Bilgi ve ��nanç

Kelam ilminde imanın mahiyeti tartışılırken kalp ile tasdik ve dil ile ikrar arasındaki ilişki kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Ehl-i Sünnet kelamcılarının çoğunluğu, imanın yegane rüknünün kalp ile tasdik olduğunu; dil ile ikrarın ise kalpteki inancın dış dünyada bilinmesini sağlayan ve kişiye dünyada Müslüman muamelesi (cenaze namazı, miras, evlilik vb. hukuki hükümler) uygulanmasına zemin hazırlayan bir şart olduğunu kabul etmiştir.

Bir kelam dersinde bu konuyu tartışan öğrencilerin görüşleri şu şekildedir:

- Ahmet: "İman yalnızca kalpte gerçekleşen bir onaylamadan ibaret olamaz; kişi inancını diliyle ikrar etmediği sürece kalbindeki tasdikin Allah katında hiçbir değeri yoktur ve bu kişi ahirette kesinlikle kurtuluşa eremez."
- Büşra: "Zorlama ve ölüm tehdidi (ikrah) altında kalan bir kimse, kalben inanmaya devam etse dahi diliyle inkar ettiğini beyan ettiği anda dilin beyanı esas alınacağından imanını tamamen kaybetmiş olur."
- Cihan: "Konuşma engeli olan (dilsiz) bir kimsenin kalben tasdik ettiği halde diliyle ikrar edememesine rağmen mümin kabul edilmesi, dil ile ikrarın imanın kurucu bir rüknü değil, kalpteki inancın dış dünyadaki bir işareti olduğunu gösterir."
- Derya: "İslam'ın inanç esaslarını kalben onaylamadığı halde toplumsal menfaat veya baskılar sebebiyle diliyle Müslüman olduğunu söyleyen bir kimse, dünyada Müslüman muamelesi görse de kalbi tasdiki bulunmadığı için Allah katında mümin sayılmaz."
- Elif: "Herhangi bir engeli veya hayati tehlikesi bulunmayan bir kimsenin inancını diliyle beyan etmemesi, kalbiyle tasdik etmiş olsa bile onun ahirette ebedi olarak cezalandırılmasına yol açar; çünkü ikrar imanın uhrevi geçerlilik (sıhhat) şartıdır."

Buna göre, yukarıda iman-amel ve tasdik-ikrar ilişkisi hakkında görüş belirten öğrencilerden hangilerinin ifadeleri, Ehl-i Sünnet kelamının bu genel kabulüyle çelişmektedir?

İslam'da doğru bilgiye ulaşmanın ve sahih bir inanç geliştirmenin önünde çeşitli zihinsel, psikolojik ve ahlaki engeller bulunmaktadır. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde bu engelleri inceleyen bir grup öğrenci, gerçek yaşamdan çeşitli tutum örnekleri derlemiştir. Buna göre, sol sütunda verilen bireysel tutum örneklerini, sağ sütunda verilen doğru inancın ve bilgi edinmenin önündeki engellerle eşleştiriniz.

"Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme; çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur." (İsrâ Suresi, 36. ayet)

İslam dininde bilgi edinme süreci ve bu bilginin sorumluluğu ahlaki bir temele oturtulmuştur. Ayette geçen organlar ve yetiler, İslam düşüncesinde bilginin güvenilir kaynaklarının işlevlerine işaret eder. Bu kaynakların her biri, insanın doğru bilgiye ulaşmasında ve bu bilgiyi ahlaki eyleme dönüştürmesinde birbiriyle eş güdümlü çalışır.

Buna göre;
I. Sağlıklı işleyen duyu organları, çevreden gelen verileri toplayarak aklın değerlendirmesi için hammadde sağlar.
II. Akıl (kalp), duyulardan gelen verileri işleyip anlamlandırarak doğru bilgi ve inanca ulaşmada hakem rolü üstlenir.
III. Vahiy (sadık haber), akıl ve duyuların tek başına kavrayamayacağı gayb âlemine dair alanlarda yol göstererek bilgi bütünlüğünü sağlar.

yargılarından hangileri İslam'da bilginin kaynaklarının işleyişini ve birbiriyle olan ilişkisini doğru şekilde açıklamaktadır?

"De ki: 'Ben ancak Rabbimden bana vahyolunana uyarım. Bu (Kur'an), Rabbinizden gelen basiretlerdir; inanan bir toplum için bir hidayet ve bir rahmettir.'" (A'râf Suresi, 203. ayet)

Buna göre, ayette vurgulanan vahiy kavramı İslam inancında bilginin kaynaklarından hangisinin kapsamında yer almaktadır?

