All practice questions

8734 questions

Question 4821Question

Aşağıda verilen şiir parçalarını, temalarına göre ait oldukları şiir türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gümüş bir dumanla kapandı her yer / Yer ve gök bu akşam yayla dumanı / Sürüler eve dönerken teker teker...
Bir öğüttür bu sana, sakın aldanma / Dünya malına bakıp da nefsine kanma
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne / Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ağlasam sesimi duyar mısınız mısralarımda / Dokunabilir misiniz gözyaşlarıma ellerinizle?

Matches

Show answer & explanation

Answer

Şiir alıntıları şu şekilde eşleşmelidir: Yayla dumanı ve sürü ifadelerinin geçtiği bölüm Pastoral Şiir ile; nasihat içeren bölüm Didaktik Şiir ile; Bolu Beyi ve meydan okuma içeren bölüm Epik Şiir ile; bireysel duyguların dile getirildiği bölüm ise Lirik Şiir ile eşleşmelidir.
Verilen dizelerdeki tema ve üslup özellikleri, sırasıyla pastoral (doğa), didaktik (öğretici), epik (kahramanlık) ve lirik (duygusal) şiir tanımlarına birebir uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki anahtar kelimelerin belirlenmesi
'Yayla dumanı, sürü' (doğa), 'öğüt, kanma' (bilgi/ders), 'Bolu Beyi, selam olsun' (yiğitlik), 'ağlasam, sesimi' (duygu) kelimeleri tespit edilir.
Şiir türlerini belirlerken hakim olan tema ve kelime kadrosu en önemli ayırt edicidir.
2
Kelimelerin şiir türü tanımlarıyla karşılaştırılması
Doğa tasvirleri pastoral, ders verici nitelik didaktik, kahramanlık epik ve coşkulu duygular lirik şiirle eşleşir.
Türlerin temel tanımları ve edebiyattaki karşılıkları kullanılarak eşleştirme tamamlanır.

Key Concept

Şiir Türlerinin Tematik Ayrımı
Estimated Time:1m 30s
Question 4822Question

Aşağıda, Abdülhak Hamit Tarhan'ın *Eşber* adlı tiyatro eserinden alınan manzum bir bölüm verilmiştir:

ARİSTO: Zafer mi? Öyle mi? Şiddet mi hakka galibdir?
İSKENDER: Ne hakkı? Ben o kılıçlarla her yeri aldım.
ARİSTO: Fakat o kılıç senin değil, Yunanındır.
İSKENDER: Benim kılıcım Yunanın neyidir?
ARİSTO: Şerefidir.

Buna göre, bu dizelerin aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek olduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Dramatik

Answer

Verilen dizeler bir tiyatro eserinden alınmış karşılıklı konuşmalardan (diyalog) oluştuğu için dramatik şiir türüne örnektir.
Doğru yanıt olan dramatik şiir, tiyatro oyunlarında kullanılan manzum parçaları ifade eder. Verilen örnekte İskender ve Aristo arasındaki çatışma, manzum bir diyalog halinde sunulduğu için bu tanıma tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metnin sunuluş biçimini incele.
Metin, İskender ve Aristo karakterlerinin karşılıklı konuşmaları şeklinde (diyalog) düzenlenmiştir.
Şiir türlerini belirlerken sadece içerik değil, sunum biçimi de belirleyici bir kriterdir.
2
Metnin kaynağını ve amacını belirle.
Dizelerin manzum bir tiyatro eserinden alındığı belirtilmiştir. Bu durum, metnin sahnede canlandırılmak üzere yazıldığını gösterir.
Sahnede canlandırılmak üzere yazılan manzumelere 'dramatik şiir' denilmektedir.
3
Kavramsal eşleştirme yap.
Diyalog temelli bu manzum yapı, dramatik şiir türünün temel özelliğidir.
Dramatik şiir; acı, korku veya heyecan veren olayları sahnede canlandırmak için yazılır.

Key Concept

Dramatik Şiir

Practice More

Faruk Nafiz Çamlıbel'in 'Canavar' veya 'Akın' gibi manzum oyunlarından örnekler inceleyerek dramatik şiir kavramını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4823Question

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, Türk edebiyatındaki şiir türlerinin özelliklerini dikkate alarak uygun terimlerle doldurunuz.

Fill in the blanks below

İçten gelen heyecanların, bireysel duyguların ve coşkunun dile getirildiği şiir türüne şiir; bir toplumu ya da kişiyi eleştirmek, aksayan yönleri göstermek amacıyla yazılan şiirlere ise şiir denir.
Show answer & explanation

Answer

Boşluklara sırasıyla lirik ve satirik terimleri getirilmelidir.
Lirik şiir türü, insanın iç dünyasını, aşkı ve özlemi coşkulu bir dille yansıtmasıyla bilinir. Satirik şiir türü ise bir durumun ya da kişinin kusurlarını, toplumun aksayan yönlerini mizah ya da eleştiri yoluyla dile getirir.

Step-by-Step Solution

1
Metnin birinci kısmındaki 'heyecan, bireysel duygu ve coşku' anahtar kelimelerini analiz et.
Bu özelliklerin lirik şiir türünü tanımladığı tespit edilir.
Lirik şiir, adını Eski Yunan'da duygusal şarkılara eşlik eden 'lir' (lyra) adlı çalgıdan alır ve temelinde yoğun duygu aktarımı vardır.
2
Metnin ikinci kısmındaki 'eleştirmek' ve 'aksayan yönleri göstermek' ifadelerini analiz et.
Bu özelliklerin satirik şiir türünü tanımladığı tespit edilir.
Satirik şiir, yergi temelli olup toplumun veya bireylerin hatalarını iğneleyici bir dille ortaya koymayı amaçlar.

