Buzulların hareket halindeyken altındaki kayaları aşındırıp cilalaması ve dirençli kayalara deve hörgücüne benzer pürüzsüz şekiller vermesiyle oluşan yer şekillerine "hörgüç kaya" denir.
Türkiye'de bazı yüksek dağ kütlelerinde bu yer şekillerine rastlanması, aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlamaktadır?
- ABuzulların Türkiye'de deniz seviyesine kadar inerek kıyıları şekillendirdiğini
- Geçmiş jeolojik dönemlerde buzulların günümüze göre daha geniş alanlarda etkili olduğunuCevap
- CTürkiye'nin matematik konumu nedeniyle her dönemde buzul ikliminin etkisinde kaldığını
- DBu yer şekillerinin oluşumunda karstik erime süreçlerinin temel faktör olduğunu
- EBuzul şekillerinin sadece birinci jeolojik zamanda (Paleozoik) oluşan arazilerde görüldüğünü
Cevap
Geçmiş jeolojik dönemlerde buzulların günümüze göre daha geniş alanlarda etkili olduğunu gösterir.
Hörgüç kaya, buzulların hareket ederken altlarındaki sert kayaları törpülemesiyle oluşan bir aşınım şeklidir. Türkiye gibi orta kuşak ülkelerinde bu tür 'fosil' buzul şekillerine rastlanması, Kuvaterner (Dördüncü Zaman) döneminde yaşanan buzul çağlarında, buzulların etki alanının bugünkünden çok daha aşağılara (yaklaşık metreye kadar) indiğini ve ülkenin yer şekillerini etkilediğini doğrudan kanıtlar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Buzul Aşınım Şekilleri ve Geçmiş Buzullaşma Kanıtları
İpuçları
1
Hörgüç kaya kavramının hangi dış kuvvet (akarsu, rüzgar, buzul vb.) ile ilgili olduğunu hatırlayın.
2
Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının buzulların etki alanı üzerindeki kısıtlayıcı etkisini düşünün.
3
Bugün buzul olmayan yerlerde buzul izlerine rastlanması, geçmişteki iklim şartlarının bugünkünden farklı (daha soğuk) olduğunu gösterir.
Daha Fazla Pratik
Buzul birikim şekilleri olan morenlerin günümüzdeki dağılımı ile kalıcı kar sınırı arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s