İslam'da bilginin doğruluğunu teminat altına alan üç temel bilgi kaynağı bulunmaktadır. Aşağıda sol sütunda yer alan bilgi kaynaklarını, sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Gazzâlî, *el-Munkızu mine’d-Dalâl* adlı eserinde hakikat arayışını anlat��rken önce duyularına güvendiğini ancak gökyüzündeki bir yıldızın göze bir madeni para büyüklüğünde görünmesine rağmen matematiksel hesapların onun Dünya'dan daha büyük olduğunu ortaya koymas��yla duyuların akıl tarafından düzeltildiğini fark ettiğini söyler. Ardından aklın ilkelerine yönelen Gazzâlî, aklın da bir sınırı olduğunu ve kendi başına kavrayamadığı metafizik ve gaybi gerçekliklerin ancak peygamberlerin getirdiği ilahi bildirimlerle bilinebileceğini belirtir.

Bu parçadan hareketle İslam bilgi epistemolojisinde yer alan bilgi kaynakları ve aralarındaki ilişkiyle ilgili;

I. Salim duyularla elde edilen verilerin doğru bilgiye dönüşebilmesi, selim aklın denetimine ve yorumlamasına muhtaçtır.
II. Sadık haber, selim aklın sınırlarını aşan aşkın ve gaybi gerçeklik alanında insanı yanılgıdan koruyan güvenilir bilgi kaynağıdır.
III. Selim akıl ve salim duyular, sadık haberin bildirdiği inanç ve ahlak ilkelerini denetleyerek onların yerine yeni kurallar ikame edebilir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Gazzâlî, bilgi edinme sürecinde insan zihninin ve dış dünyayla kurduğu bağın sınırlarını incelerken akıl ile vahiy ilişkisini göz ile güneş ışığına benzetir. Ona göre göz (görme duyusu), dış dünyadaki nesneleri algılamak için güneş ışığına ihtiyaç duyar; zira zifiri karanlıkta gözün görme yeteneği işlevsiz kalır. Benzer şekilde, insan aklı da metafizik ve ahlaki doğruları b��tünüyle kavramak için vahyin (sadık haberin) aydınlığına muhtaçtır. Ancak güneş ışığı ne kadar parlak olursa olsun, görme yetisi (salim duyu) veya görme organı hasar görmüş bir kimse için bu ışık bir anlam ifade etmez. Dolayısıyla vahyin getirdiği hakikatlerin kavranması ve hayata aktarılması, ancak fıtratını ve işlevini kaybetmemiş bir akıl ile mümkündür.

Gazzâlî'nin bu benzetmesinden hareketle İslam'da bilginin kaynakları ve aralarındaki ilişkiyle ilgili;

I. Salim duyularla elde edilen verilerin doğru bilgiye dönüşebilmesi, selim aklın değerlendirmesine ve sadık haberin rehberliğine ihtiyaç duyar.
II. Sadık haber (vahiy), selim aklı ve salim duyuları ikame eden ve insanı diğer bilgi kaynaklarından bağımsız kılan tek mutlak bilgi kaynağ��dır.
III. Selim akıl ve sadık haber arasında bütünleyici bir ilişki vardır; akıl olmadan vahyin mesajı kavranamaz, vahiy olmadan da akıl nihai doğrulara ulaşmada yetersiz kalır.

yarg��larından hangilerine ulaşılabilir?

İslam epistemolojisinde bilgi kaynaklarının işlevleri ile bu kaynakların birbiriyle olan ilişkisine dair sol sütunda verilen açıklamaları, sağ sütunda yer alan kavramsal karşılıklarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde (bilgi felsefesinde) herkes için geçerli, nesnel ve bağlayıcı olan temel bilgi kaynakları bulunmaktadır. Bunlar dışındaki bazı bilgi yolları ise öznel olup genel bir geçerliliğe sahip değildir.

Buna göre;

I. Selim akıl
II. İlham ve rüya
III. Sadık haber
IV. Salim duyular

öncüllerinden hangileri İslam dinine göre herkes için bağlayıcı ve genel bir bilgi kaynağıdır?

İslam epistemolojisinde bilginin güvenilir kaynakları kabul edilen aşağıdaki kavramları, açıklamalarıyla doğru biçimde eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde bilginin sıhhati ve güvenilirliği açısından kabul gören temel bilgi kaynakları ile bu kaynakların tanımlayıcı özellikleri bulunmaktadır.

Buna göre, sol sütundaki bilgi kaynakları ile sağ sütundaki açıklamaların doğru eşleştirmesi nasıldır?