Key Concept

Şiir Türleri
Estimated Time:1m 0s
Question 4824Question

A��ağıdaki sol sütunda verilen belirleyici sanat özellikleri ile sağ sütundaki 17. ve 18. yüzyıl divan edebiyatı şairlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

17. yüzyılda yaşayan şair, divan şiirinde felsefi ve didaktik düşünceyi öne çıkaran hikemî tarzın kurucusu kabul edilir. Şiirlerinde gözlemci ve eleştirel bir tavırla ahlaki öğütler vermiş, *Hayriyye* adlı eseriyle bu anlayışı somutlaştırmıştır.
17. yüzyılda Sebk-i Hindî akımının divan şiirindeki ilk temsilcisi ve bu tarzda gazeller yazan öncü ismidir. Şiirlerinde melankolik bir hava, soyut imgeler, içe dönük bir duyarlılık ve yoğun bir dil yapısı dikkat çeker.
18. yüzyılda Lale Devri'nin eğlence ve zevk ortamını şiirlerine yansıtmış, mahallileşme akımının en büyük temsilcisi olmuştur. Somut sevgilileri, İstanbul yaşamını ve halk söyleyişlerini özellikle şarkı türündeki eserleriyle dile getirmiştir.
18. yüzyılda tasavvufi düşünceyi Sebk-i Hindî'nin ağır, kapalı ve sembolik anlatımıyla harmanlayan şairdir. Türk edebiyatının en önemli alegorik aşk mesnevilerinden biri olan *Hüsn ü Aşk*ı kaleme almıştır.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Didaktik ve hikemî tarzıyla ön plana çıkan şair Nâbî; Sebk-i Hindî akımının 17. yüzyıldaki ilk temsilcisi Nâilî; mahallileşme akımı ve Lale Devri neşesini yansıtan şair Nedîm; Sebk-i Hindî'nin 18. yüzyıldaki zirve ismi ve Hüsn ü Aşk'ın yazarı ise Şeyh Gâlib'dir.
Doğru eşleştirmeler şöyledir: Didaktik-felsefi yönü ve Hayriyye adlı eseriyle öne çıkan şair Nâbî'dir. Sebk-i Hindî tarzını gazellerinde ilk kez kullanan 17. yüzyıl şairimiz Nâilî'dir. Lale Devri eğlencelerini mahallileşme akımı doğrultusunda şiirleştiren Nedîm'dir. Tasavvufi derinlikte yazdığı Hüsn ü Aşk mesnevisiyle Sebk-i Hindî'yi zirveye taşıyan 18. yüzyıl şairi ise Şeyh Gâlib'dir.

Step-by-Step Solution

1
Hikemî tarzın kurucusu ve Hayriyye yazarını belirleme
Nâbî (17. yüzyıl)
Soruda geçen felsefi-didaktik şiir anlayışı (hikemî tarz) ve Hayriyye mesnevisi doğrudan Nâbî ile eşleşir.
2
17. yüzyılda Sebk-i Hindî akımının ilk temsilcisi ve gazel şairini belirleme
Nâilî (17. yüzyıl)
Sebk-i Hindî tarzını Türk edebiyatında ilk uygulayan ve gazel formundaki soyut söyleyişiyle öne çıkan şair Nâilî'dir.
3
Lale Devri şairini ve mahallileşme akımı temsilcisini bulma
Nedîm (18. yüzyıl)
İstanbul yaşamını, somut sevgilileri ve Lale Devri eğlencelerini şarkı nazım şekliyle bütünleştiren sanatçı Nedîm'dir.
4
Sebk-i Hindî'nin 18. yüzyıl temsilcisi ve Hüsn ü Aşk yazarını belirleme
Şeyh Gâlib (18. yüzyıl)
18. yüzyılda tasavvuf ile Sebk-i Hindî'nin ağır hayal gücünü birleştiren ve Hüsn ü Aşk adında şaheser yazan şair Şeyh Gâlib'dir.

Key Concept

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı şairlerinin edebî kimlikleri, mensup oldukları akımlar ve başlıca eserleri.
Estimated Time:2m 30s
Question 4825Question

Kerem der ki: "Aslı’m, hanım Aslı’m! Keşiş babanın gazabı bizi yollara dü��ürdü, gurbet ellerinde divane eyledi. Söyle ey dağlar, bu ayrılık ne vakte dek sürecek?" deyip sazını döşüne bastı, bir türkü söyledi:

*Karlı dağlar geçit vermez yoluma,*
*Gurbet eli mesken ettim kendime,*
*Merhamet et Aslı’m, benim halime,*
*Ateşlere yaktın yandırdın beni.*

Yolcular Kerem’in bu feryadını işitip ağlaştılar, ona yoldaş oldular.

Bu parçadan hareketle halk hikâyeleriyle ilgili olarak;

I. Olayların nesirle, heyecan ve duyguların ise nazımla ifade edilmesi halk hikâyelerinin yapısal bir özelliğidir.
II. Kahramanın saz eşliğinde söylediği manzum kısım, anlatının dinleyiciyi hazırlama işlevi gören "fasıl" bölümüne örnektir.
III. Bu tür, destan geleneğinden modern hikâyeye geçiş sürecini temsil etse de olağanüstü unsurları tamamen dışlamamıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I ve III

Answer

I ve III yargılarının doğru olduğunu belirten seçenektir.
Halk hikâyelerinde olayların nesirle (düzyazı), duygusal ve coşkulu anların ise nazımla (şiir/türkü) anlatılması genel bir kuraldır (birinci yargı doğrudur). Ayrıca bu hikâyeler destandan halk hikâyesine geçiş sürecinde yer alıp realizme yaklaşsalar da rüyada bade içme, sevgililerin küllerinden gül bitmesi gibi olağanüstü unsurları tamamen terk etmemişlerdir (üçüncü yargı doğrudur). Hikâye içindeki türküler 'fasıl' bölümünde değil, 'asıl konu' bölümünün içinde yer alır; çünkü fasıl bölümü hikâyeye başlamadan önce dinleyicileri hazırlamak için icra edilen bağımsız bir bölümdür (ikinci yargı yanlıştır). Bu yüzden doğru yargılar I ve III'tür.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki nazım ve nesir yapısının incelenmesi
Metinde olayların düzyazıyla (nesir), Kerem'in duygu dünyasını yansıtan türkünün ise şiirle (nazım) verildiği görülür. Bu durum halk hikâyelerinin manzum-mensur karışık yazılma kuralıyla örtüşür, dolayısıyla birinci yargı doğrudur.
Halk hikâyelerinin biçimsel ve yapısal özelliğini metin üzerinde tespit etmek.
2
Manzum kısmın (türkünün) halk hikâyesinin yapısal bölümleriyle ilişkisinin değerlendirilmesi
Kerem'in söylediği türkü hikâyenin olay örgüsünün akışı (asıl konu) içindedir. Oysa 'fasıl' bölümü, âşığın hikâyeye başlamadan önce dinleyiciyi hazırlamak ve meclisi ısındırmak için söylediği bağımsız şiirlerden oluşur. Bu sebeple ikinci yargı yanlıştır.
Halk hikâyelerinin yapısal bölümlerini (fasıl, döşeme, asıl konu, dua/kapama) işlevsel olarak ayırt etmek.
3
Halk hikâyelerinin destandan modern hikâyeye geçiş niteliğinin ve olağanüstülük ilişkisinin analiz edilmesi
Halk hikâyeleri, destandan modern anlatıya geçiş dönemi ürünüdür. Destanlara kıyasla daha gerçekçi olsalar da rüyada bade içme, kahramanın aşk ateşiyle yanıp kül olması gibi olağanüstü ögeleri tamamen dışlamamışlardır. Bu yüzden üçüncü yargı doğrudur.
Türün tarihsel gelişim çizgisini ve içerik özelliklerini doğru yorumlamak.

