Bilgi ve ��nanç

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşılmasını sağlayan bilgi kaynakları ile bu kaynakların temel işlevlerini ve kapsamlarını belirten açıklamalar aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki bilgi kaynaklarını sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde bilginin sıhhati, bilgi kaynaklarının kendilerine ait alanlarda doğru ve birbiriyle uyumlu şekilde kullanılmasına bağlıdır. Örneğin, dış dünyadaki nesneleri algılayan gözün (salim duyu) ulaştırdığı verileri değerlendirip düzenleyen akıldır. Ancak akıl da tek başına duyular ötesi (metafizik) alana dair kesin hükümler veremez; bu noktada vahyin kılavuzluğuna (sadık haber) ihtiyaç duyar. Buna karşılık, vahyin getirdiği mesajların doğruluğunu ve tutarlılığını kavrayıp onu tasdik eden yine selim akıldır. Bu durum, İslam düşüncesinde bilgi kaynaklarının bağımsız değil, birbirini tamamlayan bir bütünlük içinde çalıştığını gösterir.

Bu parçadan hareketle İslam'da bilginin kaynakları ile ilgili;

I. Salim duyuların sağladığı veriler, selim aklın denetimi ve işlemesiyle doğru bilgiye dönüşür.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların hiçbir şekilde bilgi üretemediği fiziksel dünyaya dair boşlukları doldurur.
III. Selim akıl ile sadık haber arasında çatışmacı bir hiyerarşi değil, birbirini anlama ve doğrulama ilişkisi vardır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Bir araştırmacı İslam düşüncesindeki bilgi kaynaklarını incelerken şu satırları kaleme almıştır:

"İnsan, dış dünyayı duyo organlarıyla algılar; sıcak-soğuk, sert-yumuşak gibi fiziksel özellikleri bu yolla fark eder. Ancak duyuların yanılma payını veya sınırlılığını ortadan kaldıracak, toplanan verileri işleyip anlamlı bir sonuca ulaştıracak olan akıldır. Bununla birlikte ne akıl ne de duyular, insanın yaratılış amacı veya ölüm ötesi hayat gibi metafizik konularda tek başına kesin bilgi üretebilir. İşte bu noktada, aklın da doğruluğunu onayladığı güvenilir bir elçinin getirdiği ilahi bildirim devreye girer."

Buna göre, metindeki açıklamalardan hareketle İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları hakkında;

I. Salim duyular, selim aklın denetimi ve rehberliği altında doğru bilgi üretir.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların yetersiz kaldığı metafizik alanda insanı bilgilendirir.
III. Selim akıl, hiçbir dış etkiye veya kaynağa ihtiyaç duymadan dini ve ahlaki tüm doğrulara tek başına ulaşabilir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

İslam epistemolojisinde bilginin güvenilirliği, kaynağı ve bağlayıcılığı açısından farklı kavramlar ve bunlara yüklenen değerler mevcuttur. Aşağıda verilen dini bilgi kaynakları ile bu kaynakların epistemolojik niteliklerini belirten açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam dininde imanın asıl rüknü, kişinin kalbiyle kesin bir kabul ve onaylama gerçekleştirmesi olan 'tasdik'tir. Dille 'ikrar' (kalpteki inancın sözle söylenmesi) ise kişinin dünyada Müslüman olarak tanınması ve cenaze namazı, evlilik gibi dini hükümlerden yararlanması için gereklidir. Buna göre; dilsizlik veya can güvenliğinin tehlikede olması (ikrah) gibi zorunlu bir mazeret nedeniyle inancını diliyle ifade edemeyen bir kişinin iman durumuyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İslam kelamında imanın mahiyeti ele alınırken iman ile doğrudan ilişkili bazı kavramlar tanımlanmıştır. Aşağıda sol sütunda verilen imana dair kavramları, sağ sütunda verilen doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Ehl-i Sünnet kelam ekollerine göre, bir kimsenin mümin olarak nitelendirilmesinin ve ahirette kurtuluşa ermesinin yegane ve vazgeçilmez şartı, kalbinin inanılması gereken esasları onaylamasıdır. Dil ile beyan ise bu içsel kabulün dış dünyaya yansıması olup, kişinin Müslüman toplumunda bir mümin muamelesi görmesini sağlayan hukuki bir işlev görür. Bu bağlamda, kalben inandığı hâlde dilsizlik gibi fiziki bir engel veya ölüm tehdidi (ikrah) altında olduğu için inancını diliyle ifade edemeyen kimse Allah katında mümin kabul edilirken; kalbinde inanç olmadığı hâlde toplumsal baskı veya menfaat gereği diliyle inandığını söyleyen kişi ahirette mümin olarak kabul edilmez.

