Tanzimat Edebiyatı

Tanzimat Dönemi Türk romanında realizm ve natüralizm akımlarının etkisiyle gözleme önem verilmiş, çevre tasvirleri kahramanların psikolojilerini ve davranışlarını açıklamak amacıyla kullanılmıştır. Bu dönemde realist ve natüralist çizgideki yazarlar, eserlerinde kişiliklerini gizlemeye çalışmış ve olayların akışını tesadüflere bırakmaktan kaçınmışlardır.

Buna göre, aşağıdaki Tanzimat Dönemi eserlerinin hangisinde yukarıda sözü edilen realist ve natüralist ilkelerin uygulandığı söylenemez?

I. Metin:
'...Ah sevgili okuyucu! Siz şimdi Ali Bey'in bu feryatlarını işitip de onun adına üzülmez misiniz? Fakat ne çare ki kaderin hükmü önüne geçilmez. Biz şimdi kahramanımızı kendi kederiyle baş başa bırakıp lafı Mahpeyker'e getirelim...'

II. Metin:
'...Yosturoğlu ile Sarı İsmail, tarlanın sınırındaki çitlembik ağacının gölgesine oturmuşlardı. Sıcak, etraftaki her şeyi uyuşturmuş gibiydi. Toprak yarılmış, susuzluktan adeta inliyordu. Karabibik, öküzleri boyunduruğa koşmaya çalışırken alnından akan terleri elinin arkasıyla sildi...'

Yukarıda verilen metin parçaları dikkate alındığ��nda, bu metinlerin alındığı eserler ve yazıldıkları dönemlerin edebi anlayışları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi'nde hikâye ve roman türlerinin gelişimine katkıda bulunan aşağıdaki eserleri, edebiyat tarihindeki önemleriyle eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında gazete; edebi türlerin halka ulaştırılmasında, yeni edebi anlayışın yayılmasında ve toplumsal aydınlanmanın sağlanmasında en önemli araç olmuştur. Sanatçılar hem gazete çıkarma girişimlerinde bulunmuş hem de bu yayınlarda önemli edebi ve fikri eserlerini yayımlamışlardır.

Aşağıda sol sütunda verilen gazete açıklamalarını, sağ s��tundaki doğru Tanzimat I. Dönem gazeteleriyle eşleştiriniz.

I. Metin:
*Hakîm-i kanundur asıl şâh-ı cihân,*
*Kânundur o şer'-i medeniyyetin esâsı.*

II. Metin:
*Ne efsunkâr imişsin ey dîdâr-ı hürriyet,*
*Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten.*

Tanzimat I. Dönem şiirinin yapısal ve tematik özelliklerini yansıtmak amacıyla tahtaya yukarıdaki beyitleri yazan bir edebiyat öğretmeni, öğrencilerinden bu metinleri çözümlemelerini istemiştir.

Buna göre öğrencilerin metinlerden hareketle ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi Tanzimat I. Dönem şiirinin genel özellikleri ve uygulamalarıyla bağdaşmaz?

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatında roman ve hikâye türlerinin gelişim süreci incelendiğinde, I. Dönem ile II. Dönem eserleri arasında gerek anlatım teknikleri gerekse sanatsal anlayış bakımından belirgin ayrılıklar göze çarpar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Tanzimat roman ve hikâyesinin I. ve II. Dönem özellikleri arasındaki farklılıklardan biri değildir?

Tanzimat Dönemi Türk romanında esaret, cariyelik ve kadının toplumdaki yeri hem I. Dönem hem de II. Dönem eserlerinde sıklıkla işlenmiştir. Bu konunun ele alınış biçimi ve eserlerdeki yansımalarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Tanzimat Dönemi romanı ve hikâyesi hakkında verilen:

I. İlk realist roman olan *Araba Sevdası*'nda, yanlış Batılılaşmanın yol açtığı komik ve acıklı durumlar Bihruz Bey karakteri üzerinden hicvedilir.

II. *Karabibik* adlı eser, edebiyatımızdaki ilk köy romanı olup realizm ve natüralizm akımlarının etkisiyle Antalya'nın bir köyündeki yaşamı ve köylünün toprak mücadelesini konu alır.

III. Şemsettin Sami'nin *Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat* adlı eseri, edebiyatımızda ilk tarihî roman olarak kabul edilir ve görücü usulü evliliğin sakıncalarını anlatır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Tanzimat Dönemi Türk anlatı (roman ve hikâye) türünün gelişim sürecini yansıtan aşağıdaki yapıtlara dair açıklamalardan hareketle, bu eserlerin ilk yayımlanma/tefrika tarihlerine göre eskiden yeniye doğru kronolojik sıralaması nasıl olmalıdır?

Aşağıdaki sol sütunda Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatına ait metin parçaları, sağ sütunda ise bu parçaların temsil ettiği sanatçı ve edebî özellikler verilmiştir. Bu metin parçalarını ilgili sanatçı ve edebî özelliklerle eşleştiriniz.