Key Concept

Halk Hikâyelerinin Yapısı, Biçim Özellikleri ve Bölümleri
Question 4826Question

Aşağıdaki parçada Servet-i Fünun edebiyatının roman anlayışına dair çözümlemeler yer almaktadır. Parçada boş bırakılan yerleri sırasıyla ve uygun şekilde doldurunuz.

Fill in the blanks below

Servet-i Fünun neslinin melankolik, marazi ve içe dönük yapısı roman kahramanlarının psikolojilerinde belirgindir. Mehmet Rauf’un, aşk ve arkadaşlık ilişkilerini odağına alarak bireyin içsel çatışmalarını musiki ve tabiat eşliğinde işlediği romanı, Türk edebiyatında psikolojik derinliğiyle çı��ır açmıştır. Buna karşılık Halit Ziya Uşaklıgil, romanlarında sosyal ve ailevi çözülmeleri daha geniş bir realist gözlemle ele alır. Yazarın, alafranga yaşam özentisini, yasak aşkı ve bu aşkın getirdiği bireysel yıkımları Melih Bey takımı olarak adlandırılan bir çevre üzerinden anlattığı romanı, tekniğinin sağlamlığıyla Türk romanını Batılı çizgiye taşımıştır. Halit Ziya’nın daha dar bir çerçevede, tıp eğitimi almış başkahramanı Ömer Behiç’in aile hayatı ile gayrimeşru ilişkisi arasındaki sıkışmışlığını konu edinen eseri ise realizmin toplum düzeniyle bireysel ahlak arasındaki çatışmasını sergiler.
Show answer & explanation

Answer

Boşluklara sırasıyla Eylül, Aşk-ı Memnu ve Kırık Hayatlar eser isimleri getirilmelidir.
Metinde verilen ipuçları doğrudan Servet-i Fünun dönemi romanlarının olay örgüleri ve karakterleriyle ilgilidir. Birinci boşlukta Mehmet Rauf'un psikolojik romanı olan Eylül'e; ikinci boşlukta Halit Ziya'nın Melih Bey takımı ve yasak aşk temalı eseri Aşk-ı Memnu'ya; üçüncü boşlukta ise yine Halit Ziya'nın Ömer Behiç karakterini merkezine alan realizm örneği eseri Kırık Hayatlar'a atıf yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
İlk boşluktaki eseri belirlemek için Mehmet Rauf'un psikolojik derinliğe sahip ve tabiat/musiki eşliğinde işlediği esere odaklanılır.
İlk boşluğun Eylül olduğu tespit edilir.
Türk edebiyatındaki ilk psikolojik roman olan Eylül, Mehmet Rauf'un en önemli eseri olup Necip, Suat ve Süreyya karakterleri etrafında şekillenir.
2
İkinci boşluktaki eseri belirlemek için Halit Ziya Uşaklıgil'in Melih Bey takımı çevre tasviri ve yasak aşk konusunu işleyen eserine bakılır.
İkinci boşluğun Aşk-ı Memnu olduğu tespit edilir.
Bihter, Behlül ve Adnan Bey karakterlerinin yer aldığı, Melih Bey takımının alafranga yaşamını ve yasak aşkı konu edinen eser Aşk-ı Memnu'dur.
3
Üçüncü boşluktaki eseri belirlemek için Halit Ziya Uşaklıgil'in tıp eğitimi almış başkahramanı Ömer Behiç olan eserine odaklanılır.
Üçüncü boşluğun Kırık Hayatlar olduğu tespit edilir.
Ömer Behiç'in aile hayatı ile yasak ilişkisi arasındaki çatışmayı, çöken aile kurumunu ve realist unsurları işleyen Halit Ziya romanı Kırık Hayatlar'dır.

Key Concept

Servet-i Fünun Dönemi romanlarının yazar, eser ve içerik düzeyinde karşılaştırılması
Estimated Time:2m 0s
Question 4827Question

Aşağıda Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak kurulan nazım şekillerinden alınan bazı örnekler ve bu örneklerin ait olduğu nazım şekilleri karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki beyitleri, sağ sütundaki uygun nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Ey şûh-ı kerem-pîşe dil-i zâr senindir
Yok minneti aslâ
Ey kân-ı hayâ cevher-i esrâr senindir
Çekme elem aslâ
Bir eşek var idi zaîf ü nizâr
Yük elinden katı şikeste vü zâr
İlm kesbiyle pâye-i rif'at
Bir âmâl-i muhâl imiş ancak
Nef'î gibi bir şâir-i mu'ciz-sühanı var
Memdûhu gibi bir şeh-i sâhib-kırânı var

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki birinci beyit Müstezat ile, ikinci beyit Mesnevi ile, üçüncü beyit Kıta ile ve dördüncü beyit Kaside ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; ziyade dizelerine sahip beyit Müstezat ile, hikaye edici anlatıma ve kendi içinde kafiyeye sahip beyit Mesnevi ile, matla beyti olmayan ve mahlassız beyit Kıta ile, övgü unsurları barındıran beyit ise Kaside ile ilişkilendirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beytin yapısal şeması incelenir.
Uzun dizelerin altında 'ziyade' adı verilen ritmik kısa dizelerin yer aldığı görülür.
Bu yapı Divan edebiyatında yalnızca müstezat nazım şekline özgüdür.
2
İkinci beytin kafiye örg��sü ve anlatım tekniği çözümlenir.
Beytin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu ve olay merkezli bir anlatıma sahip olduğu belirlenir.
Olay anlatımına dayanan ve her beyti kendi arasında kafiyeli olan yegane beyitli nazım şekli mesnevidir.
3
Üçüncü beytin kafiyelenişi ve muhtevası kontrol edilir.
Kafiyenin xa (serbest-kafiyeli) düzeninde olduğu ve düşünsel bir tema işlendiği saptanır.
Kıtalar, matla beyti barındırmayan (kendi arasında kafiyeli başlamayan) ve genellikle felsefi konuları işleyen nazım şekilleridir.
4
Dördüncü beytin kelime kadrosu ve teması analiz edilir.
Nef'î mahlasının geçtiği, şairin kendi sanatını ve övdüğü kişiyi (memduh) yücelttiği fahriye niteliği taşır.
Övgü ve şairlik iddiası, kasidenin fahriye ve taç beyit gibi bölümlerinin temel karakteristiğidir.

