Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

42 yaşında erkek hasta, şizofreni tanısıyla yüksek potensli bir tipik antipsikotik kullanmaktadır. Hastanın takibinde belirgin ekstrapiramidal yan etkiler (EPS) gelişmesi üzerine tedavisi, yan etki riski daha düşük olan bir atipik antipsikotik ile değiştirilmiştir. Buna göre, atipik antipsikotiklerin ekstrapiramidal yan etki oluşturma potansiyelinin tipik antipsikotiklere göre daha düşük olmasını açıklayan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında majör depresif bozukluk tanısıyla paroksetin kullanmakta olan bir hasta, bitkisel bir destekleyici olan sarı kantaron ($St.$ $John’s$ $Wort$) ekstresi kullanmaya başladıktan kısa bir süre sonra huzursuzluk, terleme ve ishal şikayetleriyle acil servise başvurmuştur. Fizik muayenesinde otonomik instabilite, taşikardi ve ekstremitelerde kas seyirmeleri (miyoklonus) saptanan hastada, bu tablonun nöroleptik malign sendromdan ($NMS$) ziyade serotonin sendromu olduğunu en güçlü şekilde destekleyen klinik bulgu hangisidir?

Psikotik belirtileri nedeniyle haloperidol tedavisi başlanan $27$ yaşındaki erkek hasta; tedavinin birinci haftasında yerinde duramama, sürekli oda içinde dolanma ve tarif edilemez bir huzursuzluk şikayetleri ile başvuruyor. Yapılan muayenede 'akatizi' tablosunda olduğu saptanan hastada, ekstrapiramidal yan etki riskini en aza indirmek için tedavi değişikliği planlanmaktadır.

Aşağıdaki atipik antipsikotiklerden hangisi, $D_2$ reseptörlerine olan afinitesinin düşük olması ve reseptörden çok hızlı ayrılması (fast dissociation) nedeniyle bu hasta için en uygun seçenektir?

Majör depresyon tanısıyla sitalopram kullanmakta olan bir hastaya, ciddi bir yumuşak doku enfeksiyonu nedeniyle linezolid tedavisi başlanmıştır. Tedavinin ikinci gününde hastada ajitasyon, tremor, terlemede artış ve $38.5^\circ\text{C}$ ateş saptanmıştır. Fizik muayenede alt ekstremitelerde belirgin olmak üzere hiperrefleksi ve indüklenebilir klonus saptanmıştır.

Bu hastadaki klinik tablonun, antipsikotik kullanımı sonucu gelişebilen Nöroleptik Malign Sendrom’dan (NMS) ayırıcı tanısında Serotonin Sendromu lehine olan en karakteristik özellik hangisidir?

$12$ yaşında erkek çocuk, okulda aniden gelişen boş bakma (dalma) nöbetleri ve yapılan EEG tetkikinde jeneralize $3$ Hz diken-dalga deşarjları saptanması üzerine absans epilepsisi tanısı alıyor. Bu hastanın tedavisinde yanlışlıkla seçilmesi durumunda absans nöbetlerinin sıklığını ve süresini artırabilen, aynı zamanda potent bir sitokrom $P450$ enzim indükleyicisi olan, spina bifida gibi nöral tüp defekti riskini artıran ve yan etki olarak hiponatremi (uygunsuz ADH benzeri etki) veya nadiren aplastik anemiye yol açabilen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

26 yaşında bir erkek hasta, sosyal bir etkinlikte bir madde kullandıktan sonra "renkleri duyduğunu" ve "sesleri gördüğünü" (sinestezi) ifade ederek acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde midriyazis, taşikardi, terleme ve ajitasyon saptanıyor. Bu hastadaki algısal bozukluklara (sinestezi) yol açan maddenin temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Pozitif semptomların yanı sıra sosyal içe kapanma ve duygulanımda kısıtlılık gibi negatif belirtileri ön planda olan bir şizofreni hastasında; ekstrapiramidal yan etki riskini minimalize etmek ve negatif semptomları iyileştirmek amacıyla bir atipik antipsikotik tercih edilmiştir. Bu ilacın, tipik antipsikotiklere kıyasla daha düşük ekstrapiramidal yan etki profiline sahip olmasını ve negatif semptomlar üzerinde daha etkili olmasını sağlayan temel farmakodinamik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında Parkinson hastalığı tanısı alan bir erkek hastada, eşlik eden şiddetli disfaji (yutma güçlüğü) nedeniyle oral ilaç kullanımı kısıtlanmıştır. Bu hastada dopaminerjik stimülasyon sağlamak amacıyla transdermal yama (patch) formunda uygulanabilen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Görme bulanıklığı ve şiddetli karın ağrısı şikayetleriyle acil servise getirilen bir hastada metanol (odun alkolü) zehirlenmesi saptanmıştır. Bu hastada formaldehit ve formik asit gibi toksik metabolitlerin oluşumunu engellemek amacıyla kullanılan etanolün (etil alkol) tedavi edici mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Meme kanseri nedeniyle adjuvan tamoksifen tedavisi gören 48 yaşındaki bir kadın hasta, majör depresyon tanısı almıştır. Hekim, reçete edilecek antidepresanın tamoksifenin terapötik etkinliğini azaltma riski taşıdığını göz önünde bulundurarak ilaç seçimi yapmaktadır. Farmakokinetik etkileşim potansiyeli ve CYP2D6 enzim inhibisyonu dikkate alındığında, bu hastada aşağıdaki ilaçlardan hangisinin kullanımından kaçınılmalıdır?