Bu parçadan hareketle iman, tasdik ve ikrar ili��kisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İslam epistemolojisinde bilginin güvenilir kaynakları kabul edilen selim akıl, sadık haber ve salim duyular birbirini dışlayan değil, aksine tamamlayan bir yapıya sahiptir. Duyu organları çevreden gelen uyarıları alırken, akıl bu verileri analiz eder ve anlamlı bilgilere dönüştürür. Sadık haber ise aklın ve duyuların doğrudan deneyimleyemediği gayb âlemine dair gerçekleri insana bildirerek onun bilgi dünyasını zenginleştirir.

Buna göre İslam bilgi felsefesinde kaynakların ilişkisine dair;

I. Salim duyuların sağladığı somut veriler, selim aklın çıkarım ve değerlendirmeleriyle bilgiye dönüşür.
II. Sadık haber, aklın sınırlarını aşan metafizik konularda insana rehberlik ederek aklın bilgi alanını tamamlar.
III. Selim akıl, sadık haberle gelen ilahi bildirimlerin anlamlandırılması ve kabul edilmesinde doğrulayıcı bir rol üstlenir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Bir kişinin ailesinden ve çevresinden gördüğü dini uygulamaları ve inanç esaslarını sorgulamaksızın benimsemesi taklidî imandır. Ancak bu kişinin zamanla inandığı değerleri araştırmaya, aklî ve naklî delillerle temellendirerek kavramaya başlaması imanında önemli bir niteliksel değişim meydana getirir.

Buna göre, bahsedilen bu değişim aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştiğini gösterir?

Aşağıda iman kavramı ile tasdik ve ikrar ilişkisine dair verilen durumları, bu durumların kelami ve hukuki karşılıklarıyla eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşmada aracı olan kaynaklar ile bu kaynakların temel tanımları aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki bilgi kaynakları ile sağ sütundaki tanımları doğru şekilde eşleştiriniz.

Ahmet: "Ben çocukluğumdan beri çevremden gördüğüm gibi inanıyorum; ibadetlerimi de ailemin gösterdiği şekilde yapıyorum ve bu inancın doğruluğunu araştırmaya gerek duymuyorum."

Mehmet: "Dinin inanç esaslarını delilleriyle araştırıp kavrayarak, akıl süzgecinden geçirerek benimsemeliyiz. İnancımız taklitten uzak, bilgiye dayalı olmalıdır."

Buna göre, Ahmet’in mevcut durumu ile Mehmet’in ona önerdiği iman düzeyi aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

İslam düşüncesinde bilginin inanca dönüşme sürecinde imanın niteliği büyük önem taşır. Kişinin inandığı değerleri sadece çevresinden duyduğu şekliyle kabul etmesi ile akıl, bilgi ve araştırma süzgecinden geçirerek içselleştirmesi arasında hem yöntemsel hem de inancın gücü açısından belirgin farklar bulunur. Kelam alimleri bu iki durumu farklı kavramlarla açıklamışlardır.