Key Concept

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin biçim, kafiye ve içerik özellikleri üzerinden ayırt edilmesi.
Estimated Time:2m 30s
Question 4828Question

Hûn-ı şerîfi akdı yolunda gazânın ey vây
Hâk-i siyâha boyandı cism-i pâki ne çâre

Divan edebiyatından alınan bu beyitle ilgili olarak;

I. Tematik açıdan, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki "sagu" türünün Divan edebiyatındaki karşılığı olan nazım türünün özelliklerini taşımaktadır.
II. Beyitte geçen "gaza" ifadesi, şiirin tamamının "gazavatname" türünde kaleme alındığını gösteren temel bir dayanaktır.
III. "Ey vây" ünlemi ve "ne çâre" ifadesiyle ölüm karşısındaki çaresizlik ve duyulan derin acı dile getirilmiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I ve III

Answer

Mersiye nazım türünün özelliklerini yansıtan ve ölüm acısını dile getiren birinci ve üçüncü numaralı yargılar doğrudur.
Verilen beyit Bâkî'nin ünlü Kanuni Mersiyesi'nden alınmıştır. Beyitte şair, padişahın gaza yolunda vefat etmesinden duyduğu derin üzüntüyü dile getirmektedir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ölüm temalı şiirlere 'sagu' adı verilirken, bu türün Divan edebiyatındaki karşılığı 'mersiye'dir. Beyitte geçen 'ey vây' ve 'ne çâre' ifadeleri ölümün çaresizliğini ve acısını açıkça yansıtmaktadır. Bu nedenle mersiye türünün özelliklerini belirten ve acıyı vurgulayan birinci ve üçüncü numaralı yargılar doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Beytin kelime kadrosunu ve anlamını çözümlemek.
Beyitte geçen "hûn-ı şerîfi" (şerefli/temiz kanı), "h��k-i siyâh" (kara toprak) ve "cism-i pâk" (temiz bedeni) kelimeleri bir ölüm olayına işaret etmektedir. "Ey vây" ünlemi ve "ne çâre" ifadesi ise bu ölüm karşısında duyulan acıyı ve çaresizliği pekiştirir.
Sorunun doğru çözülebilmesi için beyitteki ana temanın ve kelimelerin çağrıştırdığı anlam dünyasının belirlenmesi gerekir.
2
Edebi türü belirlemek ve tarihsel karşılıklarıyla ilişkilendirmek.
Ölüm konusunu ve ölümün ardından duyulan acıyı işleyen bu tür Divan edebiyatında "mersiye" olarak adlandırılır. Mersiyenin İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki tematik karşılığı ise "sagu"dur. Dolayısıyla birinci yargı doğrudur.
Edebi türlerin dönemler arası tematik benzerliklerini (sagu-mersiye ilişkisi) bilmek soruyu doğru yanıtlamak için gereklidir.
3
Beytteki kavram yanıltıcılarını değerlendirmek.
Beyitte "gaza" (din uğruna yapılan savaş) kelimesinin geçmesi, bu beyitin bir gazavatnameden alındığı anlamına gelmez. Söz konusu eser, Kanuni Sultan Süleyman'ın Zigetvar seferinde vefat etmesi üzerine yazılan ünlü Kanuni Mersiyesi'dir. Bu nedenle ikinci yargı yanlıştır. Üçüncü yargıda belirtilen acı ve çaresizlik teması da beyitle örtüşmektedir (doğrudur).
Yüzeydeki tek bir kelimeden (gaza) yola çıkarak şiirin tamamının türünü yanlış belirleme hatasını engellemek için şiirin genel duygu ve amacını analiz etmek gerekir.

Key Concept

Mersiye Nazım Türü ve Dönemler Arası Karşılıkları
Estimated Time:3m 0s
Question 4829Question

İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait şu dörtlük, yuğ adı verilen cenaze törenlerinde okunmuştur:

*Ulışıp eren börileyü*
*Yırtıp yaka urılayu*
*Sıkrıp ünü yırlayu*
*Közler yaşı savrulur*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Doğa olaylarının insan ruhu üzerindeki etkilerini lirik bir dille ele alan bu dörtlük, nazım türü bakımından bir 'koşuk' olup Divan şiirindeki biçimsel ve işlevsel karşılığı doğrudan 'gazel' veya 'müstezat' olarak kabul edilmektedir.

Answer

Doğa olaylarının insan ruhu üzerindeki etkilerini lirik bir dille ele alan ve koşuk olduğunu iddia eden yargı yanlıştır.
Şiirde geçen 'börileyü' (kurt gibi uluyarak), 'yaka yırtmak' ve 'gözyaşı savrulması' gibi ifadeler bir ölüm törenini (yuğ) tasvir etmektedir. Dolayısıyla bu şiir doğa olaylarını işleyen bir koşuk değil, ölüm acısını anlatan bir sagudur. Sagunun Divan edebiyatındaki karşılığı da gazel veya müstezat değil, mersiyedir. Bu sebeple doğa olaylarının lirik etkilerini ele alan bir koşuk olduğunu iddia eden yargı yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlükte geçen eski Türkçe kelimelerin anlamlarını ve tasvir edilen durumu çözümlemek.
'Börileyü ulışmak' (kurt gibi ulumak), 'yırtıp yaka' (yaka yırtmak) ve 'közler yaşı savrulur' (gözyaşlarının akması) ifadelerinin bir ölüm ve yas törenini (yuğ) betimlediği belirlenir.
Şiirin konusunu ve hangi nazım türüne ait olduğunu doğru tespit etmek için metin analizi gereklidir.
2
Şiirin biçimsel özelliklerini (kafiye, redif ve ölçü) incelemek.
Dizelerin sonundaki '-layu / -leyü' eklerinin redif, önceki 'r' seslerinin yarım kafiye olduğu; hece sayılarının ise (8, 8, 7, 7) tam simetrik olmadığı görülür.
Biçimsel analiz seçeneklerindeki kafiye, redif ve ölçü iddialarını doğrulamak için gereklidir.
3
Nazım türlerinin tarihi ve edebi dönemlerdeki karşılıklarını kontrol etmek.
Ölüm konusunu işleyen bu türün sagu olduğu, bunun Halk edebiyatındaki karşılığının ağıt, Divan edebiyatındaki karşılığının ise mersiye olduğu teyit edilir.
Türler arası karşılaştırma ve dönem eşleştirmelerinin doğruluğunu sınamak için gereklidir.
4
Seçenekleri analiz ederek yanlış olan yargıyı belirlemek.
Metnin doğa tasviri yapan bir koşuk olduğunu ve Divan şiirindeki karşılığının gazel/müstezat olduğunu iddia eden ifadenin yanlış olduğu saptanır.
Soruda söylenemeyecek olan yargı arandığı için yanlış bilginin elenmesi gerekir.