Fokal başlangıçlı nöbetleri olan $25$ yaşındaki bir erkek hastanın tedavisine eklenen bir antiepileptik ilacın, postsinaptik glutamat reseptörlerinden AMPA tipini non-kompetitif olarak antagonize ettiği bilinmektedir. Bu ilacın eliminasyon yarı ömrü yaklaşık $105$ saattir ve metabolizması karbamazepin gibi güçlü enzim indükleyicilerle birlikte kullanıldığında hızlanmaktadır. Kullanım sırasında hastada ciddi irritabilite, agresif davranışlar ve öfke gibi nöropsikiyatrik yan etkilerin ortaya çıkabildiği bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Üst motor nöron lezyonuna bağlı gelişen şiddetli spastisite şikayetiyle başvuran 55 yaşındaki erkek hastada, spinal internöronlar düzeyinde $\alpha_2$-adrenerjik reseptörleri aktive ederek presinaptik inhibisyon yapan bir ilaç başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın, baklofene kıyasla en belirgin avantajının tedavi dozlarında kas gücünü daha fazla koruması olduğu bilinmektedir.

Bu hastada başlanacak ilaç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon anesteziklerinin farmakolojik özellikleri ve potansiyelleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$30$ yaşında şizofreni tanılı erkek hastaya başlanan antipsikotik tedavi sonrası hastada kısa sürede $8$ kg ağırlık artışı ve kan şekeri yüksekliği saptanıyor. Bu tabloya neden olan ilacın, ekstrapiramidal yan etki riskinin düşük olduğu ve terapötik etkisinde $D_2$ reseptör blokajına ek olarak $5-HT_{2A}$ reseptör antagonizmasının da önemli rol oynadığı biliniyor. Bu özelliklere sahip olan antipsikotik ilaç grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı alan 8 yaşındaki bir erkek çocukta metilfenidat tedavisine başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın santral sinir sistemindeki terapötik etkisinden sorumlu olan temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$72$ yaşında erkek hasta, $12$ yıldır Parkinson hastalığı nedeniyle takip edilmektedir. Mevcut tedavisi levodopa/karbidopa ($100/25$ mg $4 \times 1$) ve pramipeksol ($1.5$ mg $3 \times 1$) içermektedir. Son $6$ aydır hastanın "off" periyotları belirginleşmiş ve motor dalgalanmaları artmıştır. Hastaya, hem dopaminerjik nöronlarda selektif ve geri dönüşümlü $MAO-B$ (monoamin oksidaz-B) enzim inhibisyonu yapan hem de voltaj bağımlı sodyum kanallarını bloke ederek glutamat salınımını baskılayan bir ajan eklenmesine karar verilmiştir. Bu hastada tedaviye eklenen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$75$ yaşında, $15$ yıldır Parkinson hastalığı tanısıyla takip edilen erkek hastada son $1$ yıldır ilerleyici bellek kaybı, dikkat dağınıklığı ve kognitif fonksiyonlarda belirgin gerileme saptanmıştır. Hastanın Parkinson Hastalığı Demansı ($PHD$) tanısı alması üzerine tedavi planlanmıştır. Hem asetilkolinesteraz ($AChE$) hem de butirilkolinesteraz ($BuChE$) enzimlerini "psödo-irreversibl" (yarı-geri dönüşümsüz) olarak inhibe eden ve bu hastanın kognitif semptomlarının tedavisinde kullanımı onaylanmış olan ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Narkolepsi ve vardiyalı çalışma uykusuzluğu (shift-work sleep disorder) tedavisinde uyanıklığı artırmak amacıyla kullanılan, amfetaminlere kıyasla daha düşük bağımlılık potansiyeline sahip olan ve temel etkisini dopamin taşıyıcısını ($DAT$) inhibe ederek gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların fizikokimyasal özellikleri, etki mekanizmaları ve klinik yan etki profilleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Acil servise sağ el işaret parmağında kızarıklık, şişlik ve şiddetli ağrı şikayetiyle başvuran $32$ yaşındaki erkek hastada paronişi (dolama) saptanıyor. Apse drenajı öncesi lezyon etrafına amid yapılı bir lokal anestezik olan lidokain enjekte ediliyor. Ancak yeterli süre beklenmesine rağmen bölgede yeterli analjezi sağlanamıyor ve hasta işleme ağrılı yanıt veriyor.

Bu klinik tabloda lokal anesteziğin etkisiz kalmasının temel farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?