Felsefeyi Tanıma ve Felsefi Düşünme

Felsefi düşüncenin yığılımlı (kümülatif) bir nitelik taşıması; tarihsel süreçte ortaya konan felsefi görüşlerin bilimsel bilgiye benzer şekilde birbirini eleyip geçersiz kılarak ilerlemesi ve nihayetinde insanlığı mutlak/kesin doğrulara ulaştırması anlamına gelir.

Felsefi düşüncenin temel özelliklerinin açıklandığı tarihsel felsefe örneklerini inceleyiniz. Sol sütunda verilen felsefi düşünce özelliklerini, sağ sütunda bu özellikleri en iyi temsil eden filozof yaklaşımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Felsefe, insanı nihai bir bilgelik noktasına ulaştırıp orada durmasını sağlayan tamamlanmış bir bilgi deposu değildir. Tam aksine, elde edilen her bilginin, zihnin kendisine yönelerek "Ben bu bilgiyi nasıl elde ettim, bu kavramların temeli nedir?" diye sormasına yol açan bitimsiz bir sorgulama sürecidir. Bu süreçte felsefe yapan kişi, kendi düşüncelerini de birer inceleme nesnesi haline getirir.

Bu parçada vurgulanan durum, felsefe ile hikmet ilişkisi bağlamında düşünüldüğünde, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangileriyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

Aşağıdaki sol sütunda felsefi düşüncenin bazı temel özelliklerine dair açıklamalar, sağ sütunda ise bu özelliklerin adları verilmiştir. Bu açıklamaları ilgili özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir düşünür şöyle demektedir: "Benim işim, yalnızca dış dünyadaki nesneleri kavramaya çalışmak veya onlar hakkında teoriler üretmek değildir. Asıl çabam, bu teorileri üretirken zihnimin hangi ilkelere dayandığını, kavramsal araçlarımın sınırlarını sorgulamak ve kendi zihnimin ürettiği bilginin doğruluğunu yine kendi içinde denetlemektir. Bu denetim esnasında elde ettiğim hiçbir sonuç beni nihai bir doyuma ulaştırmaz; aksine beni yeni bir arayışa sürükler. Çünkü aradığım şey, durağan bir bilgelik durumu değil, zihnin kendi kendisiyle yaptığı bu kesintisiz ve tutarlı yolculuğun ta kendisidir."

Bu parçadaki düşünürün tavrı felsefi düşüncenin;

I. refleksif olma,
II. sorgulayıcı olma,
III. yığılımlı (kümülatif) olma

özelliklerinden hangileriyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

Bir toplulukta bilge olarak kabul edilen kişi, varlığın ve hayatın anlamına dair kesin, tamamlanmış ve sorgulanamaz yanıtlar sunmaktadır. Bu yanıtlar insanlara huzur vermekte ve zihinlerdeki şüpheleri gidermektedir. Ancak bu topluluğa sonradan katılan bir düşünür, bu hazır bilgileri doğrudan kabullenmek yerine, zihnin bu bilgilere hangi yollardan ve kabullerden geçerek ulaştığını, bizzat kendi düşünme eyleminin sınırlarını ve geçerliliğini tartışmaya açar. Düşünür, bilgenin sunduğu reçetelerle yetinmeyip zihnini kendi üzerine döndürerek düşüncesi hakkında yeniden düşünmeye başlar.

Buna göre, parçada bahsedilen düşünürün tavrı felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisini doğrudan örneklendirir?

Felsefi bir sistemin kendi içinde tutarlı olması, o sistemi oluşturan tüm önermelerin dış dünyadaki olgusal gerçekliklerle birebir örtüşmesini ve deneysel olarak kanıtlanabilir olmasını gerektirir.

Felsefede soru sormak, verili kabul edilenlerin, gündelik alışkanlıkların ve olgusal sınırların ötesine geçme çabasıdır. Bilimsel bir soru, örneğin 'Zihinsel süreçler nöronal düzeyde nasıl gerçekleşir?' sorusu, dışsal bir olguyu gözlem ve deneyle açıklamayı hedefler ve bu yönüyle nesnesine yöneliktir. Felsefe ise bu sorunun arkasındaki 'Zihin nedir?' ya da 'Bilinç nedir?' gibi kavramsal özleri arayan sorularla yetinmeyip, daha ileri giderek 'Zihnin kendi sınırlarını bilmesi mümkün müdür?' sorusunu ortaya atar. Filozof, zihnin dış dünyadaki bir nesneyi bilme eylemini sorgularken, aynı zamanda 'bilen' öznenin kendisini ve bilme eyleminin koşullarını da soruşturur. Bu sorgulama, zihnin kendi ürettiği kavramlar ve sorular üzerine yeniden düşünmesiyle gerçekleşir.

Bu parçadan hareketle felsefi soruların doğasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Felsefi akıl yürütmede argümanların geçerliliği ve mantıksal yapısı, kullanılan yönteme göre değişiklik gösterir. Aşağıdaki sol sütunda verilen felsefi akıl yürütme ve argümantasyon kavramlarını, sağ sütunda yer alan felsefi metin ve örneklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Felsefe, bireyin hazır bilgilerle yetinmeyip hayatın anlamını, değerlerini ve kabullerini sorgulamasını sağlayarak ona zihinsel bir bağımsızlık kazandırır. Diğer taraftan bu sorgulama kültürü, bireylerin farklı görüşlere açık olmasın��, dogmaları aşmasını ve bir arada yaşama becerilerini geliştirmesini kolaylaştırır. Böylece felsefi düşünüş, hem insanın kendi varoluşunu anlamlandırmasında hem de demokratik ve hoşgörülü bir toplum yapısının kurulmasında kritik bir rol üstlenir.

