Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan Kaçkar Dağları'nın yüksek kesimlerinde araştırma yapan bir coğrafyacı; tekneler şeklinde uzanan geniş tabanlı vadilere ve dağ yamaçlarındaki küçük çanaklarda biriken göl sularına rastlamıştır. Araştırmacının gözlemlediği bu yer şekillerinin oluşmasında etkili olan temel dış kuvvet ve bu kuvvetin Türkiye'de etkili olabilmesini sağlayan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- Buzullar — Ortalama yükseltinin fazla olmasıCevap
- BAkarsular — Eğim ve engebenin fazla olması
- CBuzullar — Orta kuşakta yer alması
- DRüzgarlar — Bitki örtüsünün cılız olması
Cevap
Türkiye'nin yüksek dağlarında görülen buzul şekillerinin (buzullar) temel nedeni ortalama yükseltinin fazla olmasıdır.
Soruda tarif edilen tekne vadiler ve göl çanakları tipik buzul aşınım şekilleridir. Türkiye'de buzulların yer şekilleri üzerindeki etkisi, ülkenin orta kuşaktaki matematik konumu nedeniyle oldukça kısıtlıdır. Ancak Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olması ve dağların metreyi aşan zirvelere sahip olması, bu yüksek kesimlerde buzulların şekillendirici bir kuvvet olarak rol oynamasına olanak sağlar. Bu durum Türkiye'nin özel konumu (yükselti) ile doğrudan ilişkilidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'de buzulların etkisi matematik konum (enlem) nedeniyle azdır; ancak özel konum (yükselti) nedeniyle yüksek dağlarda buzul şekillerine rastlanır.
İpuçları
1
Türkiye'de dış kuvvetler arasında etkisi en az olan kuvveti ve bu kuvvetin neden sadece yüksek dağlarda görüldüğünü düşünün.
2
Metindeki 'tekne vadi' ifadesi buzul vadilerini, 'göl çanakları' ifadesi ise sirkleri işaret etmektedir.
3
Buzulların varlığı enlemle (matematik konum) değil, deniz seviyesinden olan yükseklikle (özel konum) mümkündür.
Daha Fazla Pratik
Buzul aşınım ve birikim şekillerinin isimlerini (Sirk, Hörgüç Kaya, Moren, Durmlin) tekrar ederek Türkiye'deki dağılışlarını harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s