sıcaklığı 40.5°C, kan basıncı 150/90 mmHg ve nabız 110/dk saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde serum sodyum düzeyi $125\text{ mEq/L}$ olarak bulunuyor. Santral sinir sisteminde serotonin (5-HT) ve dopamin salıverilmesine neden olan bu maddenin, belirtilen elektrolit bozukluğunu oluşturmasındaki temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?