Examkin

Soru

Zorluk: ZorSözcükte Yapı

Türkçede bir sözcük en az bir yapım eki aldığında "gövde" kabul edilir. Şayet bu gövdeye yeni yapım ekleri getirilirse sözcük "gövdeden türemiş" sayılır. Bazı türemiş sözcüklerin oluşumu sırasında kök veya gövdede ünlü kaybı (hece düşmesi) meydana gelebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, hem gövdeden türemiş hem de türetilirken ünlü kaybına uğramış bir yapıdadır?

  1. A
    Personel alım sürecindeki ayrım kriterleri, liyakat ilkesine göre belirlenmiştir.
  2. B
    Kamu kurumlarının verimlilik raporları, stratejik planlama için kritik öneme sahiptir.
  3. C
    Yeni düzenlemenin metni, kurumun resmi internet sitesinde ilan edildi.
  4. Okul kantinlerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması amaçlanmaktadır.Cevap
  5. E
    Proje yöneticisinin gözlemci tavrı, ekip içindeki motivasyonu olumlu etkiledi.

Cevap

Sağlıklı beslenme ifadesindeki "beslenme" sözcüğü hem gövdeden türemiştir hem de türetilirken ünlü kaybına uğramıştır.
Beslenme sözcüğü incelendiğinde; kök "besi" (isim), ilk yapım eki "-le" gelince ünlü kaybı olur (besle-). Bu aşamada sözcük artık bir gövdedir. Bu gövde üzerine "-n" ve "-me" yapım ekleri de gelerek sözcüğü gövdeden türemiş hale getirmiştir. Dolayısıyla her iki şartı da karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Kök türünü ve ilk eki belirleme
Sözcüğün kökü "besi" ismidir. Üzerine gelen "-le" (isimden fiil yapım eki) ile "besle-" halini almıştır.
Sözcüğün en küçük anlamlı parçası ile yapım eki arasındaki ses olayını tespit etmek gerekir.
2
Ses olayını analiz etme
"Besi" sözcüğündeki "i" ünlüsü, yapım eki alırken düşmüştür (Besi + le -> Besle).
Sorudaki 'türetilirken ünlü kaybı' şartının sağlandığını doğrulamak içindir.
3
Gövdeden türeme durumunu kontrol etme
"Besle-" gövdesi üzerine "-n" (fiilden fiil yapım eki) ve "-me" (fiilden isim yapım eki) gelmiştir.
Sözcüğün en az iki yapım eki alarak 'gövdeden türemiş' statüsüne girip girmediğini belirlemek içindir.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türeme ve Ünlü Kaybı İlişkisi

İpuçları

1
Bir sözcüğün gövdeden türemesi için en az iki yapım eki (kök + yapım eki + yapım eki) alması gerektiğini unutmayın.
2
Ünlü kaybının 'türetilirken' olması demek, düşmenin yapım eki geldiğinde gerçekleşmesi demektir; çekim eki alan basit sözcükleri eleyin.
3
Seçeneklerdeki 'ayır-', 'besi-', 'ileri-', 'sarı-' gibi kökleri ve aldıkları yapım eki sayılarını karşılaştırın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü kaybının sadece isimden fiil yapım eklerinde değil (sızla-), fiilden fiil (ayrıl-) veya isimden isim (yalnız) eklerinde de karşınıza çıkabileceğini hatırlayarak benzer örnekler bulun.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri eklerine ayırarak bir tablo yapın: 'Kök + YE1 (Ses olayı var mı?) + YE2 (Gövdeden türeme var mı?)'. Bu yöntem karmaşık yapıları görmenizi kolaylaştırır.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Sözcükte Yapı

Bu konudan daha fazla soru