Examkin

Sözcükte Yapı

119 soru

Soru 1Soru →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi, yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Adayların (I) dosyada bekleyen işlemlerini hızlıca tamamladık.

Cevap

Cümledeki 'dosyada' sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı ve sadece çekim eki aldığı için yapısı bakımından basittir.
Doğru cevap olan 'dosyada' sözcüğü, 'dosya' isim köküne sadece bulunma durum eki (-da) almıştır. Durum ekleri çekim eki kategorisinde olduğu ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmediği için bu sözcük basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme.
Dosya-da (Basit), Sıra-da-ki (Türemiş), Kuru-ak (Türemiş), Don-dur-ma (Türemiş), Baş-vuru (Birleşik).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök-ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme.
'Dosyada' sözcüğündeki '-da' eki sadece bulunma anlamı katan bir çekim ekidir.
Yapım eki almayan ve başka bir sözcükle birleşmeyen sözcükler basittir.
3
Doğru seçeneği belirleme.
Sadece 'dosyada' sözcüğü basit yapılıdır.
Diğer seçeneklerdeki sözcükler ya yapım eki almış ya da birleşiktir.

Anahtar Kavram

Basit, türemiş ve birleşik sözcük ayrımı; yapım eki ve çekim eki fonksiyonları.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Türkçede isim veya fiil köklerine gelerek onlardan yeni anlamlı sözcükler türeten eklere "yapım eki" denir. Yapım eki almış olan sözcüklere ise "türemiş sözcük" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan altı çizili sözcük türemiş bir sözcüktür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahalledeki şekerci bugün erkenden kapandı.

Cevap

Mahalledeki şekerci bugün erkenden kapandı cümlesindeki "şekerci" sözcüğü türemiş bir sözcüktür.
Doğru cevap olan cümlede geçen "şekerci" sözcüğü, "şeker" köküne getirilen "-ci" yapım ekiyle oluşturulmuştur. Bu ek, bir nesnenin adından o nesneyle uğraşan meslek grubunun adını türeterek sözcüğe yeni bir anlam kazandırmıştır. Bu nedenle sözcük yapıca türemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini ayırın.
Çocuk (Kök), Kalem-ler, Ev-den, Şeker-ci, Kitap-ı (Kitabı).
Sözcüğün yapısını anlamak için önce kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Sözcüklere gelen eklerin türünü (yapım/çekim) belirleyin.
Çocuk (ek yok), -ler (çekim eki), -den (çekim eki), -ci (yapım eki), -ı (çekim eki).
Yeni bir anlam türeten ekler (yapım ekleri) sözcüğü türemiş yapar; sadece durum veya sayı bildirenler (çekim ekleri) basit bırakır.
3
Yapım eki alan sözcüğü işaretleyin.
"Şeker" isminden "şeker satan kişi" anlamına gelen "şekerci" sözcüğü türetilmiştir.
Şekerci sözcüğü yapım eki aldığı için yapı bakımından türemiştir.

Anahtar Kavram

Türemiş Sözcük ve Yapım Eki Tanıması
Soru 3Soru →

Arkeolojik kazılarda gün ışığına çıkarılan (I) yazıtlardaki semboller, antik toplumların yaşamına dair önemli (II) kanıtların en sağlam halkasını oluşturur. Bu eserler, tarihin derinliklerini aydınlatırken modern bilimin (III) boyutlarını da genişletmektedir. Araştırmacıların (IV) umudunu besleyen bu keşifler, geçmişin gizemini çözmek için gerekli olan zihinsel (V) yakıtın temelini oluşturur.

Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi, aldığı yapım ekinin işlevi (eklendiği kökün türü) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Metindeki 'boyutlarını' sözcüğü, isim köküne getirilen bir yapım eki alması nedeniyle diğerlerinden farklıdır.
Verilen sözcüklerden 'boyutlarını' kelimesinin kökü 'boy' ismidir. Üzerine gelen '-ut' eki, isimden isim yapım eki görevindedir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcükler (yazıt, kanıt, umut, yakıt) fiil köklerine getirilen fiilden isim yapım eki almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve türlerini belirle.
I. yaz- (fiil), II. kan- (fiil), III. boy (isim), IV. um- (fiil), V. yak- (fiil).
Yapım ekinin işlevini belirlemek için öncelikle eklendiği kökün türü (isim veya fiil) tespit edilmelidir.
2
Eklerin işlevlerini (görevlerini) analiz et.
I, II, IV ve V numaralı sözcükler fiilden isim yapım eki alırken; III numaralı sözcük isimden isim yapım eki almıştır.
Benzer seslere sahip ekler, eklendikleri kökün türüne göre farklı kategorilerde (İİYE veya FİYE) değerlendirilir.
3
Ses olaylarını ve anlamsal ilişkileri kontrol ederek sonuca ulaş.
Boyut sözcüğünün kökü 'boy' (isim) olduğu için cevap belirlenir.
'Kanıt' ve 'umut' gibi sözcüklerdeki kök-ek ilişkisi anlamsal olarak fiil tabanlıdır.