İslam epistemolojisinde bilgi kaynakları; selim akıl, sadık haber ve salim duyular olmak üzere üç ana grupta ele alınır. Bu kaynaklar insanı doğru bilgiye ulaştırmada bağımsız ve kopuk mekanizmalar değil, birbirini tamamlayan ve sınırlayan bir yapıya sahiptir. Örneğin, duyu organlarının algıladığı bir ilüzyon akıl tarafından düzeltilirken; aklın tek başına nüfuz edemediği metafizik ve gayb alemiyle ilgili konular ise vahiy (sadık haber) yoluyla aydınlatılır.

Buna göre bilgi kaynaklarının birbiriyle olan ilişkisi dikkate alındığında;

I. Salim duyularla elde edilen veriler, selim aklın süzgecinden geçirilerek doğru ve rasyonel bilgiye dönüştürülür.
II. Selim akıl, sadık haberin bildirdiği gaybî gerçekleri ve ahiret hallerini duyusal düzeyde deneyimleyip doğrulamadıkça kesin bilgi olarak kabul etmez.
III. Sadık haber, duyu organlarının algı sınırlarını aşan ve aklın tek başına ulaşamayacağı alanlarda insana rehberlik ederek bilgi alanını genişletir.

yargılarından hangileri do��rudur?

Aşağıda verilen İslam'daki bilgi kaynakları ile bu kaynakların tanımlayıcı açıklamalarını doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde bilginin doğru kabul edilen üç kaynağı vardır. Aşağıdaki tabloda yer alan bilgi kaynağı başlıkları ile bu kaynakların İslam düşüncesindeki işlevlerini, sınırlarını ve birbirleriyle olan ilişkilerini açıklayan ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam dinine göre insan, çevresini algılayabilmek ve doğru bilgiye ulaşabilmek için çeşitli yeteneklerle donatılmıştır. Herhangi bir yapısal bozukluğu olmayan göz, kulak, burun, dil ve deri aracılığıyla elde edilen veriler, İslam dininde güvenilir bilgi kaynakları arasında kabul edilir.

Buna göre, beş duyunun sağlıklı bir şekilde işlevini yerine getirmesiyle elde edilen bu bilgi kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşma yolları olarak kabul edilen kavramlar ile bu kavramların özellikleri ve işlevlerine dair açıklamalar aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki açıklamaları sağ sütundaki doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Taftazânî, bilgi edinme yollarını açıklarken duyuların dış dünyayı algılamadaki önemine değinir. Ancak duyuların tek başına yanılmasına karşı aklın hakemliğine ihtiyaç olduğunu vurgular. Örneğin, uzaktaki büyük bir cismin göz tarafından küçük algılanması duyusal bir yanılsamadır; akıl ise muhakeme yoluyla onun gerçek büyüklüğünü ortaya koyar. Bununla birlikte akıl da sınırsız değildir; yaratılışın amacı, ibadetlerin yapılış şekli ve ahiret hayatı gibi aklın sınırlarını aşan alanlarda peygamberlerin getirdiği haberin (sadık haber) kılavuzluğu zorunludur.

Buna göre, İslam epistemolojisinde bilginin kaynakları ve aralarındaki ilişki ile ilgili;

I. Salim duyular, tek başına hatadan arınmış ve kesin bilgi sağlama hususunda yeterli değildir.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların ötesindeki aşkın (transandantal) gerçeklikleri bildirir.
III. Sadık haberin doğruluğu ve bilgi değeri, salim duyularla deneyimlenebilir olmasına bağlıdır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

İslam bilgi teorisinde (epistemoloji) bilgi kaynakları, taşıdıkları bağlayıcılık ve objektiflik derecesine göre sınıflandırılmaktadır. Vahiy, selim akıl ve mütevatir haber gibi kaynaklar herkes için bağlayıcı ve genel bir nitelik taşırken; rüya, ilham ve keşif gibi yollar farklı bir konumda değerlendirilir.

Buna göre; rüya, ilham ve keşif gibi bilgi kaynaklarının epistemolojik (bilgi değeri) açıdan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşma yolları kabul edilen kavramlar ile bu kavramların tanımlayıcı özellikleri aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütunda yer alan uygun tanımlayıcı özelliklerle eşleştiriniz.

İman kavramının tam olarak anlaşılabilmesi için onun tasdik, ikrar, marifet ve amel gibi kavramlarla ilişkisinin doğru kurulması gerekir. Aşağıda verilen imanla ilişkili kavramları, İslam ilahiyatındaki tanımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.