İslam Düşüncesinde Yorumlar

Aşağıda Alevîlik-Bektaşîlik yorumuna ait bazı temel kavramlar ve bunlara dair açıklamalar verilmiştir. Bu kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

İslam dünyasında geniş bir yayılma alanı bulan bir tasavvufi yorumda; manevi gelişim sürecinde bilincin uyanık tutulması amacıyla bazı temel ilkeler belirlenmiştir. Bu ilkelerden bazıları şunlardır:

* Hûş der dem: Alınan her nefeste uyanık olmak, Allah'ı unutmamak.
* Nazar ber kadem: Yürürken bakışların ayak ucunda olması, harama bakmaktan ve zihni bulandıracak dış etkenlerden kaçınmak.
* Halvet der encümen: Toplum içinde, halkla beraberken bile kalben Allah ile baş başa olmak, O'ndan gafil olmamak.

Gizli (hafi) zikri ve bu ahlaki prensipleri manevi terbiyenin merkezine koyan tasavvufî yorum aşağıdakilerden hangisidir?

Alevîlik-Bektaşîlik düşünce sisteminde ibadet hayatının merkezinde yer alan cem ritüelinin farklı amaçlarla icra edilen çeşitleri bulunmaktadır. Aşağıda verilen cem türlerini, bu cemlerin icra ediliş amaçlarını ve niteliklerini gösteren tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Tasavvufî ekollerin insanı ahlaki olgunluğa ulaştırmak için benimsedikleri seyrüsüluk yöntemleri, zikir usulleri ve temel düsturları kendi içlerinde tutarlı birer yapı oluşturur. Bu ekoller hakkında şu değerlendirmeler yapılmıştır:

I. Ahmet Yesevî'nin öğretilerinde şeriat, tarikat, marifet ve hakikatten oluşan dereceler ahlaki olgunlaşman��n evreleri olarak kabul edilmiş; sade bir Türkçe ile yazılan hikmetler aracılığıyla İslamiyet'in Türkler arasında yayılması ve anlaşılmasında bu ekol öncü bir rol oynamıştır.

II. Mevlevîlikte bireyin manevi olgunlaşma süreci 'çile' olarak adlandırılan bin bir günlük bir nefis terbiyesini içerir; bu süreçte musikinin eşlik ettiği sema ayini, kozmik bir devrin sembolize edildiği ve kalben sessizce yapılan gizli (hafi) zikir esasına dayanan bir ibadet şeklidir.

III. Nakşibendîlikte 'halvet der encümen' ilkesiyle dervişin toplumdan tamamen yalıtılarak inzivaya çekilmesi hedeflenirken, 'hûş der dem' prensibiyle de her nefes alışverişte uyanık ve bilinçli olması amaçlanır.

IV. Kadirîlikte dervişin uyması gereken kurallar ve zikir usulleri Abdülkadir Geylânî tarafından sistemleştirilmiş olup, bu ekolün eğitim metodunda sesli (cehrî) zikir yapılması ve nefis terbiyesinde riyazetin ön planda tutulması kurucu ilkeler arasında yer alır.

Buna göre, yukarıda verilen değerlendirmelerden hangileri doğrudur?

İslam düşüncesindeki tasavvufî yorumlar, kurucuları, temel ilkeleri ve uygulamaları yönünden kendilerine has özelliklere sahiptirler. Buna göre, sol sütunda verilen tasavvufî yorumlar ile sağ sütundaki tanımları ve temel özellikleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Alevîlik-Bektaşîlikte cem, sadece bir ibadet değil; toplumsal düzenin, adaletin, sevgi ve saygının pekiştirildiği manevi bir meclistir. Bu meclise katılacak kişilerin öncelikle birbirleriyle helalleşmesi, üzerlerinde kul hakkı barındırmaması gerekir. Yılda bir kez yapılan ve toplumun manevi denetimden geçerek arındığı, küskünlerin barıştırıldığı cem ibadeti ile Alevî-Bektaşî yoluna ilk defa giren bir kimsenin pir huzurunda bağlılık sözü vermesiyle gerçekleştirilen cem ibadeti, bu geleneğin temelini oluşturur. Bu parçada sırasıyla manevi denetim/arınma cemi ile yola kabul cemi olarak bahsedilen cem ibadetlerinin doğru adlandırılması aşağıdakilerden hangisidir?

Alevîlik-Bektaşîlik düşünce ve ibadet hayatıyla ilgili;

I. Cemevlerinde cemin yapıldığı alana 'meydan' adı verilir. Bu meydanda canların birbirini görecek şekilde dairesel bir düzende oturması 'cemal cemale' olarak adlandırılır ve Hakk'ın huzurunda tüm katılımcıların eşitliğini simgeler.
II. Hakka yürüyen (ölen) bir kişinin ardından, onun borçlarının ödenmesi ve geride bıraktığı insanlarla helalleşmesi amacıyla gerçekleştirilen arınma ve sorgulama erkanına 'Görgü Cemi' denir.
III. Cem erkanındaki 'On İki Hizmet' kapsamında yer alan çerağcılık (delilcilik) görevi, Kur'an-ı Kerim'de ifade edilen ilahi nuru ve hakikatin ışığını temsil eden çerağın uyandırılması hizmetidir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Din; kaynağ�� ilahi vahiy olan, zaman ve mekâna göre değişmeyen evrensel kurallar bütünüdür. Din anlayışı ise bu kuralların insanlar tarafından kendi kültürel, sosyal ve zihinsel arka planlarına göre yorumlanmasıyla oluşan düşüncelerdir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 'din anlayışı' kavramına ait bir özellik veya değerlendirmedir?