Buna göre, aşağıda verilen durumları ilgili oldukları iman türü özellikleri ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Bir İslam düşünürü eserinde şöyle demektedir:

"Yaratıcı'nın varlığına ve birliğine dair delilleri gözlemlemek için sağlam bir zihne ihtiyaç duyduğumuz gibi, O'nun bizden isteklerini öğrenmek için de güvenilir bir elçinin getirdiği haberlere muhtacız. Ancak ne bu akıl yürütme ne de haberlerin doğrulanması, dış dünyayı algılayan sağlıklı duyu organlarımız olmadan gerçekleşebilir."

Buna göre, yazarın bu ifadelerinden hareketle İslam'da bilginin kaynakları ile ilgili;

I. Bilgi kaynakları işlevsel açıdan birbirini destekler ve tamamlar.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların görev alanını sınırlandırır.
III. Sağlıklı işleyen duyu organları, diğer bilgi kaynaklarının kullanımı için ön şarttır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Gazâlî, *el-Munkızu mine'd-Dalâl* adlı eserinde, herhangi bir delile dayanmaksızın sadece otoriteye ve çevreye bağlı olarak kabul edilen inancın zayıflığından bahseder. Ona göre, taklit yoluyla elde edilen inanç, dışarıdan gelebilecek en ufak bir şüphe rüzgârıyla yıkılabilecek dayanıksız bir duvara benzer. İnsanın asıl hedefi, taklit bağını kopararak, aklın ve naklin verilerini derinlemesine inceleyip sarsılmaz bir teslimiyete ulaşmaktır.

Bu parçada vurgulanan düşünceden hareketle, taklidî ve tahkikî imanla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam dini, doğru bilgiye ulaşmada ve toplumsal ilişkileri sağlıklı bir zeminde yürütmede bilgi ahlakına büyük önem verir. Bu bağlamda, bireylerin özel hayatlarının gizliliğini ihlal edecek şekilde başkalarının gizli hallerini, kusurlarını ve özel yaşamlarını araştırması kesin bir dille yasaklanmıştır.

Hucurât Suresi 12. ayetinde geçen 'Birbirinizin kusurlarını araştırmayın...' uyarısıyla da dikkat çekilen bu olumsuz davranış, aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanmaktadır?

İslam dininde bilginin inanca dönüşme sürecinde imanın mahiyeti ve bilgiyle olan ilişkisi büyük önem taşır. Aşağıda verilen iman durumlarını ve bunlara ait özellikleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İslam inanç esaslarına göre, iman ile amel arasında çok güçlü bir bağ bulunmakla birlikte, amel imanın özünden bir parça (rüknü) kabul edilmediği için ibadetlerini yerine getirmeyen bir kimse dinden çıkmış sayılmaz.

İslam inancına göre insan, vahyin hitabına muhatap olan ve bilgi üretebilen bir varlıktır. Bilgi edinme sürecinde kullanılan vasıtalar ise birbirini tamamlayan unsurlardır. Aşağıda verilen İslam'daki bilgi kaynaklarını, onların temel niteliklerini açıklayan doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Gazzâlî, evrendeki düzenin gözlemlenmesinin insana yaratıcı hakkında bilgi vereceğini, ancak bu gözlemlerin doğru sonuçlar doğurabilmesi için zihnin önyargı ve kişisel arzulardan arınmış olması gerektiğini belirtir. Ayrıca o, duyuların bazen yanıltıcı olabilse de aklın denetimi altında güvenilir veriler sunacağını, aklın ve duyuların doğrudan ulaşamadığı metafizik alanda ise peygamberler aracılığıyla iletilen ilahi bildirimlerin kesin ve şüphe götürmez bilgi sağladığını savunur.

Buna göre, parçada anlatılanlardan hareketle İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları ile ilgili;

I. Salim duyularla elde edilen veriler, selim aklın denetimi ve süzgecinden geçerek güvenilir bilgiye dönüşür.
II. Sadık haber, insan aklının ve duyularının sınırlarını aşan metafizik/gaybî alanda kesin bilgi sağlar.
III. Selim akıl, önyargı ve nefsi arzulardan uzak kaldığ�� sürece evrendeki işaretleri doğru değerlendirme yetisine sahiptir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?