Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorBuzul Şekilleri

Türkiye'de Pleistosen (Kuvaterner) döneminde etkili olan buzullaşmanın sınırları; dağların uzanış doğrultusu, nemlilik kaynağına olan uzaklık ve enlem derecesi gibi faktörlerin karmaşık etkileşimiyle belirlenmiştir. Bu durum, buzul aşınım ve biriktim şekillerinin (sirk, U-vadi, moren) görüldüğü 'alt limit' değerlerinin ülke genelinde homojen olmayan bir dağılım sergilemesine neden olmuştur.

Coğrafi konum özellikleri ve buzul topoğrafyasının gelişimi dikkate alındığında, aşağıdaki dağ silsilelerinin hangisinde buzul şekillerinin rastlandığı 'en alt sınır' (irtifa), Türkiye genelindeki en düşük seviyesine ulaşmıştır?

  1. Doğu Karadeniz Dağları - Kaçkar SilsilesiCevap
  2. B
    Hakkari Dağları - Cilo-Sat Silsilesi
  3. C
    Orta Toroslar - Aladağlar Kütlesi
  4. D
    Batı Anadolu Dağları - Uludağ Kütlesi
  5. E
    İç Anadolu Dağları - Erciyes Kütlesi

Cevap

Buzul şekillerinin görüldüğü en alt sınıra, yüksek nemlilik ve kuzey enlem avantajıyla Doğu Karadeniz Dağları'nın Kaçkar silsilesinde rastlanır.
Doğu Karadeniz Dağları (Kaçkar Silsilesi), Türkiye'nin en kuzeyinde yer alarak düşük sıcaklık avantajına sahiptir. Ancak asıl belirleyici faktör, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin kuzey yamaçlarda bıraktığı yoğun kar yağışıdır. Bu yoğun yağış (beslenme sahası), buzulların erimeye karşı direnç göstermesini sağlayarak 20002000-21002100 metre gibi Türkiye'nin en düşük irtifalarına kadar inmesine imkan tanımıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Buzul sınırını etkileyen faktörlerin analizi
Sıcaklık (enlem), nemlilik (beslenme sahası) ve bakı etkisinin sentezlenmesi.
Buzulun deniz seviyesine ne kadar yaklaşabileceği, sadece enlemle değil, kar yağışının miktarı (nemlilik) ile de doğrudan ilişkilidir.
2
Türkiye'deki dağların karşılaştırılması
Kaçkar (Kuzey+Nemli), Cilo (Güney+Karasal), Uludağ (Batı+Orta Enlem) karşılaştırması.
En düşük sınırı bulmak için en kuzeydeki ve en nemli (yağışlı) alanı tespit etmek gerekir.
3
Nemlilik farkının etkisinin hesaplanması
Doğu Karadeniz'in ekstrem nemliliği, buzul sınırını matematik konumun öngördüğünden daha aşağı çekmiştir.
Yüksek nemlilik, bulutluluğu artırarak güneşlenmeyi azaltır ve karın erimesini zorlaştırarak sınırın 20002000 metreye kadar inmesini sağlar.

Anahtar Kavram

Buzul topoğrafyasında enlem ve nemlilik etkileşimi (Beslenme Sahası Dinamiği)

İpuçları

1
Buzulun aşağı inebilmesi için havanın sadece soğuk olması yetmez, aynı zamanda çok kar yağması (nem) gerekir.
2
Türkiye'nin en kuzey ucu ile en nemli bölgesinin kesiştiği noktayı düşünün.
3
Kaçkar Dağları'nın kuzey yamaçları, Türkiye'de buzul aşınım şekillerinin deniz seviyesine en çok yaklaştığı alandır.

Daha Fazla Pratik

Buzul şekillerinin görüldüğü bu dağların yükseltilerini ve Türkiye'deki 'Kalıcı Kar Sınırı' haritasını incelemek bu kavramı pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Matematik konum (Enlem) ve Özel konum (Nemlilik) değişkenlerini bir matris üzerinde değerlendirerek, her iki değişkenin de sınırı aşağı çektiği bölgeyi seçebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Buzul Şekilleri

Bu konudan daha fazla soru