Key Concept

Sözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)
Question 4830Question

Milli Edebiyat Dönemi'ndeki şiir anlayışları ve bu anlayışların önde gelen temsilcileri dikkate alındığında, sol sütunda verilen edebi özellik açıklamalarını sağ sütunda yer alan doğru şairler ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Aruz şiirini Türkçe kelime yapısıyla bağdaştırarak 'deruni ahenk' ve neo-klasik biçim mükemmelliğini savunan, heceyle yazdığı tek bir şiir ('Ok') dışındaki tüm eserlerinde Osmanlı-Türk kültür mirasını estetik bir dille işleyen şair
Toplumsal faydayı sanatsal endişenin önüne koyarak manzum hikaye türünde realizmin sınırlarını zorlayan, aruzu halkın günlük konuşma diliyle kaynaştırarak sokaktaki yaşamı şiire aktaran bağımsız şair
Sanatı sosyolojinin ve Türk milliyetçiliği fikrinin hizmetine sunan, halk kültürüne yönelmeyi amaçlayan, dilde sadeleşmeyi ve hece ölçüsünü ideolojik bir eğitim aracı olarak gören teorisyen şair
Memleketçi şiir anlayışının manifestosu kabul edilen 'Sanat' şiiriyle Batı taklitçiliğine karş�� çıkıp Anadolu coğrafyasını ve Anadolu insanının dünyasını şiirin merkezine yerleştiren Beş Hececi sanatçı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci tanım Yahya Kemal Beyatlı ile, ikinci tanım Mehmet Âkif Ersoy ile, üçüncü tanım Ziya Gökalp ile, dördüncü tanım ise Faruk Nafiz Çamlıbel ile eşleşmelidir.
Eşleştirmelerin tamamı şairlerin edebi kimlikleri, estetik anlayışları, aruz/hece kullanımları ve eser içerikleriyle birebir örtüşmektedir. Yahya Kemal Beyatlı saf şiir ve biçim mükemmelliğiyle, Mehmet Âkif Ersoy realizm ve manzum hikayeleriyle, Ziya Gökalp didaktik Türkçü şiirleriyle, Faruk Nafiz Çamlıbel ise memleketçi lirik şiirleriyle doğru eşleşmeleri oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
İlk tanımdaki anahtar kelimeleri ('deruni ahenk', 'neo-klasik', 'Ok' şiiri) analiz etme.
Bu özellikler, aruz veznini kusursuz kullanıp sadece 'Ok' şiirini heceyle yazan Yahya Kemal Beyatlı'yı gösterir.
Bağımsız saf şiir anlayışının Milli Edebiyat Dönemi'ndeki en güçlü temsilcisini saptamak.
2
İkinci tanımdaki biçim ve içerik özelliklerini ('manzum hikaye', 'realizm', 'aruzun halk diline uygulanması') inceleme.
Bu unsurlar, halkın yaşayış tarzını aruzla ve gerçekçi biçimde anlatan Mehmet Âkif Ersoy ile eşleşir.
Dönemin bir diğer bağımsız ama toplumsal gerçekçi figürünü ayırt etmek.
3
Üçüncü tanımdaki ideolojik ve didaktik vurguları ('sosyoloji', 'ideolojik eğitim', 'Türk milliyetçiliği teorisyeni') değerlendirme.
Şiiri düşüncelerini yaymak için bir araç gören ve sosyolog kimliğiyle bilinen Ziya Gökalp doğru eşleşmedir.
Milli Edebiyat'ın fikir babası olan şairin didaktik şiir anlayışını belirlemek.
4
Dördüncü tanımdaki edebi grup ve eser bilgisini ('Sanat' şiiri, 'Beş Hececiler', 'Anadolu') kontrol etme.
Bu manifesto niteliğindeki eser ve yönelim Faruk Nafiz Çamlıbel'e aittir.
Memleketçi şiir anlayışının ve Beş Hececiler'in en önemli temsilcisini doğrulamak.

Key Concept

Milli Edebiyat Dönemi Şiir Anlayışları ve Temsilcileri
Estimated Time:2m 30s
Question 4831Question

Nazım biçimi (şekli), bir şiirin mısra sayısı, kafiye örgüsü ve ölçü gibi dış yapı özelliklerine göre aldığı isimdir. Nazım türü ise şiirin dış yapısından ziyade işlediği konuya göre adlandırılmasıdır.

*Adalet kalmadı hep zulüm doldu*
*Geçti şu baharın gülleri soldu*
*Dünyanın gidişi acayip oldu*
*Koyun belli değil kurt belli değil*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde şiirin 'nazım biçimi' ve 'nazım türü' sırasıyla doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Koşma - Taşlama

Answer

Şiirin 11'li hece ölçüsü ve dörtlük yapısı 'koşma' biçimini, adalet ve dünya düzenini eleştiren içeriği ise 'taşlama' türünü göstermektedir.
Verilen dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi 'koşma'dır. Şiirde toplumsal bir düzensizlik ve adaletsizlik yerildiği (eleştirildiği) için nazım türü 'taşlama'dır. Bu iki kavramın birleşimi doğru cevabı oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin hece sayısını hesapla.
Dizeler 11'li hece ölçüsüyle (4+4+3 veya 6+5 duraklı) yazılmıştır.
Halk edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan en yaygın nazım biçimi koşmadır.
2
Şiirin kafiye düzenini ve birimini incele.
Şiir dörtlük birimiyle yazılmış ve 'aaab' (düz kafiye) örgüsüne sahiptir.
Bu yapısal özellikler koşma nazım biçiminin temel karakteristikleridir.
3
Şiirin temasını (konusunu) belirle.
Şiirde adaletin kalmaması, zulmün artması ve toplumsal düzensizlik eleştirilmektedir.
Konu bazlı sınıflandırma nazım türünü belirler. Eleştiri konulu Halk şiirlerine taşlama denir.

Key Concept

Nazım biçimi dış yapıyı (ölçü, kafiye, birim), nazım türü ise içeriği (konu, tema) temsil eder.