Bu parçadan hareketle felsefenin bireysel ve toplumsal işlevlerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

I. Doğa olayları belirli nedensellik yasalarına tabidir. Güneş her sabah doğudan doğar, yer çekimi nesneleri yere doğru çeker, su yüz derecede kaynar. Gözlemlediğimiz tüm bu doğa olaylarındaki düzenlilik, evrende değişmez bir nedensellik ilkesinin hâkim olduğunu gösterir.
II. Düşünen her varlık kendi varlığından şüphe edemez. Ben şüphe eden bir varlığım. O hâlde ben kendi varlığımdan şüphe edemem.
III. İnsan zihni, üzerine henüz hiçbir şey yazılmamış boş bir levha (tabula rasa) gibidir. Nasıl ki boş bir levha dışarıdan gelen etkiler ve çizimlerle dolarsa, insan zihni de doğumdan sonra deneyimler ve algılar yoluyla şekillenir ve bilgiyle donatılır.

Yukarıda numaralandırılmış akıl yürütme örnekleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Felsefi bir sorgulama veya soru sorma sürecinin metodolojik aşamaları aşağıda karışık olarak verilmiştir. Buna göre, felsefi bir sorunun inşası ve bu soruya yönelik sorgulama sürecinin baştan sona mantıksal ve metodolojik olarak doğru sırayla gerçekleşebilmesi için bu aşamaları ilk adımdan son adıma doğru sıralayınız.

Bir sanat tarihçisi şu şekilde bir iddia ortaya koymaktadır:

'Rönesans Dönemi'nin öne çıkan figürlerinden Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Rafael’in eserlerini incelediğimizde, her birinin insan anatomisini büyük bir sadakatle resmettiğini ve doğayı doğrudan gözlemlediğini görürüz. Bu gözlemlerden yola çıkarak, Rönesans Dönemi'ndeki tüm büyük ressamların doğayı ve insan figürünü gerçekçi bir yaklaşımla ele aldığını söyleyebiliriz.'

Bu parçada kullanılan akıl yürütme yöntemi ve argüman yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Felsefi düşüncede argümanların inşası ve savunulması sırasında farklı akıl yürütme yöntemlerinden yararlanılır. Sol sütunda verilen felsefi argüman örneklerini, sağ sütundaki bu argümanlarda kullanılan akıl yürütme yöntemleriyle eşleştiriniz.

Siyaset felsefesiyle ilgilenen bir düşünür yazısında şu ifadelere yer verir: 'Bir devletin idaresi, açık denizlerde seyreden büyük bir yolcu gemisinin yönetimine benzer. Geminin fırtınalı dalgalarla baş edebilmesi, yolcuların emniyetle limana ulaşması, yalnızca dümendeki kaptanın bilgi ve tecrübesine dayalı tek elden yönetimle mümkündür; eğer yolcular kendi aralarında kararlar alıp rotayı çizmeye kalkarsa felaket kaçınılmaz olur. Tıpkı bunun gibi, bir toplumun da kriz ve kaos dönemlerinden başarıyla çıkabilmesi, ancak devlet yönetiminde yetkinliği olan güçlü ve tek bir otoritenin kararlarına tam olarak uyulmasıyla gerçekleşebilir.'

Bu metinde kullanılan akıl yürütme yöntemi ve bu yöntemin mantıksal yapısına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Aşağıda felsefi düşünmenin temelini oluşturan bazı kavramlar ve bu kavramlara ait açıklamalar verilmiştir. Sol sütundaki felsefi kavramlar, sağ sütunda yer alan açıklamalarla doğru biçimde nasıl eşleştirilmelidir?

Bir gökbilimcinin teleskopla gözlemlediği Andromeda Galaksisi, insan zihninden bağımsız olarak evrende yer kaplayan bir var oluştur. Gökbilimcinin bu galaksiye yönelik ortaya koyduğu 'Andromeda Galaksisi, Samanyolu'na en yakın büyük galaksidir.' ifadesi ise gözlemleriyle uyuştuğu için bilgi düzeyinde bir değer taşır. Ancak aynı gökbilimcinin bir başka çalışmasında 'Samanyolu Galaksisi çevresinde hiçbir büyük galaksi barındırmaz.' tezini savunması, ileri sürdüğü düşünceler arasında bir uyumsuzluk doğurur.

Bu parçada sırasıyla felsefi düşüncenin aşağıdaki hangi kavramları örneklendirilmektedir?

Felsefede bilgi ve varlık ilişkisini anlamlandırmak amacıyla kullanılan temel kavramlar ile bu kavramların açıklamaları aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki kavramları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Felsefi düşüncede bilgi ve varlık arasındaki ilişkileri temellendirmek amacıyla kullanılan doğruluk, gerçeklik, tutarlılık ve çelişiklik kavramları sıklıkla birbiriyle karıştırılmaktadır. Aşağıdaki sol sütunda verilen felsefi kavramları, sağ sütunda yer alan ve bu kavramları somutlaştıran en uygun örnek durumlarla eşleştiriniz.