Anahtar Kavram

Kök-ek ilişkisinde yapım eklerinin işlevsel farklılığı

Daha Fazla Pratik

Farklı kök türlerine gelen benzer ekleri (örneğin -ak, -gın, -sal) içeren diğer yapı sorularını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları anlam özelliklerine göre isim ve fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bir sözcüğün kökü, o sözcüğün anlamlı en küçük ve sözcüğün tamamıyla ilişkili parçasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü gezgin, anılarını yeni bir kitapta topladı.

Cevap

Ünlü gezgin, anılarını yeni bir kitapta topladı seçeneğindeki 'gezgin' sözcüğü fiil köklüdür.
Ünlü gezgin cümlesindeki 'gezgin' sözcüğünün kökü 'gez-' fiilidir. Bu sözcüğe '-gin' fiilden isim yapım eki getirilerek yeni bir sözcük türetilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirle.
gözlüğü (göz), yolculuk (yol), sözleşme (söz), gezgin (gez-), kitaplık (kitap).
Sözcüğün yapısını incelemek için en küçük anlamlı parça olan köke inmek gerekir.
2
Köklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu kontrol et ( -mak/-mek eki getir).
göz (isim), yol (isim), söz (isim), gez- (fiil), kitap (isim).
Kökün türünü belirlemek için en temel yöntem mastar eki getirmektir.
3
Diğerlerinden farklı olan kök türünü tespit et.
Gezgin sözcüğünün kökü 'gez-' fiilidir; diğerleri isim köklüdür.
Soru kökünde bizden farklı olan kök türü istenmektedir.

Anahtar Kavram

Sözcük Kökleri (İsim ve Fiil Kökü Ayrımı)

İpuçları

1
Altı çizili sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) bulun.

Daha Fazla Pratik

İsim ve fiil köklerini ayırt etmek için sözcük köküne '-mak / -mek' ekini getirmeyi deneyin.
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru →

Türkçede yapım eki almamış, sadece çekim eki almış ya da hiç ek almamış sözcüklere 'basit sözcük' denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından basittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çantasındaki defteri çıkarıp not almaya başladı.

Cevap

Çantasındaki 'defteri' çıkarıp not almaya başladı cümlesindeki 'defteri' sözcüğü basit yapılıdır.
Doğru seçenek olan cümlede geçen 'defteri' sözcüğü, 'defter' köküne sadece belirtme hâl eki olan '-i' ekini almıştır. Hâl ekleri çekim eki kategorisinde olduğu ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmediği için bu sözcük basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini ayıralım.
Söz-lük, Defter-i, Sil-gi, Kalem-lik, Yol-cu-lar.
Sözcüğün yapısını belirlemek için önce kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türlerini (yapım veya çekim eki) belirleyelim.
'-lük', '-gi', '-lik' ve '-cu' ekleri yeni anlam türeten yapım ekleridir; '-i' ise belirtme hâl ekidir (çekim eki).
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Yapım eki almayan sözcüğü seçelim.
'Defteri' sözcüğü sadece çekim eki aldığı için basittir.
Soruda bizden basit yapılı (yapım eki almamış) sözcüğü bulmamız istenmiştir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı: Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı
Tahmini Süre:45s
Soru 6Soru →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları temel anlam özelliklerine göre 'isim kökleri' ve 'fiil kökleri' olmak üzere ikiye ayrılır. Bazı sözcükler türetilirken köklerinde ses olayları meydana gelebilir ve bu durum kök türünün doğru belirlenmesini güçleştirebilir.

