Tanzimat Edebiyatı

Tanzimat I. Dönem sanatçıları, klasik edebiyat anlayışından sıyrılarak Batı tarzı yeni türlerde eserler vermiş; bunun yanı sıra dil, sözlük ve halk bilimi (folklor) gibi alanlarda öncü çalışmalar yapmışlardır. Aşağıda sol sütunda bu dönemde kaleme alınan bazı önemli eserler, sağ sütunda ise bu eserlerin edebiyat tarihimiz açısından taşıdığı önem ve işlevler karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki eserleri sağ sütundaki açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

*İdrak-i maali bu küçük akla gerekmez,*
*Zira bu terazi bu kadar sıkleti çekmez.*

Tanzimat I. Dönem sanatçısı Ziya Paşa'nın *Terkib-i Bend* adlı eserinden alınan bu beyit ve ait olduğu dönem göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Tanzimat I. Dönemi'nde edebi, sosyal ve siyasi fikirlerin halka ulaştırılmasında süreli yayınlar en önemli araç olmuştur. Aşağıda sol sütunda bu dönemde yayımlanan bazı süreli yayınlar, sağ sütunda ise bu yayınların Türk edebiyatı ve basın tarihindeki önemine dair açıklamalar yer almaktadır. Sol sütundaki süreli yayınları sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem Türk tiyatrosu ve sanatçıları ile ilgili araştırma yapan bir öğrenci şu çalışma notlarını hazırlamıştır:

I. Şinasi, *Şair Evlenmesi* adlı töre komedisinde görücü usulü evliliğin zararlarını işlerken klasik komedya biçimi ile geleneksel Türk tiyatrosunun (orta oyunu, meddah) güldürü unsurlarını bir arada kullanmıştır.
II. Ahmet Vefik Paşa, Klasisizm akımının etkisiyle Molière'den uyarladığı oyunları Bursa valiliği d��neminde kurduğu tiyatroda sahneleterek tiyatro kültürünün halk arasında yaygınlaşmasını amaçlamıştır.
III. Abdülhak Hamit Tarhan, Tanzimat I. Dönem'in genel sanat anlayışına uygun olarak tiyatroyu toplumu eğiten faydalı bir eğlence olarak görmüş; vatanseverlik ve hürriyet temalarını işlediği oyunlarını halka ulaştırmak amacıyla sahne tekniğine uygun, sade bir dille yazmıştır.

Bu notların hangilerinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

Tanzimat I. Dönemi Türk edebiyatında farklı türlerde verilmiş bazı eserler ile bu eserlerin özelliklerini yansıtan açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Vücudun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır
Ne gam râh-ı vatanda hâk olursa cev-i cânımdan

(Vücudunun mayası vatan toprağındandır; vatan yolunda canının cevheri toprak olsa bile ne çıkar?)

Tanzimat I. Dönem şiir anlayışını yansıtan bu beyitle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıda Tanzimat Dönemi Türk şiirine ait iki farklı örnek verilmiştir:

I. Metin
*Görüp ahkâm-ı asrı amele baka-yı hürriyet*
*Çekildik izzet ü ikbal ile bab-ı hükümetten*
*Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten*
*Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez ianetten*

II. Metin
*Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı,*
*Gönlüm dolu âh u zâr kaldı.*
*Şimdi buradaydı, gitti elden,*
*Gitti ebede gelip ezelden.*

Bu iki metinden hareketle Tanzimat Dönemi Türk şiiriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatında, birinci ve ikinci kuşak sanatçıları arasında edebi anlayış, dil ve sanatsal amaçlar bakımından belirgin farklar bulunmaktadır. İkinci dönem sanatçıları, siyasi ve sosyal koşulların da etkisiyle "sanat için sanat" ilkesine yönelmiş; bireysel temaları, daha ağır bir dili ve Batılı biçimleri benimsemişlerdir.

Buna göre, aşağıda verilen sanatçı ve edebi yönelim/özellik eşleştirmelerinden hangisi Tanzimat II. Dönem edebi ortamı ve sanatçıları ile ilişkilendirilemez?

Aşağıda sol sütunda Tanzimat I. Dönemi'ne ait sanatçılar, sağ sütunda ise bu sanatçıların edebiyatımızdaki ilkler arasında yer alan önemli eserleri verilmiştir. Sanatçıları yazdıkları eserlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Tanzimat Dönemi'nin ikinci yarısında edebi kamuoyunu uzun süre meşgul eden ve Servet-i Fünun edebiyat��nın doğuşuna da zemin hazırlayan tartışmalardan biri, Hasan Asaf'ın bir şiirinde geçen 'abes' ve 'muktebes' sözcüklerinin kafiyeli olup olamayacağı meselesidir. Eski edebiyat taraftarlarınca bu iki sözcüğün yazılışındaki harf farklılığı (sin ve sad) nedeniyle kafiye oluşturamayacağı savunulurken, yeni edebiyat taraftarları ses benzerliğinin yeterli olduğunu ileri sürmüştür.