İslam düşüncesinde ortaya çıkan itikadî ve siyasî yorumların doğru anlaşılması için bu ekollerin temel özelliklerinin bilinmesi gerekir. Aşağıda verilen itikadî ekoller ile bu ekollerin temel özelliklerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İslam dünyasında inanç esasları ve devlet yönetimi gibi temel konular etrafında şekillenen görüşler 'itikadî ve siyasî yorumlar' başlığı altında incelenirken, günlük hayat ve ibadetlerin pratik uygulamaları 'amelî ve fıkhî yorumlar' kapsamında değerlendirilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi itikadî ve siyasî yorumlar sınıfına giren bir mezheptir?

İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan f��khî ve itikadî yorumların (mezhepler ve ekoller) tamamı, belirli tarihsel, toplumsal, coğrafi ve yöntemsel sebeplere dayanmaktadır. Aşağıda verilen örnek olay veya yapısal durumları, İslam düşüncesinde yorum farklılıklarına yol açan uygun nedenlerle doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam düşünce tarihinde dinî yorumlar; inanç ve siyasetle ilgili görüşleri ele alan "itikadî ve siyasî yorumlar" ile ibadet ve muameleler gibi pratik hayata dair hükümleri ele alan "amelî ve fıkhî yorumlar" olmak üzere iki temel kategoriye ayrılır.

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde öğretmen, bu yorum biçimlerini açıklamak için tahtaya aşağıdaki tabloyu çizmiştir:

Buna göre, tablonun hangi satırındaki mezhep/ekolün sınıflandırma alanı yanlış belirtilmiştir?

İslam düşünce tarihinde siyasi ve itikadi yorumların şekillenmesinde devlet yönetimi (imamet) ve bu makama gelecek kişinin nitelikleri önemli bir rol oynamıştır. Bu bağlamda Şia ve Ehl-i Sünnet ekolleri farklı görüşler ileri sürmüştür. Ehl-i Sünnet, devlet başkanlığı meselesini doğrudan inanç esasları (usulü'd-din) arasında görmeyip toplumsal düzenin sağlanması i��in gerekli ameli bir konu kabul ederken; Şia ise imamet konusunu inanç esaslarının temel bir rüknü olarak değerlendirmiştir. Bu bilgilere göre, Ehl-i Sünnet ve Şia'nın imamet konusundaki yaklaşımlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir araştırmacı, Karadeniz bölgesindeki bir köyde ve Güneydoğu Anadolu bölgesindeki bir köyde taziye merasimlerine katılmıştır. Karadeniz'deki köyde vefat eden kişinin arkasından helva yapılıp dağıtıldığını, Güneydoğu Anadolu'daki köyde ise taziye evinde üç gün boyunca gelen misafirlere taziye yemeği ikram edildiğini ve bunun için komşuların seferber olduğunu gözlemlemiştir. Her iki köy halkı da kendi uygulamalarının İslam dininin bir gereği olduğunu savunmaktadır. Araştırmacı ise bu durumu din ile din anlayışı arasındaki fark bağlamında değerlendirmiştir.

Buna göre araştırmacının gözlemlediği bu durum ve köy halkının tutumuyla ilgili a��ağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İslam düşüncesinde ortaya çıkan itikadî ve siyasî yorumlar ile bu yorumların temel özelliklerini gösteren tanımları doğru şekilde eşleştiriniz.

Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni Mehmet Bey, 'İslam Düşüncesinde Yorumlar' konusunu işlerken tahtaya şu maddeleri yazmıştır:

I. İmamet (devlet başkanlığı) konusunu inanç esaslarının (usulü'd-din) bir parçası olarak kabul etmek
II. İnsan iradesi, büyük günah işleyenin durumu ve Allah'ın sıfatları gibi inanç konularını akılcı veya nakilci yöntemlerle açıklamak
III. Günlük hayatla ilgili ibadet ve muameleler (evlilik, ticaret vb.) konusundaki kuralları ve uygulama yöntemlerini ele almak

Mehmet Öğretmen'in tahtaya yazdığı bu maddelerden hangileri doğrudan 'itikadî ve siyasî yorumlar' kapsamında değerlendirilemez?

İslam hukuk tarihinde ortaya çıkan amelî ve fıkhî mezhepler, hüküm çıkarma metodolojilerindeki bazı temel farklılıklarla birbirinden ayrılırlar. Aşağıda verilen fıkhî yorumlar ile bunlara ait metodolojik yaklaşımları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda İslam düşünce tarihinde karşılaşılan bazı tarihsel durumlar ile bu durumların temelini oluşturan yorum farklılıklarının nedenleri verilmiştir. Sol sütunda verilen durumlar ile sağ sütunda yer alan nedenleri eşleştiriniz.