Demokratik toplumlarda siyasi (I) baskı unsurlarının (II) süreci yavaşlatması, devlet (III) ilerleyişinin temel (IV) yapısını bozar ve kamuoyu üzerindeki (V) etkiyi olumsuzlaştırır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Numaralanmış sözcükler arasında sadece 'ilerleyişinin' sözcüğü isim köküne sahiptir; diğer tüm sözcükler fiil kökünden türetilmiştir.
Üçüncü sırada verilen 'ilerleyişinin' sözcüğü, 'ileri' isim kökünden türetilmiştir. Sözcük türetilirken 'ileri-le-y-iş' yapısında kökteki 'i' ünlüsü düşmüştür. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcükler (bas-, sür-, yap-, et-) ise fiil kökenlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit etmek.
I. baskı (bas-), II. süreci (sür-), III. ilerleyişinin (ileri), IV. yapısını (yap-), V. etkiyi (et-)
Sözcük yapısı analizinde ilk adım anlamlı en küçük parça olan kökü bulmaktır.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirlemek.
bas- (fiil), sür- (fiil), ileri (isim), yap- (fiil), et- (fiil)
Köklerin '-mak/-mek' eki alıp alamadığına bakılarak tür ayrımı yapılır.
3
Türleri karşılaştırarak farklı olanı seçmek.
Dört adet fiil köküne karşılık bir adet isim kökü bulunmaktadır.
Soruda istenen farklı kök türünü belirlemektir.

Anahtar Kavram

Sözcük Kökü ve Kök Türü Analizi
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şairin gönlünde filizlenen bu mısralar, vatan sevgisini en yalın haliyle anlatıyordu.

Cevap

Şairin gönlünde filizlenen mısraların anlatıldığı cümledeki sözcük yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır.
Sevgiyi anlatan cümlede geçen 'gönlünde' sözcüğünün kökü 'gönül'dür. Bu sözcük, 'gönül-ü-n-de' şeklinde eklerine ayrılır. Burada kullanılan '-ü' iyelik eki, '-de' ise bulunma durum ekidir. Her iki ek de çekim eki olduğu ve sözcük hiç yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleyiniz.
Ayrılık (ayır-), Yalnızlık (yalın), Çevresinde (çevir-), Uykusuz (uyu-), Gönlünde (gönül).
Sözcük yapısını belirlemek için öncelikle kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Sözcüklerin aldığı eklerin türünü (yapım/çekim) inceleyiniz.
Ayır-ıl-ık (yapım ekleri), Yalın-ız-lık (yapım ekleri), Çevir-e (yapım eki), Uyu-ku-suz (yapım ekleri), Gönül-ü-n-de (iyelik ve durum ekleri - çekim ekleri).
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Yapı türlerine göre gruplandırma yapınız.
Dört sözcük türemiş yapılıyken, bir sözcük basit yapılıdır.
Sözcüklerdeki ünlü düşmesi olayları, yapım eki ile (türetilirken) veya çekim eki ile (çekimlenirken) gerçekleşmiş olabilir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı)

Daha Fazla Pratik

Sözcük yapısı sorularında 'yudum', 'adım', 'çevre', 'uyku' gibi ünlü düşmesi veya ünsüz değişimi yoluyla kökü maskelenmiş sözcüklere dikkat ediniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

Türkçede bir sözcüğün yapım eki almış hâline "gövde" denir. Gövde durumundaki bir sözcüğe en az bir yapım eki daha getirilerek yeni bir sözcük türetilmesine ise "gövdeden türeme" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük gövdeden türemiş bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bebek mırıltılar eşliğinde huzurlu bir uykuya daldı.

Cevap

"uykuya" sözcüğünün yer aldığı seçenek doğru cevaptır.
"Uykuya" sözcüğü "uyu-" fiil kökünden "-ku" yapım ekiyle türetilerek gövde hâline gelmiştir. Ancak bu gövde üzerine başka bir yapım eki almamış, sadece yönelme hâl eki olan "-a" çekim ekini almıştır. Bu nedenle sözcük türemiş yapıdadır ancak gövdeden türememiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
Sorgulama (Sor-gu-la-ma), Yalnızlık (Yalın-ız-lık), Besleyici (Besi-le-y-ici), Kıvrımlı (Kıvır-ım-lı), Uykuya (Uyu-ku-y-a).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eklerinin sayısını belirle.
A'da 3, B'de 2, C'de 2, D'de 2, E'de 1 yapım eki bulunmaktadır.
Gövdeden türeme için en az iki yapım eki (gövde + yapım eki) gereklidir.
3
Çekim eklerini ele.
"Uykuya" kelimesindeki "-y-a" eklerinin çekim eki olduğu tespit edilir.
Çekim ekleri sözcüğün yapısını (basit/türemiş/birleşik) değiştirse de gövdeden türeme sağlamaz.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük
Soru 9Soru →