Tanzimat Dönemi romanlarında yer alan aşağıdaki kahramanları, bu kahramanların temsil ettiği toplumsal/tematik rollerle eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem edebiyatının genel özellikleri ve sanatçıların edebi çizgileri dikkate alındığında, Namık Kemal'e ait;

*Vücûdun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır*
*Ne gam râh-ı vatanda çekse dil sad-gûne mihnetler*

*Ne efsunkâr imişsin ey dîdâr-ı hürriyet*
*Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten*

dizeleriyle ilgili olarak:

I. Klasik Türk şiiri estetiğinin nazım biçimi (kaside) ve ölçü (aruz) gibi biçimsel unsurları korunmuştur.
II. Tanzimat II. Dönem şairlerinden Recaizade Mahmut Ekrem'in öncülük ettiği "sanat sanat içindir" ilkesine bağlı kalınarak tamamen soyut ve bireysel bir aşk teması işlenmiştir.
III. Vatan sevgisi ve hürriyet gibi Divan şiirinde yer almayan, toplumsal bilinci ve farkındalığı artırmayı amaçlayan yeni kavramlar şiire taşınmıştır.
IV. Servet-i Fünun şiirinde görülen, anlamı karmaşık mecazlar ve imgelerle gizleyen sembolist bir üslubun özellikleri yansıtılmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Aşağıdaki diyalog Namık Kemal'in *Vatan yahut Silistre* adlı oyunundan alınmıştır:

İslam Bey: — Beni seven arkamdan ayrılmaz! Vatan tehlikede, vatan! Milletini, vatanını seven cepheye koşar! Ben gidiyorum! Kalanlar utansın!
Zekiye: — (Kendi kendine) Gidiyor! Beni bırakıp gidiyor... Hayır, gitmiyor! Vatanını kurtarmaya gidiyor. Ben de onun peşinden gitmezsem aşkıma da yazıklar olsun, canıma da!

Bu diyalogdan ve eserin genel özelliklerinden hareketle Tanzimat I. Dönem tiyatrosuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi roman ve hikâyesinin gelişim süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk tiyatrosunun gelişim sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Tanzimat Dönemi Türk tiyatrosu; biçim, içerik ve sahne tekniği bakımından köklü değişimlerin yaşandığı bir hazırlık ve gelişim evresidir. Aşağıda verilen Tanzimat tiyatrosuna dair açıklama ve özellikleri, sağ taraftaki ilgili eser adlarıyla eşleştiriniz.

I. Tanzimat I. Dönemi'nde Şinasi'nin *Şair Evlenmesi* adlı töre komedisiyle başlayan batılı anlamdaki tiyatro, Ahmet Vefik Paşa'nın Bursa'da Molière'den yaptığı adapte ve tercümelerle halkın tiyatro kültürünü benimsemesinde önemli rol oynamıştır.

II. Tiyatroyu "faydalı bir eğlence" olarak gören Namık Kemal, *Celalettin Harzemşah* adlı oyununun mukaddimesinde tiyatro sanatının işlevine ve Batı tiyatrosuna dair kuramsal görüşlerini dile getirmiştir.

III. İkinci Dönem'in üretken yazarı Abdülhak Hâmit Tarhan; *Eşber*, *Finten* gibi dram türündeki oyunlarını tamamen sahne tekniğine uygun, yalın bir dille yazmış ve eserlerin halk tarafından kolayca anlaşılmasını hedeflemiştir.

Tanzimat Dönemi Türk tiyatrosunun gelişim süreci ve yazar-eser özellikleri dikkate alındığında, yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

"Tiyatro bir eğlencedir; fakat eğlencelerin en faydalısıdır. Tasvir-i ahlak hususunda tarihten de romandan da daha etkilidir. Klasiklerin tiyatroya koyduğu o dar sınırlar, hayatın genişliğini tasvir etmeye yetmez. Hayatta komik olanla trajik olan yan yanadır; bu yüzden sahnede de ikisi bir arada bulunmalıdır. Üç birlik kuralı gibi suni bağlar, yazarın elini kolunu bağlamaktan başka bir işe yaramaz. Biz sahneyi, milletin ahlakını yükseltecek ve onlara hakikatleri gösterecek bir mektep olarak görmeliyiz."

Bu parçada tiyatroya dair görüşleri verilen yazardan hareketle Tanzimat Dönemi tiyatrosu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi Türk tiyatrosunun gelişim evrelerini ve yapısal değişimini yansıtan aşağıdaki eserleri, ilk yayımlanma veya sahnelenme yıllarını esas alarak geçmişten günümüze doğru nasıl sıralamalıyız?

Tanzimat I. Dönem sanatçıları tiyatroyu halkı eğitmede ve toplumsal bilinci yükseltmede bir araç olarak görmüş, bu doğrultuda eserlerinde sade bir dil kullanmaya çalışmış ve oyunlarını sahneleme amacıyla yazmışlardır. Buna karşılık II. Dönem sanatçıları, değişen siyasi ve sosyal koşulların etkisiyle tiyatroyu daha çok okunmak için kaleme almış, ağır, süslü bir dille bireysel temalara yönelmişlerdir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki tiyatro eserlerinden hangisi yazılış amacı, dil ve üslup özellikleri bakımından diğerlerinden farklı bir dönem anlayışını yansıtır?