Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

Yumuşama Dönemi'nde yaşanan ve Doğu-Batı blokları arasındaki ilişkiler ile bölgesel dengeleri etkileyen aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Yumuşama Dönemi'nde (Detente) küresel ve bölgesel barışı sağlamak amacıyla hayata geçirilen diplomatik girişimler ile bu girişimlerin temel amaç veya sonuçlarını eşleştiriniz.

Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte küreselleşen dünyada etnik, dini ve siyasi kaynaklı bölgesel krizler yoğunlaşmıştır. Bu krizlere yönelik uluslararası kuruluşların müdahaleleri ve bu krizlerin sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılmasının ardından Orta Asya'da sınır güvenliğini sağlamak, askeri alanda güven artırıcı önlemler almak ve bölgesel iş birliğini geliştirmek amacıyla 1996 yılında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın katılımıyla "Şanghay Beşlisi" adıyla bir mekanizma oluşturulmuştur. Bu yapılanma, 2001 yılında Özbekistan'ın da katılımıyla kurumsal ve kalıcı bir uluslararası örgüte dönüşmüştür.

Bu parçada kuruluşu ve gelişim süreci hakkında bilgi verilen uluslararası örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda, küreselleşen dünyada karşılaşılan bölgesel sorunlar ile çağdaş bilimsel gelişmelere dair bazı başlıklar ve bunlara ilişkin açıklamalar karışık olarak verilmiştir. Bu başlıkları ilgili oldukları en doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

ABD Başkanı Richard Nixon, Vietnam Savaşı’nın getirdiği askeri ve ekonomik yıpranma ile kamuoyu baskısı sonucunda 1969 yılında Guam’da yeni bir dış politika doktrini açıklamıştır. Nixon Doktrini olarak da bilinen bu yaklaşıma göre ABD, müttefiklerine savunma yükümlülüklerini kendileri üstlenmeleri şartıyla askeri ve ekonomik yardım sağlamaya devam edecek ancak doğrudan sıcak çatışmalara asker göndermekten kaçınacaktır.

Buna göre, ABD’nin Nixon Doktrini’ni ilan ederek ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve iki kutuplu dünya düzeninin tasfiye edilmesi, uluslararası ilişkilerde barış ve istikrar getirmemiş; aksine etnik, dinî ve siyasi kaynaklı bölgesel krizlerin daha da derinleşmesine yol açmıştır. Küreselleşen dünya başlığı altında incelenen bu bölgesel krizlerin çözüme kavuşturulması amacıyla uluslararası toplum bünyesinde çeşitli barış konferansları düzenlenmiş, antlaşmalar imzalanmış ve diplomatik heyetler kurulmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Soğuk Savaş sonrası dönemde yaşanan bölgesel krizleri ç��zmeye yönelik yürütülen diplomatik girişimlerden veya imzalanan antlaşmalardan biri değildir?

Yumuşama Dönemi ve bu dönemde ortaya çıkan bölgesel çatışmalar göz önüne alındığında, aşağıda verilen gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Yumuşama Dönemi'nde gerçekleşen bölgesel çatışmalar, yalnızca askeri sonuçlar doğurmamış, küresel ölçekte ekonomik ve sosyal krizleri de tetiklemiştir. Bu durumun en belirgin örneklerinden biri, 1973 Arap-İsrail (Yom Kippur) Savaşı sırasında petrolün siyasi bir araç olarak kullanılmasıdır. Savaşta İsrail'i destekleyen Batılı devletlere tepki olarak Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Birliğinin (OAPEC) petrol üretimini azaltması ve ambargo uygulaması dünya genelinde büyük bir enerji krizine yol açmıştır.

Tarihe '1973 Petrol Krizi' olarak geçen bu gelişmenin, Batı dünyasında aşağıdakilerden hangisine doğrudan ortam hazırladığı savunulabilir?

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde, süper güçler doğrudan karşı karşıya gelmekten kaçınırken bölgesel çatışmalarda ara buluculuk rolleri üstlenerek küresel nüfuzlarını artırmayı hedeflemişlerdir. Bu durumun bir örneği olarak, 1965 yılında Hindistan ile Pakistan arasında Keşmir meselesi yüzünden patlak veren savaşı sonlandırmak amacıyla SSCB'nin ara buluculuğunda taraflar bir araya gelmiştir. Yapılan diplomatik görüşmeler neticesinde taraflar, askeri birliklerini savaş öncesi sınırlara çekmeyi kabul etmişlerdir.