Gecenin sessizliğinde (I) uykusu kaçan genç yazar, masasının başına geçti. Bardağından aldığı son (II) yudum çay, zihnindeki o keskin (III) sancının hafiflemesine yardımcı oluyordu. Yeni romanı için attığı her (IV) adımın, bir öncekinden daha sağlam olması gerektiğini biliyordu. Onun kaleminden dökülen bu satırlar, hayallerine (V) benzeyen bir dünyanın kapılarını aralıyordu.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Metindeki numaralanmış sözcükler arasında 'benzeyen' sözcüğünün kökü isim iken, diğerlerinin kökü fiildir.
Metinde geçen 'benzeyen' sözcüğünün kökü 'beniz' (yüz, çehre) ismidir. 'Beniz' isminden 'benze-' fiili türetilirken kökteki ikinci ünlü düşmüştür. Bu durum sözcüğün isim köklü olduğunu gösterir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler (uyu-, yut-, sanç-, at-) ise fiil köküne sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve türlerini belirleyin.
I. uyu- (fiil), II. yut- (fiil), III. sanç- (fiil), IV. at- (fiil), V. beniz (isim).
Sözcükte yapı sorularında kök türünü bulmak için sözcüğün anlamlı en küçük parçası ile gövdesi arasındaki anlam bağı kontrol edilmelidir.
2
Sözcüklerdeki ses olaylarını dikkate alarak kök analizi yapın.
Uyu-ku (ünlü düşmesi), Yut-um (yumuşama), Sanç-ı (yumuşama), At-ım (yumuşama), Beniz-e (ünlü düşmesi).
Ses olayları bazen kökün türünü tespit etmeyi zorlaştırabilir; bu yüzden kökteki değişimler göz önünde bulundurulmalıdır.
3
Kök türlerini karşılaştırın.
Dört adet fiil kökü (uyu-, yut-, sanç-, at-) ve bir adet isim kökü (beniz) bulunmaktadır.
Soruda istenen 'farklı türde olan kökü' bulmaktır.

Anahtar Kavram

Sözcük Köklerinin Türü (İsim ve Fiil Kökü Ayırımı)
Soru 10Soru →

Kamu hizmetinde verimliliği artırmak amacıyla hazırlanan yeni planın (I) batısı yönündeki illerde uygulanmasına karar verildi. Uzmanların gece gündüz demeden çalışması, (II) uykusu bölünen personelin fedakarlığıyla birleşti. Arşivdeki belge (III) dizisi kontrol edilirken memurların mesleki (IV) görgüsü başarıyı getirdi. Sonuçta tüm bu hazırlıklar, her birimin kendi (V) dosyası içinde titizlikle raporlandı.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: dosyası

Cevap

Parçadaki 'dosyası' sözcüğü herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır, diğer sözcükler ise yapım eki aldıkları için türemiş yapılıdır.
V numaralı 'dosyası' sözcüğünün kökü 'dosya'dır ve bu sözcük yabancı dilden dilimize girmiş bir kök kabul edilir. Üzerindeki '-sı' eki ise 3. tekil kişi iyelik ekidir (çekim eki). Hiçbir yapım eki almadığı için bu sözcük yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz edin.
bat-ı-sı (Türemiş), uyu-ku-su (Türemiş), diz-i-si (Türemiş), gör-gü-sü (Türemiş), dosya-sı (Basit).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök-ek ayrımı yapılması gerekir.
2
Türetme sırasında meydana gelen ses olaylarını saptayın.
II numaralı 'uykusu' sözcüğünde 'uyu-' kökündeki 'u' harfinin düştüğü görülür.
Ses olayları bazen sözcüğün kökünü veya ekini gizleyebilir.
3
Yapım eki alıp almadıklarına göre gruplandırın.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler fiilden isim yapım eki almıştır; V numaralı sözcük ise sadece çekim eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısı; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. Bir sözcüğün türemiş olması için en az bir yapım eki alması gerekir.
Tahmini Süre:50s
Soru 11Soru →