Practice More

Koşmanın türlerini (güzelleme, taşlama, koçaklama, ağıt) Divan edebiyatındaki karşılıklarıyla (gazel/güzelleme, hicviye/taşlama, mersiye/ağıt) karşılaştırarak çalışmanız konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:1m 30s
Question 4832Question

Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil

Yukarıdaki dörtlük; hece sayısı, uyak düzeni ve tema özellikleri dikkate alındığında nazım biçimi ve nazım türü bakımından aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Taşlama

Answer

Nazım biçimi Koşma, nazım türü ise Taşlama olan seçenek doğrudur.
Verilen dörtlükte heceler sayıldığında 11'li hece ölçüsü (A-da-let kal-ma-dı hep zu-lüm dol-du) ve 'aaab' kafiye düzeni görülmektedir, bu yapısal özellikler 'Koşma' nazım biçimine aittir. İçerik olarak ise adaletsizlik ve toplumsal düzendeki bozulmalar eleştirildiği için nazım türü 'Taşlama'dır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki hece sayılarını kontrol et.
Dizelerin her biri 11 heceden oluşmaktadır (11'li hece ölçüsü).
Âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan ve aaab/cccb kafiye düzenine sahip en yaygın nazım biçimi koşmadır.
2
Dörtlüğün temasını ve içeriğini analiz et.
Şiirde 'adalet kalmaması', 'zulüm dolması' ve 'kurt-koyun' metaforuyla toplumsal bozulma eleştirilmektedir.
Toplumsal yergi, eleştiri ve aksaklıkları konu alan Halk edebiyatı nazım türüne 'taşlama' denir.
3
Biçim ve tür özelliklerini birleştirerek doğru sınıflandırmayı yap.
Koşma biçiminde yazılmış bir taşlamadır.
Biçim (yapısal özellikler) ve tür (içerik özellikleri) kavramlarının doğru ayrımı bu sonucu verir.

Key Concept

Nazım Biçimi (Yapı/Şekil) ve Nazım Türü (Konu/Tema) Farkı

Alternative Method

Hece sayısını saydıktan sonra sadece 11'li olan seçeneklere odaklanıp, ardından metindeki 'zulüm' ve 'adalet' kelimelerinden yola çıkarak temanın bir eleştiri olduğunu saptamak sonuca daha hızlı ulaştırır.
Estimated Time:1m 30s
Question 4833Question

Aşağıdaki şiir parçalarını, ait oldukları nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle doğru şekilde birleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
Yiğit olan gümbür gümbür gürler
Sesi gelir kalkanlardan okardan
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem’i yanmaz mı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sekizli hece ölçüsü ve lirik konusuyla öne çıkan dörtlük Semai-Güzelleme eşleşmesine; on birli hece ölçüsü ve kahramanlık temasıyla öne çıkan dörtlük Koşma-Koçaklama eşleşmesine; beyit birimi ve lirik aşk acısı temasıyla öne çıkan dizeler ise Gazel-Âşıkane eşleşmesine aittir.
Verilen parçalardan ilki 8'li hece ölçüsü ve lirik temasıyla Semai biçimi ve Güzelleme türüdür. İkincisi 11'li hece ölçüsü ve epik karakteriyle Koşma biçimi ve Koçaklama türüdür. Üçüncüsü ise beyit birimi ve lirik içeriğiyle Gazel biçimi ve Âşıkane türüdür.

Step-by-Step Solution

1
Şiir parçalarının ölçü ve birim özelliklerini saptamak.
Birinci parça 8'li hece ve dörtlük; ikinci parça 11'li hece ve dörtlük; üçüncü parça ise beyit ve aruz ölçüsü özelliklerini taşımaktadır.
Nazım biçimini belirleyen temel unsurlar dış yapı (ölçü, birim, kafiye) özellikleridir.
2
Şiir parçalarının temalarını (konularını) analiz etmek.
Birinci parçada lirik bir öğüt/aşk; ikinci parçada kahramanlık; üçüncü parçada ise aşk acısı ve şikayet temaları görülmektedir.
Nazım türünü belirleyen temel unsur şiirin işlediği konudur.
3
Belirlenen biçim ve tür özelliklerini edebi terimlerle eşleştirmek.
8'li hece/lirik tema Semai/Güzelleme; 11'li hece/kahramanlık Koşma/Koçaklama; beyit/aşk acısı Gazel/Âşıkane kavramlarıyla eşleşir.
Halk ve Divan edebiyatındaki kavramların tanımları bu eşleşmeyi zorunlu kılar.

Key Concept

Nazım biçimi (form) şiirin dış yapısını, nazım türü (genre) ise konusunu temsil eder.
Question 4834Question

I. Şiir:
Suna boylum boyun baksam dal gibi
Yanakların açılmış taze gül gibi
Söyler isen dillerin var bal gibi
Güzelliğin her tarafa yayılır

II. Şiir:
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir

Bu iki şiir örneği nazım biçimi ve nazım türü kavramları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

Show answer & explanation

Answer: Her iki şiir de nazım biçimi (koşma) bakımından özdeş olmalarına rağmen, konu odaklı olan nazım türleri farklıdır.

Answer

Her iki şiirin de nazım biçimi 'koşma' olmasına rağmen, birinci şiirin nazım türü 'güzelleme', ikinci şiirin nazım türü 'koçaklama'dır.
Şiirlerin her ikisi de 11'li hece ölçüsü ve dörtlük birimiyle yazıldığı için nazım biçimleri 'koşma' olarak aynıdır. Ancak birinci şiirde bir sevgilinin güzelliği anlatıldığı için nazım türü 'güzelleme', ikinci şiirde ise yiğitlik ve meydan okuma anlatıldığı için nazım türü 'koçaklama'dır. Bu durum, biçimlerin aynı, türlerin farklı olduğunu kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Şiirlerin hece ölçülerini saymak.
Birinci şiir: 11'li hece ölçüsü. İkinci şiir: 11'li hece ölçüsü.
Nazım biçimini belirlemek için ölçü ve birim (dörtlük/beyit) temel kriterdir.
2
Şiirlerin nazım biçimini (formunu) saptamak.
Her iki şiir de dörtlükle yazılmış ve 11'li ölçüye sahip olduğu için nazım biçimleri 'koşma'dır.
Dörtlük yapısı ve 11'li hece ölçüsü Âşık edebiyatında koşma biçimini işaret eder.
3
Şiirlerin konularını (nazım türlerini) analiz etmek.
Birinci şiir sevgi ve güzelliği (Güzelleme), ikinci şiir kahramanlık ve savaşı (Koçaklama) işlemektedir.
Nazım türü, şiirin yapısal formundan ziyade içeriğine (temasına) göre belirlenir.