Bu edebi tartışma ve dönemin genel sanat anlayışı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatında kıskançlık ve intikam temalarını merkeze alan bu yapıtta, kıskançlık duygusunun insan psikolojisi ve çevresi üzerindeki yıkıcı etkileri realist ve natüralist bir bakış açısıyla sergilenir. Yazar, olayları sadece toplumsal ahlak çerçevesinde ele almaz; karakterlerin davranışlarını soyaçekim (kalıtım) ve çevre faktörleriyle açıklamaya çalışır. Romanın başkahramanının, eşi Suphi'nin evdeki cariye Sırrıcemal ile yakınlaşması üzerine kapıldığı kıskançlık krizi, trajik olaylar zincirinin başlangıcı olur. Türk edebiyatında ilk psikolojik roman denemesi olarak kabul edilen bu yapıt aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda, Tanzimat Edebiyatının oluşum sürecinde rol oynayan kültürel veya kurumsal gelişmeler ile bunların Türk edebiyatının genel özelliklerine olan yansımaları verilmiştir. Sol sütundaki gelişmeleri, sağ sütundaki doğru edebi sonuçlarla eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem sanatçılarından Ziya Paşa, 1868 yılında Londra'da yayımladığı bir makalede Türk edebiyatının asıl kaynağının halk şiiri ve dili olduğunu savunmuştur. Ancak 1874 yılında yayımladığı antolojinin ön sözünde bu görüşüyle çelişerek Divan edebiyatını Türk edebiyatının asıl kaynağı olarak ilan etmiş ve halk şiirini küçümsemiştir. Onun bu tutarsızlığı, aynı dönemde 'vatarı', 'hürriyeti' gibi kavramları şiire taşıyan yakın arkadaşı Namık Kemal tarafından sert bir dille eleştirilmiştir. Namık Kemal, arkadaşının bu geriye dönüşünü ve çelişkili görüşlerini eleştirmek amacıyla Türk edebiyatının ilk edebi eleştiri eseri kabul edilen yapıtı kaleme almıştır.

Bu parçada bahsedilen edebi gelişmeyle ilgili olarak Ziya Paşa'nın görüş değiştirdiği eserler ve Namık Kemal'in bu duruma tepki olarak yazdığı ilk eleştiri eseri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında yeni edebî türlerin ilk örnekleri verilmiş ve edebî hayata yön veren kuramsal tartışmalar yaşanmıştır. Aşağıdaki sol sütunda verilen eserleri, sağ sütunda yer alan edebiyat tarihimizdeki önemleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

I. Metin:
*Bizim tabiî olan şiirimiz ve inşâmız taşra halkı ile İstanbul esnafı arasında ve şuarâ-yı halkiyemiz beyninde hâlâ durmaktadır... Bizim şarkılarımız, mânilerimiz vardır.*

II. Metin:
*Nâ-pâk u kerîh ü bî-nihâyet*
*Eş'âr-ı avâm-ı p��r-kabâhat*
*Şi'r-i şuarâ-yı rebâbî*
*Olmaz ulemâ katında yâbî*
*(Kaba ve kusurlarla dolu avam/halk şiiri temiz ve güzel değildir; rebap çalan halk şairlerinin şiirleri alimler katında değer bulmaz.)*

Yukarıda Tanzimat I. Dönem sanatçılarından Ziya Paşa’ya ait iki farklı metin kesiti verilmiştir. Bu metinlerden hareketle Ziya Paşa ve Tanzimat I. Dönem şiir anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk tiyatrosu, gerek yapısal gerekse tematik özellikleriyle edebiyatımızda batılı anlamda bir dönüm noktasıdır. Aşağıda verilen Tanzimat Dönemi tiyatro eserlerini, karşılarında yer alan açıklamalarla doğru biçimde eşleştiriniz.

Tanzimat Dönemi’nde basının ve öğretici metinlerin gelişiminde sadece İstanbul’da çıkarılan resmî, yarı resmî veya özel gazeteler değil; iktidarla yaşanan fikir ayrılıkları nedeniyle Avrupa’nın çeşitli şehirlerinde neşredilen yayınlar da etkili olmuştur. Yeni Osmanlılar (Jön Türkler) tarafından yurt dışında çıkarılan bu gazeteler, sansür baskısından uzak olmanın verdiği özgürlükle vatan, hürriyet, adalet ve meşrutiyet gibi kavramları Türk basın tarihinde ilk kez bu denli doğrudan ve muhalif bir üslupla ele almıştır.

Buna göre, parçada sözü edilen gazetecilik faaliyeti ve dönemin edebi yönelimleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatı; bir yandan Batı medeniyeti ve edebiyatının etkisiyle yeni tür, kavram ve estetik değerleri benimsemeye çalışırken diğer yandan da köklü bir geleneğe sahip olan Divan edebiyatı alışkanlıklarını sürdürmüştür. Bu durum, dönemin sanatçıları ve eserleri üzerinde derin bir eski-yeni çatışmasına ve ikiliğe (düalizm) yol açmıştır.

Buna göre, Tanzimat edebiyatının oluşum süreci ve genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde görülen söz konusu ikilik veya geçiş dönemi durumlarını örnekleyen gelişmelerden biri değildir?

Türk edebiyatının Batılılaşma evresinde, Tanzimat'ın ikinci kuşağında yer alan temsilciler şiir, tiyatro ve anlatı türlerinde yapısal ve kuramsal yeniliklere imza atmışlardır. Bu doğrultuda, verilen sanatçılar ile onların Türk edebiyatına kazandırdıkları yenilikçi edebi özellikleri ve yaklaşımları eşleştiriniz.

Tanzimat edebiyatının ikinci kuşağında yer alan sanatçılar; devrin siyasi koşullarının etkisiyle toplumsal meselelerden uzaklaşarak bireysel temalara yönelmiş ve sanatsal üslubu ön plana çıkarmışlardır. Bu dönemde şiir, roman ve tiyatro gibi türlerde Batılı tarzda yeni arayışlara gidilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde eser veren sanatçıların edebi anlayışlarını ve çalışmalarını yansıtan bir açıklama değildir?