Sanatçı, (I) kıvrımlı yollarla ördüğü hayat hikâyesinde (II) eğitimli bir bakış açısıyla (III) ayrılık temasını işlemiş, toplumsal meseleleri (IV) sorgulayan eserler üretmiş olsa da kalbi her hatırayla yeniden (V) sızladı.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'sızladı' sözcüğü gövdeden türemiş bir sözcük değildir.
Türkçede bir sözcüğün 'gövdeden türemiş' kabul edilmesi için en az iki yapım eki alması gerekir. V numaralı 'sızladı' sözcüğü, 'sızı' isim köküne getirilen '-la' (isimden fiil yapım eki) ile bir kez türetilmiştir. Sözcüğün sonundaki '-dı' eki ise bir çekim ekidir (görülen geçmiş zaman). Bu nedenle bu sözcük kökten türemiş bir sözcüktür ancak gövdeden türememiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri türlerine göre ayırın.
I. kıvır-ım-lı, II. eğ-it-im-li, III. ayır-ı-lık, IV. sor-gu-la-yan, V. sızı-la-dı.
Yapı analizinde kök ve eklerin işlevlerini belirlemek esastır.
2
Yapım eklerinin sayısını kontrol ederek gövde durumunu inceleyin.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler birden fazla yapım eki almıştır. V numaralı sözcükte ise sadece bir yapım eki (-la) ve bir çekim eki (-dı) bulunmaktadır.
Bir sözcüğün gövdeden türemiş olması için en az iki yapım eki almış olması gerekir.
3
Sonucu doğrulayın.
V numaralı sözcük kökten türemiştir.
İlk yapım eki kökü gövdeye dönüştürür, ikinci yapım eki ise gövdeden yeni bir sözcük türetir.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türeme

Alternatif Yöntem

Sözcükteki yapım eklerini sayın; eğer yapım eki sayısı 1 ise sözcük 'kökten türemiş', 2 ve daha fazla ise 'gövdeden türemiş'tir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Kamu kurumlarında vatandaşlara sunulan ulaşım hizmetlerinin kalitesi her geçen gün artırılmaktadır. Bu kapsamda, duraklarda bekleyen yolcular için bilgilendirme ekranları devreye alınmıştır.

Bu cümledeki altı çizili sözcük, yapısı bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türemiş sözcük

Cevap

Altı çizili sözcük, 'yol' isim köküne '-cu' isimden isim yapım eki getirilerek türetildiği için türemiş bir sözcüktür.
Doğru seçenek olan türemiş sözcük ifadesi, kelimenin yapısını tam olarak karşılar. 'Yol' köküne gelen '-cu' eki, kelimeye 'yolculuk eden kişi' anlamı katarak yeni bir sözcük türetmiştir. Türkçede yapım eki almış her sözcük türemiş kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğü kök ve eklerine ayırın.
yol (kök) + -cu (yapım eki) + -lar (çekim eki)
Sözcüğün yapısını belirlemek için aldığı eklerin türünü tespit etmek gerekir.
2
Eklerin görevlerini belirleyin.
'-cu' eki, 'yol' isminden yeni bir anlam (kişi ismi) türetmiştir. '-lar' eki ise çoğul anlamı katan bir çekim ekidir.
Bir sözcüğün türemiş sayılması için en az bir tane yapım eki alması yeterlidir.
3
Sözcük yapısını sınıflandırın.
Yapım eki aldığı için sözcük türemiş yapıdadır.
Yapım eki alan sözcükler dil bilgisinde 'türemiş sözcük' (gövde) olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Türemiş Sözcük (Yapım Eki)

Alternatif Yöntem

Sözcüğün kökünü bulduktan sonra, üzerine gelen ilk ekin sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediğine bakarak (yol -> yolcu) hızlıca yapım ekini tespit edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 13Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anadolu, bin yıldır kendisine sığınanları bağrına basmış bir coğrafyadır.

Cevap

Anadolu, bin yıldır kendisine sığınanları bağrına basmış bir coğrafyadır.
Doğru seçenekte yer alan sözcük 'bağır' (göğüs, sine) isim köküdür. Üzerine '-ı' iyelik eki ve '-a' yönelme durum eki almıştır. Bu eklerin tamamı çekim eki olduğu için sözcük yapı bakımından 'basit'tir. Ünlü düşmesi gerçekleşmiş olsa da bu durum sözcüğün yapısını değiştirmez.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin kökleri ve aldıkları ekler analiz edilir.
Sözcüklerin tamamında ünlü düşmesi meydana gelmiştir.
Sözcüklerin yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımının doğru yapılması gerekir.
2
Sözcüklerin yapım eki alıp almadığı kontrol edilir.
Dört sözcükte yapım eki bulunurken birinde sadece çekim eki vardır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basit olarak sınıflandırılır.
3
Türemiş sözcükler elenir ve basit yapılı olan belirlenir.
Diğer seçenekler türemişken, son seçenekteki sözcük basittir.
Soru kökü yapı bakımından farklı olanı sormaktadır.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru →

Kamu yönetiminde (I) yalnızlık hissine kapılmadan çalışmak, (II) ilerleyen süreçlerde karşılaşılan zorlukları aşmada kolaylık sağlar. Kurumsal değerlerle (III) beslenen bir personel yapısı, (IV) yükselen hizmet kalitesinin temelini oluştururken diğer kurumlardan (V) ayrılan özgün bir kimlik yaratır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'ayrılan' sözcüğü, fiil kökünden türediği için diğerlerinden farklıdır.
V numaralı 'ayrılan' sözcüğü 'ayır-' fiilinden türemiştir ve fiil köküne sahiptir. Parçadaki diğer numaralanmış sözcüklerin kökleri ise isim soyludur: 'yalın', 'ileri', 'besi' ve 'yüksek'.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini belirlemek için üzerlerindeki ekleri ve varsa ses olaylarını analiz edin.
I: yalın-ız-lık (ünlü düşmesi), II: ileri-le-y-en (ünlü düşmesi), III: besi-le-n-en (ünlü düşmesi), IV: yüksek-le-n (ünsüz düşmesi), V: ayır-ıl-an (ünlü düşmesi).
Sözcük yapısı analizinde kök ve gövde ayrımı yapmak için ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz düşmesi vb.) fark edilmesi gerekir.
2
Tespit edilen köklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu kontrol edin.
Yalın (İsim), İleri (İsim), Besi (İsim), Yüksek (İsim), Ayır- (Fiil).
Kökün türünü belirlemek için '-mak/-mek' mastar eki getirilip anlamlı olup olmadığına bakılır.
3
Diğerlerinden farklı olan kök türünü seçin.
Sadece V numaralı sözcük fiil köklüdür.
Soru, kök türü bakımından farklı olanı bulmayı gerektirmektedir.

Anahtar Kavram

Sözcük kökleri, bir sözcüğün anlamlı en küçük parçası olup isim veya fiil olmak üzere iki ana türe ayrılır.
Tahmini Süre:50s
Soru 15Soru →

Kurumsal yenilenme sürecinde, (I) sızlayan sorunları görmezden gelmek yerine, stratejik bir (II) kavşak noktasında olduğumuzu bilmeli; diğerlerinden (III) ayrılan yönlerimizi keşfedip (IV) oynayan dengeleri iyi yöneterek personelin (V) aklına yatacak çözümler üretmeliyiz.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Metinde geçen "aklına" sözcüğü, diğer dört sözcüğün aksine herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Doğru yanıt olan 'aklına' sözcüğü, 'akıl' köküne gelen '-ı' (iyelik eki) ve '-a' (yönelme eki) ile oluşmuştur. Bu eklerin tamamı çekim ekidir ve yapım eki içermediği için sözcük basit yapılıdır. Diğer sözcüklerin tamamı (sızlayan, kavşak, ayrılan, oynayan) ise en az bir yapım eki alarak türemiş yapı kazanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz etme.
I. sızı-la-yan, II. kavuş-ak, III. ayır-ıl-an, IV. oyun-a-yan, V. akıl-ı-n-a şeklinde ayrılır.
Sözcüğün yapısını belirlemek için yapım eki alıp almadığını kontrol etmek gerekir.
2
Ses olaylarının yapıya etkisini değerlendirme.
Tüm sözcüklerde ünlü düşmesi mevcuttur; ancak bu ses olayı ilk dört sözcükte yapım eki alırken, beşinci sözcükte çekim eki alırken gerçekleşmiştir.
Ses olayı (ünlü düşmesi) her zaman türemiş yapıya işaret etmez, çekim ekiyle de oluşabilir.
3
Yapı sınıflandırması yapma.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler yapım eki aldıkları için 'türemiş', V numaralı sözcük sadece çekim eki aldığı için 'basit' yapıdadır.
Türkçede sözcükler basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç yapı kategorisinde incelenir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı ve Yapım Eki - Çekim Eki Ayrımı
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 16Soru →

Kamu yönetimindeki yapısal reformların (I) kavşak noktasında, kurumların (II) sızlanmalar yerine çözüm üretmesi beklenmektedir. Mevcut uygulamaların eski düzene (III) benzemesi, bürokrasinin (IV) kıvrımlı yapısını korumasına neden olurken (V) küçülen bütçeler bu süreci daha da zorlaştırmaktadır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, türetilirken (yapım eki alırken) uğradığı ses olayının türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: küçülen