Buna göre, metinde bahsedilen ve Hindistan ile Pakistan arasındaki çatışmayı dindiren bu diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Birinci Dünya Savaşı sonras��nda Japonya'da ordu üzerindeki denetimini artıran militarist kadrolar, Batılı sömürgeci güçlerin Asya'daki varlığını sona erdirme iddiasıyla "Asya Asyalılarındır" öğretisini savunmuşlardır. Ancak bu doktrin, pratikte Asya halklarının bağımsızlığını sağlamaktan ziyade, Japonya'nın bölgedeki ham madde kaynaklarını ele geçirme ve yayılmacı bir hegemonya kurma politikasının temel gerekçesi haline gelmiştir.

Japonya'nın bu süreçte izlediği yayılmacı politikanın somut bir adımı olarak;

I. 1931 yılında Mançurya'yı işgal ederek burada kendisine bağlı kukla bir devlet kurması,
II. Milletler Cemiyeti'nden çekilerek silahsızlanma antlaşmalarını feshetmesi,
III. İtalya'nın Habeşistan'ı işgaline karşı Milletler Cemiyeti yaptırımlarına öncülük etmesi

gelişmelerinden hangileri gösterilebilir?

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde Doğu ve Batı blokları arasında nükleer savaş riskini azaltmaya yönelik diplomatik temaslar artarken, diğer yandan bölgesel çatışmalar ve bu çatışmaları çözmeye yönelik girişimler de devam etmiştir.

Buna göre, Yumuşama Dönemi'nde yaşanan aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

İki savaş arası dönemde (1919-1939) Avrupa ve dünyada totaliter ile otoriter rejimlerin yükselişine ve güç kazanmasına ortam hazırlayan aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

"Gelişmiş ülkelerin 50 ila 100 yıl gerisindeyiz. Bu mesafeyi on yılda kapatmak zorundayız. Ya bunu başarırız ya da bizi ezerler."

Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in 1931 yılında yaptığı bir konuşmada yer alan bu ifadeler, ülkenin iki savaş arası dönemdeki iktisadi ve toplumsal dönüşüm hedefini ortaya koymaktadır.

Buna göre Stalin dönemi SSCB yönetiminin, sözü edilen hedefe ulaşmak amacıyla uygulamaya koyduğu politikalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

İki Savaş Arası Dönem'de (1919-1939) Avrupa'da yükselen totaliter rejimler ve bu dönemde yaşanan siyasi, ekonomik gelişmeler dünya dengelerini sarsmıştır. Aşağıda sol sütunda verilen kavram ve uygulamaları, sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

SSCB'nin dağılmasıyla birlikte Kafkasya ve Orta Asya'da bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri ile ilişkileri geliştirmek Türkiye Cumhuriyeti dış politikasının öncelikli hedeflerinden biri olmuştur. Bu kapsamda, yeni bağımsız devletlerin kendi kimliklerini inşa etmelerine, serbest piyasa ekonomisine geçiş süreçlerine destek olmaya ve Türkiye ile bu ülkeler arasındaki kültürel, eğitsel, teknik ve ekonomik iş birliğini koordine etmeye yönelik olarak 1992 yılında kurulan teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen, SSCB'nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerinin kurucu liderleri ile bu liderlerin görev süreleri boyunca gerçekleştirdikleri önemli faaliyetleri eşleştiriniz.

Mihail Gorbaçov’un Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) içinde bulunduğu ekonomik ve siyasi tıkanıklığı aşmak amacıyla uygulamaya koyduğu 'Glasnost' (Açıklık) ve 'Perestroika' (Yeniden Yapılandırma) reformları, beklenenin aksine merkezi otoriteyi zayıflatmış ve milliyetçi hareketlerin güçlenmesine yol açmıştır. Bu durumun ilk kitlesel yansımalarından biri Aralık 1986'da Kazakistan'da yaşanmıştır. Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri Dinmuhammed Kunayev'in görevden alınarak yerine Rus kökenli Gennadi Kolbin'in atanması üzerine Almatı'da başlayan protestolar (Jeltoksan Olayları), Türk cumhuriyetlerinde milli bilincin uyanmasında ve Sovyet rejimine karşı seslerin yükselmesinde önemli bir eşik olmuştur.

Buna göre, SSCB'nin dağılma sürecinde yaşanan Jeltoksan Olayları ve Glasnost reformu arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

SSCB’nin dağılması ve Orta Asya ile Kafkasya’da yeni Türk cumhuriyetlerinin kurulması sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

İkinci Dünya Savaşı yıllar��nda Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Ocak 1943'te Adana'da, ardından Aralık 1943'te ise Kahire'de üst düzey diplomatik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerde müttefikler, Türkiye'nin kendi yanlarında savaşa fiilen katılmasını talep etmişlerdir. Türkiye ise ilkesel olarak müttefiklerin yanında savaşa katılmayı kabul etmekle birlikte, fiili katılımı ertelemeyi başarmıştır. Türkiye'nin Adana ve Kahire görüşmelerinde savaşa fiili katılımı geciktirmek adına öne sürdüğü temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?