Key Concept

Nazım biçimi (form) yapısal özellikleri (ölçü, kafiye düzeni, birim) ifade ederken; nazım türü (tür) şiirin temasını ve işlediği konuyu ifade eder.
Question 4835Question

Müfettişler gelir, defter açarlar
Müzevvirler gelir, şerlerin saçar
Yiğit olan bu yerlerden tez kaçar
İlmi olmayanı mülzem ettiler

Bu dörtlüğün biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında, nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Taşlama

Answer

Şiir 11'li hece ölçüsü ve toplumsal eleştiri içeriğiyle 'Koşma' biçimi ve 'Taşlama' türüne örnektir.
Verilen dörtlükte her dize 11 heceden oluşmaktadır ve kafiye örgüsü 'aaa b' şeklindedir; bu özellikler Âşık edebiyatının en temel nazım biçimi olan koşmaya aittir. Şiirin içeriği incelendiğinde ise toplumsal düzene yönelik sert bir eleştiri ve yergi (taşlama) olduğu açıkça görülmektedir. Dolayısıyla biçim olarak koşma, tür olarak taşlamadır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü saymak
Dizelerdeki ünlü sesler sayıldığında (Mü-fet-tiş-ler ge-lir...) her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür.
11'li hece ölçüsü Âşık edebiyatında genellikle koşma nazım biçiminde kullanılır.
2
Kafiye örgüsünü belirlemek
açarlar (a) / saçar (a) / kaçar (a) / ettiler (b) şeklinde bir düz kafiye şeması vardır.
Bu şema koşma nazım biçiminin tipik dörtlük yapısına uygundur.
3
Şiirin konusunu (temasını) analiz etmek
Şiirde müfettişlerin, fitne çıkaranların (müzevvirler) ve haksız uygulamaların eleştirildiği görülmektedir.
Toplumsal ya da bireysel kusurların iğneleyici bir dille eleştirildiği şiirlerin nazım türü taşlamadır.
4
Biçim ve tür kavramlarını eşleştirmek
Yapısal özellikler (11'li hece, koşma tipi kafiye) 'Koşma'yı; içeriksel özellikler (yergi) 'Taşlama'yı işaret eder.
Nazım biçimi dış yapıya, nazım türü ise konuya göre belirlenir.

Key Concept

Nazım Biçimi (Dış Yapı) ve Nazım Türü (İçerik) Ayrımı

Practice More

Divan edebiyatındaki 'Kaside' nazım biçiminin 'Mersiye' veya 'Hicviye' türlerini inceleyerek benzer ayrımı o gelenek üzerinde de pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4836Question

Aşağıdaki edebî özellik ve örnek açıklamalarını, ilgili oldukları nazım biçimi veya nazım türü kavramlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Bre ağalar bre beyler / Ölmeden bir dem sürelim" dizeleriyle başlayan, kendine has bir ezgisi ve yiğitçe edası olan manzume yapısı.
11'li hece ölçüsü ve "abab / cccb" kafiye örgüsüyle kurulan; doğa güzelliklerini, sevgiliyi ve aşkı konu edinen halk şiiri içeriği.
Divan edebiyatında aruzun kendine has 24 kalıbıyla yazılan, tek bentten oluşan ve genellikle felsefi düşüncelerin işlendiği dış yapı.
Hz. Muhammed'i övmek, ona duyulan sevgiyi dile getirmek ve şefaatine nail olmak amacıyla kaleme alınan manzumelerin genel adı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; yiğitçe edalı yapı Varsağı nazım biçimiyle, lirik içerikli halk şiiri Güzelleme nazım türüyle, tek bentlik felsefi form Rubai nazım biçimiyle ve Peygamber övgüsü içeren tür ise Naat ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; şiirin dış yapı özelliklerini (birim sayısı, ölçü, ezgi tipi) bildiren maddeler 'Nazım Biçimi' başlıklarıyla, şiirin konusunu ve temasını bildiren maddeler ise 'Nazım Türü' başlıklarıyla birleştirilmiştir. Varsağı ve Rubai biçimsel formlar; Güzelleme ve Naat ise konuya dayalı türlerdir.

Step-by-Step Solution

1
Dış yapı ve içerik ayrımını yapınız.
Dış yapı özellikleri (ölçü, birim, kafiye) nazım biçimini; konu ve tema ise nazım türünü belirler.
Nazım biçimi ve türü arasındaki farkı anlamak doğru sınıflandırma için şarttır.
2
Halk edebiyatı örneklerini inceleyiniz.
"Bre" ünlemi ve 8'li ölçü Varsağı biçimine; lirik konular Güzelleme türüne götürür.
Varsağı, biçimsel bir kategori iken; güzelleme, koşma biçimi altında yer alan bir içerik kategorisidir.
3
Divan edebiyatı örneklerini inceleyiniz.
Tek bentlik yoğun yapı Rubai biçimine; Peygamber sevgisi teması ise Naat türüne aittir.
Rubai dış yapısal bir tanımlama, Naat ise tematik bir adlandırmadır.

Key Concept

Nazım Biçimi (Dış Yapı) ve Nazım Türü (İçerik/Konu) Ayrımı
Question 4837Question

Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda seyran beğenmez
Medrese kaçkını softa bozgunu
Selam vermek için insan beğenmez

Seyrani'ye ait bu dörtlük, 'nazım biçimi' ve 'nazım türü' kavramları bakımından incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım biçimi koşma, nazım türü taşlamadır.

Answer

Şiirin nazım biçimi koşma, nazım türü ise taşlamadır.
Verilen dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı ve dörtlük nazım birimi kullanıldığı için nazım biçimi 'koşma'dır. Şiirin içeriğinde toplumsal bir tipin (adam azgını, medrese kaçkını) kusurları eleştirilip yerildiği için nazım türü 'taşlama'dır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü saymak.
Dizelerdeki ünlü harfler sayıldığında (Or-man-da bü-yü-yen a-dam az-gı-nı) 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.
Nazım biçimini belirlemek için ölçü ve birim yapısı incelenmelidir.
2
Nazım birimini ve kafiye düzenini kontrol etmek.
Şiir dörtlüklerle yazılmıştır ve 'a-b-a-b' (çapraz kafiye) düzenindedir.
Halk edebiyatında 11'li ölçü ve dörtlükle kurulan temel biçim koşmadır.
3
Şiirin temasını (konusunu) analiz etmek.
Şiirde bir kişiye veya toplumsal tipe yönelik ağır bir eleştiri, yergi bulunmaktadır.
Nazım türü, şiirin işlediği konuya göre belirlenir.
4
Kavramları eşleştirmek.
Dış yapı (koşma) + İçerik (taşlama) eşleşmesi sağlanır.
Kavramsal ayrımın doğru yapılması gerekir.

