I. Dünya Savaşı devam ederken İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin Asya ve Avrupa'daki topraklarını taksim etmek amacıyla çeşitli ikili ve çok taraflı gizli antlaşmalar akdetmişlerdir. Bu antlaşmalar; müttefiklerin savaştaki devamlılığını sağlama, yeni güçleri kendi saflarına çekme ve stratejik coğrafyalardaki nüfuz alanlarını netleştirme hedefleri doğrultusunda şekillenmiştir.
Buna göre, Osmanlı topraklarının paylaşımını öngören gizli antlaşmalar ve bu antlaşmaların kapsamları ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?
- ASykes-Picot Antlaşması'na başlangıçta dahil edilmeyen Çarlık Rusyası'nın bu paylaşıma yönelik itirazı, Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz kıyılarının Rusya'ya bırakılmasını öngören Petrograd Protokolü ile giderilmiştir.
- B1915 Londra Antlaşması ile İtalya'ya On İki Ada, Trablusgarp ve Antalya çevresi vadedilmiş; böylece İtalya'nın İttifak Grubu'ndan ayrılarak İtilaf Devletleri safında savaşa girmesi sağlanmıştır.
- Cİngiltere ve Fransa, müttefikleri Çarlık Rusyası'nın savaştan çekilmesini önlemek ve ittifaktaki bağlılığını korumak amacıyla 1915 Boğazlar (İstanbul) Antlaşması ile İstanbul ve Boğazlar çevresini Rusya'ya bırakmayı kabul etmiştir.
- Mac-Mahon Antlaşması'nda İngiltere ile Şerif Hüseyin arasında varılan mutabakat neticesinde; Mersin, İskenderun ve Suriye kıyıları da dahil olmak üzere tüm Orta Doğu'da bağımsız bir Arap devleti kurulması Fransa tarafından da resmen onaylanmıştır.Cevap
- ESaint-Jean-de-Maurienne Antlaşması ile İtalya'ya vadedilen İzmir ve Konya çevresinin geçerliliği Çarlık Rusyası'nın onayına bağlanmış; ancak Rusya'da gerçekleşen Bolşevik İhtilali nedeniyle bu onay tamamlanamadığı için antlaşma hukuki tartışmalara açık hâle gelmiştir.
Cevap
Mac-Mahon Antlaşması'nda Mersin, İskenderun ve Suriye kıyıları dahil tüm Orta Doğu'da kayıtsız şartsız bağımsız bir Arap devleti kurulmasının Fransa tarafından da onaylandığını öne süren yargı yanlıştır.
Mac-Mahon Antlaşması (mektuplaşmaları), İngiltere'nin Mısır Yüksek Komiseri Sir Henry McMahon ile Mekke Emiri Şerif Hüseyin arasında gizlice yürütülmüştür. Bu görüşmelerde McMahon, müttefiki Fransa'nın menfaatlerini gözeterek Mersin, İskenderun ve Şam-Hama-Humus-Halep hattının batısında kalan Suriye kıyılarını (Lübnan) kurulacak Arap devletinin sınırları dışında tutmuştur. Ayrıca Fransa bu mutabakatın bir tarafı olmadığı gibi, bölgedeki hâkimiyetini Sykes-Picot Antlaşması ile doğrudan kendi kontrolü ve mandası altına almayı hedeflemiştir. Bu nedenle Fransa'nın bu bölgeleri kapsayan kayıtsız şartsız bir bağımsızlığı onayladığı bilgisi yanlıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
I. Dünya Savaşı Gizli Paylaşım Antlaşmaları ve İtilaf Diplomasisindeki Çelişkiler
İpuçları
1
İtilaf Devletleri'nin Orta Doğu'daki vaatlerinde İngiltere ile Fransa'nın menfaat uyuşmazlıklarına ve Şerif Hüseyin'e verilen taahhütlerin sınırlarına odaklanınız.
2
İngiltere'nin Araplara vaatte bulunurken Suriye kıyıları ve Lübnan bölgesini Fransa'nın çıkarları sebebiyle kapsam dışı bıraktığını hatırlayınız.
3
Fransa'nın doğrudan taraf olmadığı Mac-Mahon görüşmelerinde, Mersin ve İskenderun gibi bölgeleri Araplara terk etmeyi kabul etmediğini ve Sykes-Picot ile buraları kendi nüfuzuna aldığını göz önünde bulundurunuz.
Daha Fazla Pratik
Gizli antlaşmaların Bolşevik Rusya tarafından dünya kamuoyuna açıklanmasının (Sarı Kitap) uluslararası diplomasiye ve Wilson İlkeleri'ne etkilerini inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Gizli antlaşmaları imzalayan taraflar üzerinden eleme yöntemi: İstanbul, Londra, Petrograd ve St. Jean de Maurienne antlaşmaları büyük devletler arasında resmî protokollerle akdedilmişken; Mac-Mahon bir devletlerarası antlaşma değil, İngiliz komiseri ile yerel bir lider arasındaki şartlı mektuplaşmadır ve Fransa bu sınırları hiçbir zaman onaylamamıştır.
Tahmini Süre:2m 0s