Cevap

Parçadaki 'küçülen' sözcüğü, türetilirken ünsüz düşmesine uğradığı için, ünlü düşmesine uğrayan diğer sözcüklerden farklıdır.
Doğru cevap olan 'küçülen' sözcüğünün kökü 'küçük' ismidir. Bu sözcük '-l' isimden fiil yapım ekini alırken kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer. Bu olay bir 'ünsüz düşmesi'dir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerde ise yapım eki gelirken bir ünlü harf düşmüş (ünlü düşmesi) ve bu durum sözcüğün yapısını etkilemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin köklerini ve aldıkları yapım eklerini analiz etmek.
I. kavuş-ak, II. sızı-la-, III. beniz-e-, IV. kıvır-ım, V. küçük-l-.
Ses olayının türünü belirlemek için sözcüğün kök halini ve ek alma sürecini görmek gerekir.
2
Türetilme (yapım eki alma) sırasında meydana gelen ses değişimlerini sınıflandırmak.
İlk dört sözcükte bir ünlü harf (u, ı, i, ı) düşerken, beşinci sözcükte bir ünsüz harf (k) düşmüştür.
Sözcük yapısı sorularında ses olayları, ekin köke nasıl bağlandığını ve kökte ne gibi değişiklikler yaptığını gösterir.
3
Farklı olan ses olayını tespit ederek doğru seçeneği belirlemek.
Ünsüz düşmesi (küçük > küçül) diğerlerindeki ünlü düşmelerinden farklıdır.
Soruda istenen 'tür bakımından farklılık' ancak bu kategorizasyonla ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

Sözcük Türetilirken Meydana Gelen Ses Olayları

Daha Fazla Pratik

Sözcük köklerinde gerçekleşen ünlü daralması ve ünsüz benzeşmesi gibi olayların yapım ekiyle mi yoksa çekim ekiyle mi ilgili olduğunu analiz eden soruları çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 17Soru →

Türkçede −ı,−i,−u,−u¨-ı, -i, -u, -ü eki hem fiilden isim türeten bir yapım eki hem de isimlere gelen bir çekim eki (iyelik veya belirtme hâl eki) olarak kullanılabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte kullanılan bu ek, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşlı adamın gözü, pencerenin önünde oyun oynayan torunlarındaydı.

Cevap

Yaşlı adamın gözü ile başlayan cümledeki altı çizili sözcükte kullanılan ek, bir çekim ekidir.
Doğru cevap olan cümlede 'göz' sözcüğü bir isim köküdür. Üzerine gelen '-ü' eki ise 'onun gözü' anlamını veren, yani sözcüğün anlamını değiştirmeyen bir iyelik (çekim) ekidir. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı fiil köklüdür ve aldıkları ekler onları isme dönüştüren yapım ekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleyin.
Kaz-ı (Fiil), Sor-u (Fiil), Diz-i (Fiil), Yaz-ı (Fiil), Göz-ü (İsim)
Ekin görevini belirlemek için önce eklendiği kökün türüne bakılmalıdır.
2
Ekin sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediğini analiz edin.
A, B, C ve D seçeneklerinde ek, fiil kökünden yeni bir isim türetmiştir (Yapım eki). E seçeneğinde ise ismin anlamı değişmemiş, kime ait olduğu belirtilmiştir (Çekim eki).
Yapım ekleri yeni kavramlar oluştururken, çekim ekleri sözcükler arası ilişki kurar.
3
Ekin görevini sınıflandırarak farklı olanı tespit edin.
Dört seçenek yapım eki iken, bir seçenek (E) iyelik eki (çekim eki) olarak kullanılmıştır.
Soruda eklerin işlevsel olarak gruplandırılması istenmektedir.

Anahtar Kavram

Ekin İşlevi (Yapım Eki ve Çekim Eki Ayrımı)
Soru 18Soru →

Kamu yönetiminde (I) kıvrımlı bürokratik süreçlerin azaltılması, (II) yaşantımızın her alanında vatandaş memnuniyetini artıracaktır. (III) Çevreci bir yaklaşımla atılan her (IV) adım, geleceğe (V) yudum yudum biriken bir miras bırakacaktır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