Key Concept

Nazım biçimi (şekli) şiirin ölçü, uyak düzeni ve birim sayısı gibi dış unsurlarını; nazım türü ise şiirin temasını ve işlediği konuyu ifade eder.
Question 4838Question

Aşağıdaki dizelerde (sol sütun) öne çıkan edebi sanatları, karşılarında verilen sanat isimleriyle (sağ sütun) doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Âlemde gündüzün bize bir ferahlığı var / Lâkin güneş seninle doğunca bir başka parlar.
Yeni bir ülkede yem vermek için atlarına / Nice bin atlı kapılmıştı fetih rüzgârına.
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Sulara bakıp ağlar her akşam eski bir yalın / Haliç’te bir çizgide, hüzünlü ve dalgın.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla Mübalağa, Hüsnütalil, Tecahülüarif ve Teşhis olarak eşleşmektedir.
Dizeler dikkatle incelendiğinde; ilk dizede güneşin parlaklığının abartılması, ikinci dizede bir olayın hayali bir nedene bağlanması, üçüncü dizede bilinen bir gerçeğin soru yoluyla inkarı/şaşkınlığı ve dördüncü dizede nesneye kişilik verilmesi sırasıyla mübalağa, hüsnütalil, tecahülüarif ve teşhis sanatlarını karşılamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beyitteki anlam yoğunluğunu analiz etmek.
Mübalağa
Güneşin parlaklığının sevgilinin varlığıyla ilişkilendirilerek aşırı derecede yüceltilmesi mübalağa (abartma) sanatını gösterir.
2
İkinci beyitteki nedensellik ilişkisini incelemek.
Hüsnütalil
Fetih gibi tarihi bir olayın, atların yemlenmesi gibi estetik bir sebebe dayandırılması hüsnütalil (güzel nedene bağlama) sanatıdır.
3
Üçüncü beyitteki soru formunu ve anlamı değerlendirmek.
Tecahülüarif
Yaşlılığın getirdiği fiziksel değişimlerin şair tarafından şaşkınlıkla karşılanıp soru yoluyla bilinmiyor gibi yapılması tecahülüarif (bilmezden gelme) sanatıdır.
4
Dördüncü beyitteki özne-yüklem ilişkisine bakmak.
Teşhis
Cansız bir varlık olan 'yalın'ın ağlaması ve hüzünlenmesi insani vasıfların aktarımıdır, bu da teşhis (kişileştirme) sanatını doğrular.

Key Concept

Edebi sanatlar; şiirde anlamı zenginleştirmek, sözü daha etkili ve estetik kılmak için kullanılan zihinsel ve dilsel tasarımlardır.

Practice More

Divan edebiyatı beyitlerinde geçen teşbih-i beliğ ve istiare farklarını pekiştirmek için açık ve kapalı istiare örneklerini içeren sorulara göz atabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 4839Question

Benzetmenin temel ögelerinden sadece "benzeyen"in kullanılmasıyla yapılan sanata kapalı istiare denir. Teşhis (kişileştirme) sanatının olduğu her dizede aynı zamanda bir kapalı istiare sanatı da mevcuttur.

Buna göre, aşağıdaki dizelerin hangisinde kapalı istiare sanatına yer verilmemiştir?

Show answer & explanation

Answer: Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor / Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker

Answer

Şehit askerlerin "güneş"e benzetildiği ve sadece kendisine benzetilen ögesinin kullanıldığı dize doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor' dizesinde 'güneşler' sözcüğü ile askerler kastedilmiştir. Burada asker (benzeyen) söylenmemiş, sadece güneş (kendisine benzetilen) söylenmiştir. Benzetmenin temel ögelerinden sadece 'kendisine benzetilen' kullanıldığı için bu sanat açık istiaredir. Soru kökü ise kapalı istiare olmayanı sormaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Öncüldeki tanımı analiz etme
Kapalı istiarenin gerçekleşmesi için sadece 'benzeyen'in (kendisine benzetilenin özellikleriyle birlikte) verilmesi gerektiğini ve teşhisin olduğu yerde kapalı istiare bulunduğunu belirleme.
Sorunun çözüm anahtarı, kişileştirme yapılan şıkların elenmesi ve istiare türlerinin ayırt edilmesidir.
2
Seçeneklerdeki sanatsal kullanımları inceleme
Tekerleklerin anlatması, çınarın düşünmesi, çayın yorgun olması ve güneşin uyuması ifadelerinde insani özelliklerin (kendisine benzetilen) benzeyen varlıklara aktarıldığını tespit etme.
Kişileştirme (teşhis) yoluyla yapılan kapalı istiare örneklerini ayıklamak için.
3
Açık istiare içeren seçeneği belirleme
İlgili dizede 'güneşler' ifadesinin askerlerin yerine kullanıldığını ve askerin (benzeyen) dizelerde geçmediğini, sadece güneşin (kendisine benzetilen) yer aldığını saptama.
Tanım gereği sadece kendisine benzetilenle yapılan sanat açık istiaredir.

Key Concept

İstiare (Eğretileme) Türleri ve Teşhis ile İlişkisi
Estimated Time:2m 0s
Question 4840Question

Aşağıdaki numaralanmış dizelerde öne çıkan edebî sanatları, sağda verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Bir ah çeksem dağı taşı eritir / Gözüm yaşı değirmeni yürütür
II. Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
III. Güzel şeyler düşünelim diye / Yemyeşil oluvermiş ağaçlar
IV. Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib / Kılma derman kim helakim zehr-i dermanındadır

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: I - Mübalağa, II - Tecahülüarif, III - Hüsnütalil, IV - Tezat.
Dizelerin her biri, edebî sanatların en karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Birinci örnekte abartı (mübalağa), ikinci örnekte bilip de bilmemezlikten gelme (tecahülüarif), üçüncü örnekte doğa olayını güzel bir sebebe bağlama (hüsnütalil) ve dördüncü örnekte karşıt kavramların bir arada kullanımı (tezat) net bir şekilde görülmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dizedeki abartılı ifadeleri analiz etme.
Dağların erimesi ve değirmen yürütme ifadeleri 'Mübalağa' sanatını gösterir.
Anlatımı etkileyici kılmak için olaylar devasa boyutlara taşınmıştır.
2
İkinci dizedeki soru ve anlam ilişkisini inceleme.
Şairin kendi yüzünü tanıyamaz gibi soru sorması 'Tecahülüarif' sanatıdır.
Bilinen bir gerçeğin estetik bir amaçla bilinmezlikten gelinmesi söz konusudur.
3
Üçüncü dizedeki neden-sonuç ilişkisini değerlendirme.
Doğal bir durumun şiirsel bir amaca bağlanması 'Hüsnütalil' sanatıdır.
Ağaçların yeşermesi bahar yerine güzel düşüncelere dayandırılmıştır.
4
Dördüncü dizedeki kavram zıtlıklarını saptama.
'Dert' ve 'derman' sözcükleri arasındaki karşıtlık 'Tezat' sanatıdır.
Birbirine zıt durumlar aynı bağlamda kullanılmıştır.

Key Concept

Şiirde Anlam ve Söz Sanatları
PreviousPage 242 / 437Next
All practice questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin