All practice questions

1797 questions

Question 741Question

Aşağıda sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyat�� şairleri ile sağ sütunda verilen belirleyici edebi özellikleri ve eserlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Nef'î
Nâb��
Nedîm
Şeyh Gâlip

Matches

Show answer & explanation

Answer

Nef'î, Sihâm-ı Kazâ ve kasideleriyle; Nâbî, didaktik/hikemî tarzı ve Hayriyye'siyle; Nedîm, mahallileşme akımı ve Lale Devri şarkılarıyla; Şeyh Gâlip ise Sebk-i Hindî akımı ve Hüsn ü Aşk mesnevisiyle eşle��ir.
Nef'î hiciv şairidir ve Sihâm-ı Kazâ onun eseridir. Nâbî didaktik/hikemî tarzın öncüsü olup Hayriyye'yi yazmıştır. Nedîm şarkı türü ve mahallileşme akımıyla Lale Devri'ni yansıtır. Şeyh Gâlip ise Sebk-i Hindî akımının temsilcisi olup Hüsn ü Aşk mesnevisinin yazarıdır.

Step-by-Step Solution

1
Şairlerin edebi yönelimlerini ve üsluplarını analiz etme
Nef'î hiciv ve kasideyle, Nâbî didaktik/hikemî söyleyişle, Nedîm neşeli ve mahallileşmiş tarzla, Şeyh Gâlip ise ağır tasavvufi ve sembolik üslupla özdeşleşmiştir.
Şairleri belirgin edebi akım ve ana temalarıyla gruplandırmak doğru eşleştirmeyi bulmak için ilk adımdır.
2
Şairler ile kendilerine ait olan anahtar eserleri ve kavramları eşleştirme
Nef'î için Sihâm-ı Kazâ (hiciv), Nâbî için Hayriyye (hikemî), Nedîm için şarkı ve Lale Devri, Şeyh Gâlip için Hüsn ü Aşk ve Sebk-i Hindî eşleştirmeleri doğrulanır.
Her şairin Divan edebiyatı tarihindeki en karakteristik eseri ve akımı tanımda belirtilmiştir.

Key Concept

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri, Edebi Akımları ve Eserleri
Estimated Time:1m 30s
Question 742Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen dinî-tasavvufî halk edebiyatı nazım türlerini, sağ sütunda yer alan tanımlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

İlahi
Nefes
Şathiye
Devriye

Matches

Show answer & explanation

Answer

İlahi - Allah aşkını ve birliğini öven şiirler; Nefes - Bektaşi şairlerinin Hz. Ali sevgisini işleyen şiirleri; Şathiye - Dış görünüşü alaycı ama derin tasavvufi anlamı olan şiirler; Devriye - Ruhun Allah'tan gelip O'na döneceğini işleyen şiirler.
Verilen tanımlar incelendiğinde; ilahinin Allah aşkını ve birliğini öven, nefesin Bektaşi şairlerine özgü Hz. Ali sevgisini işleyen, şathiyenin dış görünüşü alaycı ama özünde derin tasavvufi sırlar barındıran, devriyenin ise ruhun Allah'tan gelip tekrar O'na döneceği devir kuramını ele alan nazım türleri olduğu görülür ve bu doğrultuda yapılan eşleştirme doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Nazım türlerinin temel tanımlarını hatırlayın.
İlahinin Allah aşkını anlattığı, nefesin Bektaşilikle ilgili olduğu, şathiyenin alaycı göründüğü, devriyenin ise devir kuramını işlediği belirlenir.
Soruyu doğru çözebilmek için tasavvuf edebiyatı nazım türlerinin ayırt edici özelliklerini bilmek gerekir.
2
Sol sütundaki terimleri sağ sütundaki tanımlarla eşleştirin.
İlahi terimi ayin/tapuğ anahtar kelimeleriyle birinci tanıma, Nefes terimi Bektaşi/Hz. Ali anahtar kelimeleriyle ikinci tanıma, Şathiye terimi alaycı/saçma görünen kelimeleriyle üçüncü tanıma, Devriye terimi ise ruhun dönüşü kelimeleriyle dördüncü tanıma eşleşir.
Her bir kavramın kendine özgü anahtar kavramları tanım cümlelerinde yer almaktadır.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Question 743Question

Atabetü'l-Hakayık eseriyle ilgili sol sütunda verilen yapısal ve içeriksel özellikleri, sağ sütunda verilen doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Eserin sunulduğu makam ve kişi
Eserin adının Türkçe kelime anlamı
Eserin ana bölümlerinde tercih edilen nazım birimi ve kafiye şeması
Eserin ahlaki ve didaktik içeriğinde öne çıkan temel temalar

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki özellikler sağ sütundaki açıklamalarla sırasıyla şu şekilde eşleşmelidir: Eserin sunulduğu makam ve kişi - Dad İspehsalar Bey; Eserin adının Türkçe kelime anlamı - Hakikatlerin Eşiği; Eserin ana bölümlerinde tercih edilen nazım birimi ve kafiye şeması - Mani tipi kafiyeli dörtlükler; Eserin ahlaki ve didaktik içeriğinde öne çıkan temel temalar - Bilginin erdemi, cehaletin kötülüğü, cömertlik ve dilin muhafazası.
Atabetü'l-Hakayık'ın doğru eşleştirmesinde, eserin sunulduğu kişi Dad İspehsalar Bey'dir; ismi 'Hakikatlerin Eşiği' demektir; didaktik yönünü bilginin önemi ve cömertlik gibi temalar yansıtır; ve şekil yönünden de aaba kafiyeli dörtlükler kullanılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Eserin kime sunulduğunu tespit etmek
Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki tarafından Karahanlı emirlerinden Dad İspehsalar Bey'e ithaf edilmiştir. Bu durum ilk sol ögeyi ilk sağ ögeyle eşleştirir.
Geçiş dönemi eserlerinin sunulduğu kişilerin bilinmesi edebi tarih bilgisi açısından gereklidir.
2
Eser adının kelime anlamını belirlemek
Atabetü'l-Hakayık ismi 'Hakikatlerin Eşiği' anlamına gelir. Bu da ikinci sol ögeyi ikinci sağ ögeyle eşleştirir.
Eser isminin anlamının bilinmesi, eserin didaktik ve dini/ahlaki içeriğini anlamak için önemlidir.
3
Eserin nazım birimini ve kafiye örgüsünü incelemek
Atabetü'l-Hakayık'ın asıl didaktik kısımları dörtlüklerle ve mani tipi kafiye düzeni olan aabaaaba ile yazılmıştır. Bu da üçüncü sol ögeyi üçüncü sağ ögeyle eşleştirir.
Eserin biçimsel özelliklerini diğer geçiş dönemi eserlerinden (örneğin tamamen mesnevi tarzında olan Kutadgu Bilig'den) ayırmak için biçim bilgisi analizi yapılır.
4
Eserde işlenen ana ahlaki ve didaktik temaları çözümlemek
Eserde cömertlik, bilginin değeri, dilin tutulması ve cehaletin zararları gibi temalar işlenmiştir. Bu da dördüncü sol ögeyi dördüncü sağ ögeyle eşleştirir.
Eserin didaktik muhtevasının tespiti ve hangi ahlaki öğütleri barındırdığının belirlenmesi amacıyla tema analizi yapılır.

Key Concept

Atabetü'l-Hakayık'ın biçim ve içerik özellikleri
Estimated Time:2m 0s
Question 744Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütundaki ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Tûtî-i mu'cize-gûyem ne desem lâf değil
Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil
Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâ’dır bu
Nazargâh-ı ilâhîdir makam-ı Mustafâ’dır bu
Tahir Efendi bana kelb demiş
İltifatı bu sözde zahirdir
Birdir ancak kamu eşyada olan nûr-ı kadîm
Kendi zâtında mukaddes sıfâtında kerîm

Matches

Show answer & explanation

Answer

Verilen beyitler sırasıyla Fahriye, Naat, Hicviye ve Tevhit nazım türleriyle eşleşmektedir. Nef'î'nin kendini övdüğü beyit fahriye; Nâbî'nin Peygamberimizi övdüğü beyit naat; Nef'î'nin yergi içerikli beyiti hicviye; Allah'ın birliğini anlatan beyit ise tevhit türündedir.
Eşleştirme, beyitlerdeki anahtar kelimelerin nazım türlerinin temalarıyla doğru şekilde ilişkilendirilmesiyle sağlanır. İlk beyit şairin kendi ustalığını övdüğü için fahriye; ikinci beyit Peygamberi övdüğü için naat; üçüncü beyit yergi içerdiği için hicviye; dördüncü beyit ise Allah'ın birliğini ifade ettiği için tevhit ile eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
İlk beyitteki 'Tûtî-i mu'cize-gûyem' (mucize söyleyen papağanım) ifadesini ve şairin kendi söz ustalığını öne çıkarmasını analiz etmek.
Bu beyit, şairin kendisini ve sanatını övdüğü Fahriye türüyle eşleşir.
Divan edebiyatında şairlerin kendi şairlik yeteneklerini övdükleri şiirler veya şiir bölümleri fahriye olarak adlandırılır.
2
İkinci beyitte geçen 'mahbûb-ı Hudâ' (Allah'ın sevgilisi) ve 'Mustafâ' (Hz. Muhammed'in isimlerinden biri) kavramlarını incelemek.
Bu beyit, Hz. Muhammed'e duyulan sevgiyi ve övgüyü dile getiren Naat türüyle eşleşir.
Hz. Muhammed'i övmek amacıyla kaleme alınan şiirlere naat adı verilir.
3
Üçüncü beyitteki 'kelb demiş' (köpek demiş) ifadesi üzerinden yapılan yergi ve alayı değerlendirmek.
Bu beyit, bir kişiyi hedef alan eleştiri ve yergi niteliği taşıdığı için Hicviye türüyle eşleşir.
Divan edebiyatında kişileri, kurumları veya toplumsal aksaklıkları yermek amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak bilinir.
4
Dördüncü beyitteki 'Birdir ancak' ve 'zâtında mukaddes sıfâtında kerîm' ifadeleriyle anlatılan konuyu tespit etmek.
Bu beyit, Allah'ın birliğini ve zâtını konu edindiği için Tevhit türüyle eşleşir.
Allah'ın birliğini, varlığını, yüceliğini ve sıfatlarını konu alan nazım türüne tevhit denir.

Key Concept

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Question 745Question

Aşağıda sol sütunda verilen Tanzimat II. Dönem sanatçılarını, sağ sütunda yer alan ve bu sanatçıların edebi yönelimleri ile eserlerini açıklayan ifadelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Nabizade Nazım
Samipaşazade Sezai
Mizancı Murat
Direktör Ali Bey

Matches

Show answer & explanation

Answer

Nabizade Nazım - Naturalizm ve realizm akımlarının etkisiyle ilk köy romanını ve psikolojik roman denemesini yazan sanatçı; Samipaşazade Sezai - Batılı tarzda modern kısa hikâyeler yazan ve esaret temalı realist romanın sahibi; Mizancı Murat - Turfanda mı, Yoksa Turfa mı? romanında idealist aydını işleyen yazar; Direktör Ali Bey - İlk mizahi sözlüğü yazan ve tiyatro uyarlamaları yapan sanatçı.
Tanzimat II. Dönem'de bireysel ve teknik açıdan daha olgun eserler verilmiştir. Nabizade Nazım natüralist çizgide köy hayatını (Karabibik) ve kıskançlık/psikoloji temalarını (Zehra) ele almıştır. Samipaşazade Sezai batılı tarzda hikâyeyi (Küçük Şeyler) ve esaret gerçeğini (Sergüzeşt) realist biçimde işlemiştir. Mizancı Murat, ideolojik fikirlerini Turfanda mı, Yoksa Turfa mı? romanındaki Mansur karakteriyle aktarmıştır. Direktör Ali Bey ise tiyatro adaptasyonları ve Lehçetü'l-Hakayık adlı sözlüğüyle öne çıkmıştır. Doğru eşleştirme bu tarihi gerçeklerle tam uyumludur.

Step-by-Step Solution

1
Nabizade Nazım'ın sanat anlayışı ve eserlerini belirleme
Nabizade Nazım, edebiyatımızda realizm ve özellikle natüralizm denince akla gelen ilk isimlerdendir. Karabibik (ilk köy romanı) ve Zehra (ilk psikolojik roman denemesi) yazarıdır. Dolayısıyla ikinci ifadeyle eşleşir.
Yazarın edebiyat tarihindeki yerini ve türünün ilki olan eserlerini tespit etmek için.
2
Samipaşazade Sezai'nin eser ve temalarını belirleme
Samipaşazade Sezai, Sergüzeşt romanında esaret konusunu realist bir üslupla işlemiş, Küçük Şeyler ile de batılı anlamda ilk modern kısa öyküleri yazmıştır. Dolayısıyla birinci ifadeyle eşleşir.
Yazarın esaret temalı romanı ve hikâyeciliğe katkılarını eşleştirmek için.
3
Mizancı Murat'ın edebi yönelimini belirleme
Mizancı Murat, Turfanda mı, Yoksa Turfa mı? adlı tezi olan romanında Mansur Bey üzerinden idealize edilmiş bir aydın portresi çizer. Dolayısıyla dördüncü ifadeyle eşleşir.
Romanın kahramanı Mansur Bey ve tezi aydın tipolojisini yazarla ilişkilendirmek için.
4
Direktör Ali Bey'in katkılarını belirleme
Direktör Ali Bey, tiyatro alanındaki Molière adapte komedileri (Ayyar Hamza vb.) ve ilk mizahi sözlük olan Lehçetü'l-Hakayık ile bilinir. Dolayısıyla üçüncü ifadeyle eşleşir.
Mizahi sözlük ve tiyatro uyarlamalarının kime ait olduğunu belirlemek için.

Key Concept

Tanzimat II. Dönem sanatçılarının edebi kimlikleri, getirdikleri yenilikler ve öncü eserleri.
Estimated Time:2m 0s
Question 746Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir bentlerini, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (dinî-tasavvufî) edebiyatı nazım türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Aşkın odu ciğerimi
Yaka geldi yaka gider
Garip başım bu sevdayı
Çeke geldi çeke gider
Âla gözlü pirim geldi
Duyan gelsin işte meydan
Dört kapıyı yedi yolu
Bilen gelsin işte meydan
Yeri göğü arşı kürsü yarattın
Sen ey mimar mekânı neylersin
Kafes örüp deryaları kuşattın
İçindeki balığı neylersin
On sekiz bin âlem halkı uyanmadan
Ruhlar âleminde üryan idim ben
Yer gök henüz halk olunup durmadan
Kudret kandilinde pünhan idim ben

Matches

Show answer & explanation

Answer

İlk bent İlahi ile, ikinci bent Deme ile, üçüncü bent Şathiye ile, dördüncü bent ise Devriye ile eşleşmelidir.
Şiir bentlerindeki anahtar kelimeler ve temalar (ilahi aşk, pir/meydan terimleri, şakacı üslup ve ruhun devri) incelendiğinde sırasıyla İlahi, Deme, Şathiye ve Devriye türlerinin tanımlayıcı nitelikleriyle mükemmel şekilde örtüştükleri görülmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci bendin temasını analiz edin.
Dizelerde ilahi aşkın insanın iç dünyasında yarattığı yangın ve bu sevdaya teslimiyet işlenmiştir. Bu durum, doğrudan lirik dinî şiir türü olan İlahi ile eşleşmektedir.
İlahiler, Allah aşkını en samimi duygularla dile getiren şiirlerdir.
2
İkinci bendin kavramsal arka planını inceleyin.
Bentte 'pir', 'meydan' ve 'dört kapı' gibi Alevi-Bektaşi ritüellerine ait tasavvufi simgeler kullanılmıştır. Dolayısıyla bu bent Deme türüne aittir.
Deme, Alevi-Bektaşi edebiyatında törenlerde saz eşliğinde okunan özgün tasavvufi şiirlerin adıdır.
3
Üçüncü bendin dil ve üslup özelliklerini belirleyin.
Bentte Tanrı'ya 'mimar' şeklinde seslenilerek şakacı ve senli benli bir edayla hitap edilmiştir. Bu dilsel tutum Şathiye nazım türüne işaret eder.
Şathiyeler, inançlara dair derin hakikatleri mizahi veya alışılmadık bir üslupla sunan Tekke edebiyatı şiirleridir.
4
Dörd��ncü bendin felsefi temasını çözümleyin.
Dizelerde insanın varlık sahasına çıkmadan önce ruhlar âleminde var oluşu ve yaratılış süreci konu edinilmiştir. Bu içerik Devriye türüyle doğrudan örtüşmektedir.
Devriye, tasavvuftaki devir kuramına (Allah'tan gelip yine O'na dönme süreci) dayanarak yazılan manzumelerdir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Estimated Time:2m 0s
Question 747Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan şairlerini, sağ sütunda yer alan belirleyici sanatsal özellikleriyle ve eser bilgileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Nâilî
Koca Ragıp Paşa
Neşâtî
Nedîm

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: Nâilî - Sebk-i Hindi'nin ilk temsilcisi ve hüzün/musiki yönüyle öne çıkan şair; Koca Ragıp Paşa - 18. yüzyılda hikemî tarzı sürdüren devlet adamı şair; Neşâtî - Hilye-i Enbiya yazarı Mevlevi şair; Nedîm - Lâle Devri eğlence hayatını ve mahallileşmeyi yansıtan şair.
Şairlerin yüzyıl, akım ve eser bilgileriyle sol ve sağ sütunlarda eşleştirilmesi tam bir uyum gösterir: Nâilî Sebk-i Hindi'nin öncüsü ve musiki şairidir. Koca Ragıp Paşa 18. yüzyılın hikemî üslubunu temsil eder. Neşâtî, Hilye-i Enbiya adlı mesnevisiyle tanınan Mevlevi şairdir. Nedîm ise Lâle Devri ve mahallileşmenin simge adıdır.

Step-by-Step Solution

1
Şairlerin yaşadıkları yüzyılları ve temsil ettikleri edebi akımları belirlemek.
Nâilî ve Neşâtî'nin 17. yüzyılda Sebk-i Hindi akımını benimsediği; Koca Ragıp Paşa ve Nedîm'in ise 18. yüzyılda sırasıyla hikemî tarz ve mahallileşme akımlarını temsil ettiği tespit edilir.
Yüzyıl ve akım bilgisi şairleri sınıflandırmak için temel bir kriterdir.
2
Aynı yüzyıl ve akımda yer alan şairleri spesifik özellikleriyle ayrıştırmak.
17. yüzyıl Sebk-i Hindi temsilcilerinden Nâilî'nin 'ilk temsilci' olma ve hüzün/musiki vurgusu ile; Neşâtî'nin ise 'Mevlevi kimliği' ve 'Hilye-i Enbiya' eseriyle ayrıştığı görülür.
Benzer yönleri olan sanatçıların kendilerine özgü anahtar kelimeleri ve eserleri doğru eşleştirmeyi sağlar.
3
18. yüzyıl şairlerini üslup özellikleri çerçevesinde eşleştirmek.
Koca Ragıp Paşa'nın hikemî/didaktik yönü ve darbımeselleri; Nedîm'in ise Lâle Devri, mahallileşme ve şarkıları ile eşleştiği belirlenir.
18. yüzyıl divan şiirinin iki farklı kutbunu oluşturan bu isimlerin sanatsal yönelimleri net bir biçimde ayrılmaktadır.

Key Concept

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri, Edebi Akımları ve Eserleri
Estimated Time:2m 0s
Question 748Question

Aşağıda verilen tasavvufi şiir alıntılarını (sol sütun), ait oldukları Tekke edebiyatı nazım türleriyle (sağ sütun) doğru biçimde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Aslımız bir nur idi cismimiz âdem olmadan
Biz o nurun şulesiyiz halk-ı alem olmadan
Arş u kürsî, kevn ü mekân yoğ idi biz var idik
Kudret-i Hak zâhir oldu sırr-ı mübhem olmadan
Çıktım erik dalına
Anda yedim üzümü
Bostan ıssı kakıdı
Der ne yersin kozumu
Önce tevhit eyle dilin temizle
Mürşid-i kâmilin izini izle
Gönül beytullah’tır sırrını gizle
Hizmet eyle pîre, bulasın felah
Kudret kandilinde parlayıp duran
Muhammed Ali’nin nurudur billah
Zuhur edip küffara kılıç uran
Ali’yyü'l-Murtaza şahımdır eyvallah

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci dörtlük devriye, ikinci dörtlük şathiye, üçüncü dörtlük nutuk, dördüncü dörtlük ise nefes ile eşleşmelidir.
Verilen dörtlükler incelendiğinde; ilk dörtlükte varoluşun başlangıcı ve ruhun devri (devriye), ikinci dörtlükte Yunus Emre'nin ünlü sembolik ve alaycı üsluba sahip şathiyesi (şathiye), üçüncü dörtlükte tarikata giren kişiye yönelik didaktik öğütler (nutuk), dördüncü dörtlükte ise Hz. Ali ve Ehlibeyt sevgisini içeren Bektashi şiiri (nefes) yer almaktadır. Bu doğrultuda yapılan eşleştirme doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
İlk dörtlüğün (Aslımız bir nur idi...) temasını inceleyin.
Dörtlükte ruhun dünyadan önceki varlığı ve yaratılış devri anlatılmaktadır, bu da devriye türüne işaret eder.
Devriye türü, insan ruhunun Allah'tan gelip tekrar Allah'a döneceği felsefesini işler.
2
İkinci dörtlüğün (Çıktım erik dalına...) üslubunu inceleyin.
Erik dalında üzüm yemek gibi mantık dışı görünen ifadeler içermektedir, bu da şathiye türüne işaret eder.
Şathiye türü, ilk bakışta saçma veya alaycı görünen ama tasavvufi sırları sembollerle anlatan şiirlerdir.
3
Üçüncü dörtlüğün (Önce tevhit eyle...) işlevini inceleyin.
Mürşide hizmet etmek, dili temizlemek gibi tarikat kuralları ve öğütler verilmektedir, bu da nutuk türüne işaret eder.
Nutuk türü, tarikata yeni girenlere adab-ı muaşeret ve tarikat kurallarını öğretmek amacıyla yazılan didaktik şiirlerdir.
4
Dördüncü dörtlüğün (Kudret kandilinde...) anahtar kavramlarını inceleyin.
Muhammed Ali ve Ali'yyü'l Murtaza isimleri geçmektedir, bu da Alevi-Bektaşi geleneğindeki nefes türüne işaret eder.
Nefes türü, Alevi-Bektaşi şairlerince yazılan, özellikle Hz. Ali ve Ehlibeyt sevgisini işleyen şiirlerdir.

Key Concept

Tekke-Tasavvuf edebiyatı nazım türlerinin içerik ve üslup özelliklerine göre ayırt edilmesi
Estimated Time:2m 0s
Question 749Question

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatına ait bazı nazım türleri, sağ sütunda ise bu nazım türlerinin açıklamaları verilmiştir. Nazım türlerini açıklamalarıyla doğru olacak biçimde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Münacat
Mersiye
Hicviye

Matches

Show answer & explanation

Answer

Münacat, Allah'a yalvarıp yakarmak ve dua etmek konusuyla; Mersiye, ölen kişinin ardından duyulan acı konusuyla; Hicviye ise bir kişiyi veya durumu yermek konusuyla eşleşmelidir.
Münacat Allah'a yakarışı, mersiye ölen birinin arkasından duyulan acıyı, hicviye ise eleştiri ve yergiyi konu edinir. Bu doğrultuda yapılan eşleştirme doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Münacat teriminin anlamını belirlemek.
Münacatın, Allah'a dua etme ve yalvarma konusuyla eşleştiği saptanır.
Münacat türünün kelime anlamı ve edebi işlevi dua etmektir.
2
Mersiye teriminin anlamını belirlemek.
Mersiyenin, ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı anlatma konusuyla eşleştiği saptanır.
Mersiyeler, yas ve taziye amacıyla yazılan ölüm konulu şiirlerdir.
3
Hicviye teriminin anlamını belirlemek.
Hicviyenin, yergi ve eleştiri konusuyla eşleştiği saptanır.
Hicviye türü, Divan edebiyatındaki eleştirel şiirleri tanımlar.

Key Concept

Divan edebiyatında nazım türleri, işledikleri konulara göre belirlenir.
Estimated Time:1m 0s
Question 750Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütunda yer alan belirleyici özellikleri ve eserleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Şeyhülislam Yahya
Enderunlu Fazıl
Koca Ragıp Paşa

Matches

Show answer & explanation

Answer

Şeyhülislam Yahya'nın rindane gazeller ve temiz İstanbul Türkçesi özelliğiyle, Enderunlu Fazıl'ın Hubanname ve Zenanname mesnevileriyle, Koca Ragıp Paşa'nın ise hikemi tarzla eşleşmesi gerekir.
Şeyhülislam Yahya rindane gazelleri ve sade İstanbul Türkçesiyle; Enderunlu Fazıl Hubanname ve Zenanname mesnevileriyle; Koca Ragıp Paşa ise hikemi tarzla eşleştiğinde tüm eşleştirmeler doğru tamamlanmış olur.

Step-by-Step Solution

1
Şeyhülislam Yahya'nın edebi kimliğini belirleme
Şairin 17. yüzyılda gazel şairi olarak tanındığı, İstanbul Türkçesini rindane söyleyişle birleştirdiği tespit edilir.
Şairin doğru edebi özellikle eşleştirilmesini sağlamak.
2
Enderunlu Fazıl'ın eserlerini ve tarzını belirleme
Şairin 18. yüzyılda mahallileşme etkisiyle yazdığı ve mesnevi türündeki Hubanname ile Zenanname eserleri belirlenir.
Mesnevi türündeki eserlerin doğru sahibiyle eşleştirilmesini sağlamak.
3
Koca Ragıp Paşa'nın edebi tarzını belirleme
Şairin 18. yüzyılda Nâbî'nin başlattığı hikemi (ahlaki-felsefi) tarzın en önemli takipçisi olduğu tespit edilir.
Geriye kalan şair ve özelliğin doğru şekilde eşleştirildiğini doğrulamak.

Key Concept

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Belirleyici Özellikleri ve Eserleri
Question 751Question

A��ağıdaki divan edebiyatı beyit ve bent örneklerini (Sol Sütun), ait oldukları nazım şekilleriyle (Sağ Sütun) doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bir eşek var idi zaîf ü nizâr / Yük elinden katı şikeste vü zâr
Bize feyz-i mukaddesden berât-ı kibriyâ geldi / Cemâl-i Mustafâ geldi / Gönül âyînesin pâk eyle kim nûr-ı Hudâ geldi / Safâ üstüne safâ geldi
Süzme çeşmin gelmesin müjgân müjgân üstüne / Urma zahm-ı sîmeme peykân peykân üstüne
İlm kesbiyle pâye-i rif'at / Ârzû-yı muhâl imiş ancak / Aşk imiş her ne var âlemde / İlm bir kıyl ü kâl imiş ancak

Matches

Show answer & explanation

Answer

Bir eşek var idi... beyti Mesnevi ile; Bize feyz-i mukaddesden... bendi Müstezat ile; Süzme çeşmin... beyti Gazel ile; İlm kesbiyle... beyitleri ise Kıta ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; 'Bir eşek var idi...' beyti olay anlatımı ve aa kafiyesi nedeniyle Mesnevi ile; kısa dizeler (ziyade) içeren 'Bize feyz-i mukaddesden...' bendi Müstezat ile; aa kafiyeli lirik 'Süzme çeşmin...' beyti Gazel ile; matlası bulunmayan (xa) felsefi içerikli 'İlm kesbiyle...' beyitleri ise Kıta ile eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beyitteki kafiye düzenini ve içeriği analiz etmek.
Dizelerin sonundaki 'nizâr' ve 'zâr' kelimeleri kendi arasında kafiyelidir (aa) ve beyitte bir olayın (fabl hikayesinin) anlatımına başlanmıştır.
Kendi arasında kafiyeli beyitlerden oluşan ve olay anlatan nazım şekli mesnevidir.
2
İkinci örneğin yapısal dize uzunluklarını incelemek.
Uzun dizelerin hemen ardından gelen 'Cemâl-i Mustafâ geldi' ve 'Safâ üstüne safâ geldi' gibi kısa ek dizeler (ziyade) bulunmaktadır.
Ziyade dizeler içeren bu yapı sadece müstezat nazım şekline özgüdür.
3
Üçüncü beyitteki kafiyeyi ve konuyu tespit etmek.
Dizeler 'üstüne' redifleriyle bitmekte ve 'müjgân' / 'peykân' kelimeleriyle zengin uyak oluşturarak kendi arasında kafiyelenmiştir (aa). Aşk ve sevgili konusu işlenmektedir.
Lirik konulu ve aa kafiyeli bu ilk beyit gazelin matla beytidir.
4
Dördüncü örneğin dize yapısını ve kafiye düzenini incelemek.
Dört dizeden (iki beyit) oluşmaktadır. Kafiye örgüsü abcb (xa) şeklindedir ve aruzun tek kalıbıyla yazılmıştır. Felsefi bir düşünceyi açıklamaktadır.
Matlası olmayan ve genellikle iki beyitten oluşan, düşünsel konuları işleyen bu nazım şekli kıtadır.

Key Concept

Divan Edebiyatı beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal (kafiye, dize boyutu) ve tematik özelliklerine göre ayırt edilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 752Question

Roman ve hikâye gibi anlatmaya bağl�� metinlerde kahramanların iç dünyalarını, geçmişlerini veya zihinsel süreçlerini aktarmak için çeşitli anlatım tekniklerinden yararlanılır. Aşağıda verilen edebi metin parçalarını, bu parçalarda belirgin olarak kullanılan anlatım teknikleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Necip, Suat'ın gidişinden sonra odada yalnız kalınca tarifsiz bir azap hissetti. Kendi hislerini tahlil etmeye çalışıyor, bu yasak aşkın ruhunda açtığı derin yaraları düşündükçe içi eziliyordu. Ancak bu hisleri Suat'a açmaya cesareti yoktu; sessizce bu acıyı çekmeye mahkûm olduğunu bilmek onu daha da çaresiz kılıyordu.
Saat sekiz... Geç kalacağım yine. Dün akşamki o bulutlar neydi öyle, sanki devasa birer dev gibiydiler. Çocukken korkardım o gölgelerden. Annemin masalları... Neden bana hep o masalı anlatırdı ki? Kırmızı başlıklı kız. Kırmızı... Bugün kırmızı kravatımı takmalıydım. İnsanlar renklere göre yargılıyor birbirini.
Tramvayın penceresinden akan yağmurlu İstanbul sokaklarına bakarken birdenbire çocukluğunun geçtiği o küçük Anadolu kasabasına gitti zihni. On iki yaşındaydı. Babasıyla dere kenarında balık tutarlardı; derenin şırıltısı, taze ot kokusu... O gün tuttuğu ilk büyük balığı gururla annesine gösterişi dün gibi gözlerinin önündeydi. Kondüktörün bilet istemesiyle bu tatlı hayalden uyanıp nemli koltuğuna gömüldü.
Ne yapıp edip bu akşam onunla konuşmalıyım. Her şeyi olduğu gibi anlatıp üzerimdeki bu ağır yükten kurtulmalıyım. Ama ya beni dinlemek istemezse? O zaman da sessizce çekip giderim buralardan. Başka çarem yok. Bu belirsizlik beni her geçen gün biraz daha yıpratıyor.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci parça iç çözümleme, ikinci parça bilinç akışı, üçüncü parça geriye dönüş ve dördüncü parça iç konuşma tekniği ile eşleşmelidir.
Eşleşmelerin tamamı anlatım tekniklerinin dilsel ve yapısal özelliklerine dayanmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci metin parçasının anlatıcı türü ve bakış açısını inceleme.
Anlatıcı üçüncü şahıstır ve kahramanın zihnindeki duyguları tahlil etmektedir. Bu durum iç çözümleme tekniğini gösterir.
Üçüncü şahıs ağzından yapılan psikolojik tahliller iç çözümleme tekniğinin en belirgin özelliğidir.
2
İkinci metin parçasının çağrışım ve cümle yapısını inceleme.
Düşünceler mantıksal bağlar olmadan, düzensiz ve serbest çağrışımlarla aktarılmaktadır. Bu durum bilinç akışı tekniğini gösterir.
Düzensiz ve kuralsız çağrışımlarla zihnin doğrudan yansıtılması bilinç akışı tekniğidir.
3
Üçüncü metin parçasının zaman akışını ve olay dizisini inceleme.
Şimdiki zamandan geçmişe gidilmiş, geçmişteki bir olay anlatıldıktan sonra tekrar şimdiki zamana dönülmüştür. Bu geriye dönüş tekniğini gösterir.
Zaman çizgisinin kırılarak geçmişe gidilmesi geriye dönüş tekniğidir.
4
Dördüncü metin parçasının anlatıcı şahsını ve mantıksal örgüsünü inceleme.
Kahraman kendi kendine konuşmakta ve bunu birinci şahıs ağzından mantıklı bir akış içinde yapmaktadır. Bu durum iç konuşma tekniğini gösterir.
Birinci şahıs ağzından yapılan düzenli iç diyaloglar iç konuşma tekniğidir.

Key Concept

Anlatmaya bağlı metinlerde anlatım tekniklerinin (iç çözümleme, bilinç akışı, geriye dönüş, iç konuşma) işlevsel özellikleri ve metin üzerinden ayırt edilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 753Question

Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak geliştirilen nazım şekillerinin kendilerine has kafiye düzenleri, yapısal özellikleri ve beyit konumları bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen beyitleri ait oldukları nazım şekilleri veya yapısal kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Süzme çeşmün gelmesün müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-ı sîneme peykân peykân üstüne"
"Halk içre bir âyîneye benzer ki Nedîmâ
Her kim bakarsa kendi cemâlin görür anda"
"Çoktan beri bir sâde-ruhânın esiriyiz
Ey mihr-i vefâ-kâr
Şimdi dahi bir şûh-ı cihânın esiriyiz
Bî-sabr u karâr"
"Kalem olsun eli ol kâtib-i bed-tahrîrin
Ki fesâd-ı rakam�� sûrümüzü şûr eyler"

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirmede; "Süzme ��eşmün..." beyti Matla kavramıyla, "Halk içre..." beyti Makta kavramıyla, aralarında kısa mısralar barındıran "Çoktan beri..." beyti Müstezat nazım şekliyle ve kafiyesiz başlayan "Kalem olsun..." beyti ise Kıta nazım şekliyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; birinci beyit kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu için matla beytidir. İkinci beyitte Nedîmâ mahlası geçtiği için makta beytidir. Üçüncü beyit uzun ve kısa mısralardan (ziyade) oluştuğu için müstezat nazım şekline aittir. Dördüncü beyit ise ilk beyti kafiyesiz (xa) olduğu için kıta nazım şeklinin başlangıcını temsil eder.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beytin kafiye düzenini analiz etmek.
Mısra sonlarındaki 'üstüne' redifleriyle beytin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu belirlenir.
Kendi arasında kafiyeli (musarra) başlangıç beyitleri matla adını alır.
2
İkinci beytin içeriğinde mahlas taraması yapmak.
Beytin ilk mısrasında 'Nedîmâ' mahlası tespit edilir.
Şairlerin mahlas kullandığı son beyit makta olarak tanımlanır.
3
Üçüncü beytin mısra uzunluklarını ve biçimsel yapısını incelemek.
Uzun mısraların hemen ardına 'ziyade' olarak adlandırılan kısa mısraların eklendiği görülür.
Bu ritmik ve biçimsel ekleme müstezat nazım şekline has bir özelliktir.
4
Dördüncü beytin kafiye şemasını incelemek.
İlk beytin mısra sonlarının kendi arasında kafiyeli olmadığı (xa) görülür.
Matla beyti olmayan ve genellikle toplumsal, felsefi konularda yazılan bu nazım şekli kıtadır.

Key Concept

Divan Edebiyatı Beyitlerle Kurulan Nazım Şekilleri ve Yapısal Özellikleri
Question 754Question

Tanzimat II. Dönem Türk edebiyatı sanatçıları, eserlerinde realizm ve romantizm akımlarından etkilenmiş ve bireysel temalara yönelmişlerdir. Buna göre, aşağıda verilen sanatçıları edebiyatımızda önemli yeri olan bu eserleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Recaizade Mahmut Ekrem
Abdülhak Hamit Tarhan
Samipaşazade Sezai

Matches

Show answer & explanation

Answer

Recaizade Mahmut Ekrem - Araba Sevdası, Abdülhak Hamit Tarhan - Sahra, Samipaşazade Sezai - Sergüzeşt eşleşmesi doğrudur.
Doğru eşleştirmede Recaizade Mahmut Ekrem ile Araba Sevdası, Abdülhak Hamit Tarhan ile ilk pastoral şiir örneği olan Sahra, Samipaşazade Sezai ile ise esaret konusunu işleyen Sergüzeşt romanı eşleşmelidir.

Step-by-Step Solution

1
İlk sanatçı olan Recaizade Mahmut Ekrem'in edebi yönelimlerini ve ünlü eserlerini düşününüz.
Sanatçının en önemli romanı olan ve Bihruz Bey karakteri üzerinden alafrangalık temasını realist tarzda işleyen Araba Sevdası ile eşleştiği belirlenir.
Recaizade Mahmut Ekrem'in realizm akımına bağlı kalarak yazdığı bu romanın edebiyatımızdaki ilk realist roman olması eşleştirmeyi doğrular.
2
İkinci olarak Abdülhak Hamit Tarhan'ın şiir alanındaki yeniliklerini ve doğa konulu eserlerini inceleyiniz.
Sanatçının doğa betimlemelerine yer verdiği ve edebiyatımızın ilk pastoral şiiri kabul edilen Sahra eseriyle eşleştiği saptanır.
Şair-i Azam olarak bilinen sanatçının metafizik ve doğa konularındaki yenilikçi yaklaşımı bu eseriyle somutlaşmıştır.
3
Son olarak Samipaşazade Sezai'nin eserlerini ve işlediği temaları gözden geçiriniz.
Sanatçının, Dilber adlı cariyeyi merkezine alarak esaret konusunu işlediği Sergüzeşt romanı ile eşleştiği bulunur.
Sergüzeşt, Tanzimat II. Dönem'de esaret temasını romantizmden realizme geçiş özellikleri göstererek başarılı şekilde işleyen bir romandır.

Key Concept

Tanzimat II. Dönem sanatçılarının edebi özellikleri, temsil ettikleri akımlar ve türlerinin ilk örneklerini oluşturan eserleri.
Question 755Question

Dede Korkut Hikâyeleri'nde yer alan aşağıdaki şahsiyetleri, karşılarında verilen en belirgin özellikleri veya olay örgüleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Deli Dumrul
Bamsı Beyrek
Dede Korkut

Matches

Show answer & explanation

Answer

Deli Dumrul karakteri 'Kuru bir çayın üzerine köprü kuran, Azrail ile mücadele ederek eşinin sevgisi sayesinde canı bağışlanan kahraman' ifadesiyle; Bamsı Beyrek 'Banu Çiçek ile olan aşkı ve esir düştüğü kaleden kurtulma mücadelesiyle tanınan, Oğuzların en sevilen alplarından biri' ifadesiyle; Dede Korkut ise 'Hikâyelerin sonunda ortaya çıkarak Oğuz beylerine dua eden, çocuklara ad koyan bilge ve efsanevi anlatıcı' ifadesiyle eşleşir.
Eşleştirmede Deli Dumrul'un köprü kurup Azrail ile can pazarlığı yapması, Bamsı Beyrek'in Banu Çiçek ile olan aşkı ve esareti, Dede Korkut'un ise olayların sonunda bilgece dua edip ad koyan anlatıcı rolü tam olarak uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Deli Dumrul'a ait anlatıyı ve temel çatışmayı tespit etmek
Deli Dumrul'un kuru çay üzerine kurduğu köprü ve Azrail ile girdiği can pazarlığı olayının onun en belirgin niteliği olduğu belirlenir.
Karakteri, hikâyedeki en bilinen olay örgüsüyle ilişkilendirmek.
2
Bamsı Beyrek'in hikâyedeki rolünü ve ilişkilerini incelemek
Bamsı Beyrek'in Banu Çiçek ile olan destansı aşkının ve kaledeki esaretinin onun hikâyesini oluşturduğu saptanır.
Alplık ve aşk temasını temsil eden kahramanı doğru tanımla buluşturmak.
3
Dede Korkut'un metin genelindeki işlevini analiz etmek
Dede Korkut'un hikâyelerin sonunda ortaya çıkan, bilgece öğütler veren, ad koyan ve dua eden anlatıcı olduğu saptanır.
Eserin adını aldığı bilge şahsiyetin işlevini netleştirmek.

Key Concept

Dede Korkut Hikâyeleri'ndeki şahıs kadrosu ve anlatıcı figürün özellikleri
Question 756Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütunda yer alan nazım türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sensin ol deryâ-yı lutfun gevher-i yektâsı kim
Hâk-i pâkine sürerler enbiyâ rûy-ı niyâz
Gör zâhidi kim sâhib-i irşâd olayım der
Dün mektebe vardı bugün üstâd olayım der
Gitti o şâh-ı cihân, kaldı cihân bî-ser ü bân
Ağlasın halk-ı cihân, yansın ana kevn ü mekân
Ey varlığı varı var eden zât
Yoktan bu cihânı kılan icâd

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki birinci beyit Naat, ikinci beyit Hicviye, üçüncü beyit Mersiye ve dördüncü beyit Tevhit nazım türüyle eşleşmelidir.
Sol sütundaki beyitlerin tematik incelemesi yapıldığında; birinci beyit Hz. Peygamber'in yüceliğini ve diğer peygamberlerin ona hürmetini konu edindiği için naat; ikinci beyit ehliyetsiz kişilerin makam/irşat iddiasını alaya aldığı için hicviye; üçüncü beyit önemli bir şahsiyetin ölümüyle duyulan derin üzüntüyü anlattığı için mersiye; dördüncü beyit ise yaratılış gerçeğini ve Allah'ın birliğini dile getirdiği için tevhit türüyle eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beyitteki tasavvufi ve dinî kavramları incelemek.
Beyitte geçen 'enbiyâ' (peygamberler) ve 'rûy-ı niyâz' (yalvaran yüz) ifadeleri, peygamberlerin hürmet gösterdiği bir şahsiyetin (Hz. Peygamber) övüldüğünü gösterir.
Peygamberi öven ve onun yüceliğini anlatan bu tür şiirler naat türüne aittir.
2
İkinci beyitteki toplumsal eleştiri unsurlarını tespit etmek.
Zâhidi hedef alan 'dün mektebe vardı bugün üstad olayım der' ifadesi, bilgi ve birikimi yetersiz kişilerin rehberlik iddiasında bulunmasını eleştiren iğneleyici bir ifadedir.
Bireysel ve toplumsal aksaklıkları yeren veya alaya alan eserler hicviye özelliği taşır.
3
Üçüncü beyitteki ölüm ve yas temasını çözümlemek.
'Gitti o şâh-ı cihân', 'ağlasın halk-ı cihân' ve 'yansın kevn ü mekân' ifadeleriyle, önemli bir yöneticinin vefatı üzerine duyulan derin keder ve toplumsal yas dile getirilmiştir.
Divan edebiyatında ölen bir kişinin ardından yazılan taziye ve yas şiirleri mersiye olarak bilinir.
4
Dördüncü beyitteki tevhit inancına yönelik vurguyu analiz etmek.
'Varlığı var eden zât' ve 'yoktan bu cihânı kılan icâd' ifadeleri, evrenin yaratıcısının birliğine ve yaratma kudretine işaret eder.
Allah'ın varlığını, birliğini ve kudretini anlatan manzumeler tevhit nazım türünü oluşturur.

Key Concept

Divan edebiyatı beyitlerindeki kelime kadrosu ve tematik özelliklerden yararlanarak nazım türlerini belirleme.
Estimated Time:2m 30s
Question 757Question

Geçiş Dönemi Türk edebiyatının ahlak ve öğüt kitabı olan Atabetü'l-Hakayık'ın biçimsel ve içeriksel hususiyetlerini gösteren soldaki terimleri sağdaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Dörtlüklerin Kafiye Şeması
Giriş Bölümünün Nazım Şekli
Eserin Temel Öğretisi
Yazıldığı Dönemin Lehçesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dörtlüklerin Kafiye Şeması ile 'aaba' mani tarzı kafiye yapısı; Giriş Bölümünün Nazım Şekli ile kaside ve gazel tarzı beyitler; Eserin Temel Öğretisi ile ahlaki öğütler, bilginin yararı ve cömertlik; Yazıldığı Dönemin Lehçesi ile Hakanî Türkçesi eşleşmelidir.
Atabetü'l-Hakayık'ta dörtlüklerin kafiye düzeni mani tipi olan 'aaba' şemasına uygundur. Giriş bölümü ise Divan edebiyatı etkisiyle beyitler (kaside/gazel tarzı) şeklinde yazılmıştır. Eserin temel iletisi cehaletin zararları ve ahlaki erdemler etrafında şekillenirken dili Karahanlı Türkçesidir.

Step-by-Step Solution

1
Eserin nazım birimi ve kafiye yapısını incelemek.
Asıl didaktik kısımların dörtlüklerden oluştuğu ve bunların mani tipi (aaba) kafiyelendiği belirlenir.
Atabetü'l-Hakayık'ın biçim özelliklerini saptamak amacıyla.
2
Giriş bölümündeki nazım şekillerini tespit etmek.
Giriş kısmının beyitler halinde, gazel ve kaside biçiminde yazıldığı bulunur.
Eserin geçiş dönemi özelliklerinden biri olan beyit-dörtlük karışık yapısını ayırt etmek için.
3
Eserin dil özelliklerini ve konusunu değerlendirmek.
Eserin Karahanlı (Hakanî) Türkçesiyle yazıldığı ve ahlaki erdemleri öğütleyen didaktik bir muhtevaya sahip olduğu netleştirilir.
Eserin içeriğini ve dil katmanını doğru kavramak için.

Key Concept

Atabetü'l-Hakayık'ın biçim, içerik ve dil özellikleri
Question 758Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir alıntılarını, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (din��-tasavvufî) halk edebiyatı nazım türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Aşkın şarabından içem
Mecnun olup dağa düşem
Sensin dünü gün endişem
Bana seni gerek seni"
"Güzel âşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi"
"Kıldan köprü yaratmışsın
Gelsin kullarım geçsin deyi
Hele biz şöyle duralım
Yiğit isen geç a Tanrı"
"Dokuz ay on gün batn-ı maderde
Kudret lokmasını yiyip gelirken
Dört kapı selâmın verip bu yerde
Böylece devredip geldim cihana"