İkinci sözcük olan 'yaşantımızın' kelimesinin kökü 'yaş' ismidir, diğerleri fiil köklüdür.
Parçadaki sözcükler incelendiğinde; 'kıvır-', 'çevir-', 'at-' ve 'yut-' eylemlerinin tamamı fiil köküdür. Ancak 'yaşantımızın' sözcüğünün kökü olan 'yaş', bir varlığı veya süreyi karşılayan isim soylu bir sözcüktür. 'Yaş' isminden 'yaşamak' fiili türetilmiştir. Dolayısıyla kök türü bakımından diğerlerinden ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit etme
I: kıvır-, II: yaş, III: çevir-, IV: at-, V: yut-
Sözcük yapısı analizinde ilk adım anlamlı en küçük yapı taşı olan kökü bulmaktır.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirleme
kıvır- (fiil), yaş (isim), çevir- (fiil), at- (fiil), yut- (fiil)
Köklerin '-mak/-mek' eki alıp almadığına bakılarak isim veya fiil oldukları ayırt edilir.
3
Farklı olanı seçme
İsim köküne sahip olan 'yaş' köküdür.
Beş sözcükten dördü fiil köklü iken sadece biri isim köklüdür.

Anahtar Kavram

Sözcük kökü türü (İsim vs. Fiil) ve kökte meydana gelen ses olaylarının analizi.

İpuçları

1
Sözcüklerin köklerini bulurken ünlü düşmesi veya ünsüz yumuşaması gibi ses olaylarına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'besle-', 'kokla-', 'sızla-' gibi kelimelerin kök türlerini analiz ederek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 19Soru →

Türkçede "-ı, -i, -u, -ü" eki, eklendiği sözcüğün cümledeki kullanımına ve kazandığı anlama göre "üçüncü tekil şahıs iyelik eki" veya "belirtme durum eki" görevinde bulunabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükteki "-i" ekinin görevi diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, son romanında bu şehri tüm derinliğiyle tasvir etmiş.

Cevap

Yazarın romanında geçen 'şehri' sözcüğündeki ek, belirtme durum eki görevindedir.
Tasvir edilen varlığın (şehir) belirtildiği seçenekteki '-i' eki, belirtme durum eki olarak kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki ekler ise bir ismin kime/neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve eklerini belirleyiniz.
Fikir-i, Şehir-i, Metin-i, Resim-i, Göğüs-ü sözcüklerinde ünlü düşmesi meydana gelmiş ve ekler eklenmiştir.
Ekin görevini belirlemek için öncelikle sözcüğün yapısal analizi yapılmalıdır.
2
Sözcüklerin cümledeki tamlama ilişkilerini kontrol ediniz.
Araştırmacının fikri, makalenin metni, ressamın resmi ve sporcunun göğsü ifadelerinde belirtili isim tamlaması mevcuttur.
İsim tamlamalarındaki tamlanan eki, üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir.
3
Belirtme durum ekini tespit etmek için yükleme 'Neyi?' sorusunu sorunuz.
Yazar neyi tasvir etmiş? -> Bu şehri. Buradaki ek, nesne kuran belirtme durum ekidir.
İyelik eki aitlik bildirirken, belirtme durum eki fiilin etkilediği nesneyi belirtir.

Anahtar Kavram

İyelik ve Belirtme Durum Eki Ayrımı
Tahmini Süre:50s
Soru 20Soru →

Türkçede yapım eki almamış sözcüklere "basit", en az bir yapım eki almış sözcüklere ise "türemiş" sözcük denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arkadaşım bu sabah bize geldi.

Cevap

İçinde "geldi" sözcüğü geçen seçenek, yapısı bakımından basit olduğu için diğerlerinden farklıdır.
"Geldi" sözcüğü "gel-" fiil köküne sadece görülen geçmiş zaman eki olan "-di" ekini almıştır. Türkçede zaman ve kişi ekleri çekim eki kategorisindedir ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmez. Bu nedenle bu sözcük yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin kök ve eklerini analiz edin.
gel-di, ver-im, oyun-cak-ı, ış-ı-k-ı, hazır-lık
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türünü (yapım veya çekim) belirleyin.
'-di' çekim ekidir; '-im', '-cak', '-k' ve '-lık' ekleri yapım ekidir.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Sözcükleri yapılarına göre sınıflandırın.
geldi = basit; verim, oyuncağı, ışığı, hazırlık = türemiş.
Dört sözcük türemiş yapılıyken bir tanesi basittir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı)

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yapısını kontrol ederken 'Bu ek gelmeden önce sözcük neydi, geldikten sonra ne oldu?' sorusunu sorun. Eğer anlam veya tür değişiyorsa yapım eki vardır.
Tahmini Süre:45s
Sayfa 1 / 6Sonraki