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme şu şekildedir: Birinci dörtlük İlahi ile, ikinci dörtlük Nefes ile, üçüncü dörtlük Şathiye ile, dördüncü dörtlük ise Devriye ile eşleşmektedir.
Eşleştirme, dörtlüklerin içerdikleri tasavvufi temalar ve anahtar kavramlar dikkate alınarak yapılmıştır. 'Bana seni gerek seni' dizesi ilahi aşkı yansıttığından ilahi ile; 'rıza lokması' gibi tarikat kavramları nefes ile; Allah'la samimi ve teklifsiz bir dille konuşan üslup şathiye ile; ruhun dünyaya gelip bedenlenmesini ve devrini anlatan ifadeler ise devriye nazım türü ile doğru biçimde eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dörtlüğün incelenmesi ve eşleştirilmesi
Dörtlükteki 'Aşkın şarabından içem' ve 'Bana seni gerek seni' ifadeleri Allah sevgisini doğrudan yansıtır. Bu tema bizi İlahi nazım türüne ulaştırır.
��lahiler, Allah aşkını ve O'na duyulan özlemi dile getiren en yaygın tasavvufi şiirlerdir.
2
İkinci dörtlüğün incelenmesi ve eşleştirilmesi
Dörtlükteki 'rıza lokması' ifadesi Bektaşi-Alevi edebiyatına özgü ritüel ve adabı yansıtır. Bu kavram bizi Nefes nazım türüne ulaştırır.
Nefesler, Bektaşi şairlerin tarikat ilkelerini ve Hz. Ali'yi öven ezgili şiirleridir.
3
Üçüncü dörtlüğün incelenmesi ve eşleştirilmesi
Dörtlükteki 'Yiğit isen geç a Tanrı' dizesi yaratıcıyla teklifsizce şakalaşır gibi bir üslup taşır. Bu üslup bizi Şathiye nazım türüne ulaştırır.
Şathiyeler, görünüşte inançlarla alay eder gibi duran ancak tasavvufi derinlik barındıran şiirlerdir.
4
Dördüncü dörtlüğün incelenmesi ve eşleştirilmesi
Dörtlükteki 'devredip geldim cihana' dizesi ruhun evrendeki devrini anlatır. Bu kavram bizi Devriye nazım türüne ulaştırır.
Devriyeler, insanın ve evrenin yaratılıştan itibaren geçirdiği aşamaları ve Allah'a dönüşünü konu alan şiirlerdir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri ve Özellikleri
Estimated Time:1m 30s
Question 759Question

Aşağıda sol sütunda verilen klasik Türk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan doğru nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Bir eşek var idi zaîf ü nizâr / Yük elinden katı şikeste vü zâr"
"Bir vakte erdi ki bizim günümüz / Yiğit belli değil mert belli değil / Herkes yarasına derman arıyor / Deva belli değil dert belli değil"
"Gün doğdu şah-ı âlem uyanmaz mı habdan / Kılmaz mı cilve hayme-i sîmîn-tenâbdan"
"Güzel aşık cevrimizi / Çekemezsin demedim mi / Bu bir rıza lokmasıdır / Yiyemezsin demedim mi"

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci parça Mesnevi/Hicviye, ikinci parça Koşma/Taşlama, üçüncü parça Terkibibent/Mersiye, dördüncü parça ise Semai/Nefes ile eşleşmelidir.
Verilen eşleştirmelerde şiirlerin yapısal özellikleri (nazım biçimi) ve konuları (nazım türü) doğru şekilde eşleştirilmiştir. Şeyhi'nin Harname'si mesnevi/hicviye; Ruhsati'nin şiiri koşma/taşlama; Baki'nin mersiyesi terkibibent/mersiye; Pir Sultan Abdal'ın şiiri ise semai/nefes özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Şiir parçalarının yapısal özelliklerini (kafiye düzeni, hece sayısı/aruz ölçüsü, birim değeri) inceleyerek nazım biçimlerini belirlemek.
Birinci parça beyit birimli ve aa kafiyelidir (Mesnevi); ikinci parça 11'li hece ölçülüdür (Koşma); üçüncü parça aruz vezniyle yazılmış bent yapısına ait bir beyittir (Terkibibent); dördüncü parça 8'li hece ölçülüdür (Semai).
Nazım biçimleri şiirin dış yapısına (şekline) göre belirlenir.
2
Şiir parçalarının temalarını ve içeriklerini inceleyerek nazım türlerini belirlemek.
Birinci parça alegorik bir eşek hikayesi üzerinden hiciv/eleştiri içerir (Hicviye); ikinci parça toplumsal yozlaşmayı eleştirir (Taşlama); üçüncü parça cihan padişahının vefatı üzerine duyulan üzüntüyü işler (Mersiye); dördüncü parça tasavvufi felsefe ve Bektaşi inanç ilkelerini konu edinir (Nefes).
Nazım türleri şiirin konusuna ve içeriğine göre belirlenir.
3
Bulunan biçim ve tür çiftlerini doğru sağ sütun ögeleriyle birleştirmek.
Sol sütundaki şiirlerin tamamı sırasıyla ilgili nazım biçimi ve türü eşleşmesiyle hatasız şekilde birleştirilir.
Eşleştirmenin nihai kontrolünü tamamlamak için.

Key Concept

Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayırımı
Question 760Question

Aşağıda sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütunda verilen edebi yönelim ve eser özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Şeyhülislam Yahya
Neşati
Koca Ragıp Paşa
Enderunlu Fazıl

Matches

Show answer & explanation

Answer

Şeyhülislam Yahya'nın temiz Türkçeli rindane gazelleriyle, Neşati'nin Sebk-i Hindî tarzı ve Hilye-i Enbiya eseriyle, Koca Ragıp Paşa'nın hikemî tarzıyla, Enderunlu Fazıl'ın ise mahallileşme akımı doğrultusundaki Zenannâme ve Hubannâme eserleriyle eşleşmesi gerekir.
Doğru eşleştirmede; Şeyhülislam Yahya temiz İstanbul Türkçeli rindane gazelleriyle birinci tanıma, Neşati Sebk-i Hindî ve Hilye-i Enbiya'sı ile ikinci tanıma, Koca Ragıp Paşa Nâbî tarzı didaktik şiirleriyle üçüncü tanıma ve Enderunlu Fazıl Zenannâme ve Hubannâme mesnevileriyle dördüncü tanıma karşılık gelir.

Step-by-Step Solution

1
17. yüzyıl sanatçılarının üslup ve eserlerini belirleme
Şeyhülislam Yahya rindane gazellerle (sağ sütundaki birinci tanım), Neşati ise Sebk-i Hindî ve Hilye-i Enbiya eseriyle (sağ sütundaki ikinci tanım) eşleştirilir.
Bu şairlerin yaşadığı yüzyıl ve edebi kimlikleri bu özellikleri taşır.
2
18. yüzyıl sanatçılarının üslup ve eserlerini belirleme
Koca Ragıp Paşa hikemî tarzıyla (sağ sütundaki üçüncü tanım), Enderunlu Fazıl ise Zenannâme ve Hubannâme mesnevileriyle (sağ sütundaki dördüncü tanım) eşleştirilir.
Yüzyıllarına ve sanat anlayışlarına uygun eşleştirme yapılması gereklidir.

Key Concept

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Sanat Anlayışı ve Eserleri
PreviousPage 38 / 90Next
All practice questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin