Gizli (Paylaşım) Antlaşmaları

Büyük Savaş yıllarında müttefik bloklar arasındaki güç dengesini korumak ve Osmanlı idaresindeki stratejik coğrafyaların savaş sonrası statüsünü belirlemek amacıyla birtakım gizli paylaşım tasarıları hazırlanmıştır. Bu tasarılar; tarafların bölgesel çıkarları, kutsal mekânların konumu ve savaşa yeni dahil olan aktörlerin beklentileri doğrultusunda şekillendirilmiştir.

Bu kapsamda hazırlanan gizli paylaşım planları ve bunların diplomatik içerikleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğru değildir?

İtalya'nın müttefiklerinin Orta Doğu paylaşımlarından rahatsız olması üzerine İngiltere ve Fransa'nın, İtalya'yı tatmin etmek amacıyla İzmir ve Batı Anadolu kıyılarını bu devlete vadettiği gizli paylaşım antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

Çarlık Rusyası'nın müttefikleri üzerindeki diplomatik baskısı ve Boğazlar üzerindeki tarihsel hedefleri neticesinde; İstanbul, Boğazlar Bölgesi ve Marmara kıyılarının Rus idaresine bırakılmasını öngören ve İtilaf bloku içinde Osmanlı mirasını taksime yönelik akdedilen ilk mutabakat niteliğindeki gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı sürerken İtilaf Devletleri kendi aralarında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı Devleti'nin topraklarını paylaşmışlardır.

Bu antlaşmalardan biri olan ve İngiltere ile Fransa'nın onayıyla İzmir, Aydın ve Konya çevresinin İtalya'ya bırakılmasını öngören, ancak Rusya'da yaşanan Bolşevik İhtilali sebebiyle Çarlık Rusyası tarafından onaylanamadığı için hukuken tamamlanamayan gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

İtilaf Devletleri, I. Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı topraklarının paylaşılmasına yönelik olarak kendi aralarında bir dizi gizli mutabakat akdetmişlerdir.

Bu gizli paylaşımlarda yer alan kararlar ve hedef coğrafyalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu süreçte mutabakata varılan hükümlerden biri değildir?

Hicaz Emiri Şerif Hüseyin ile İngiltere'nin Mısır Yüksek Komiseri arasında yapılan ve Osmanlı yönetimine karşı isyan edilmesi karşılığında bağımsız bir Arap devleti kurulmasını vadeden gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sykes-Picot Antlaşması'nda; kutsal mekanları barındırması nedeniyle özel bir konuma sahip olan Kudüs ve çevresinde (Filistin bölgesi) nasıl bir statü uygulanması kararlaştırılmıştır?

1917 yılında İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanan St. Jean de Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Batı Anadolu kıyıları İtalya’ya vadedilmiş; ancak antlaşmanın yürürlüğe girmesi Çarlık Rusyası’nın onay şartına bağlanmıştır. Aynı yıl Rusya’da gerçekleşen Bolşevik İhtilali sonrası yeni Sovyet yönetiminin gizli antlaşmaları geçersiz sayarak savaştan çekilmesi, bu onayın hiçbir zaman verilememesine yol açmıştır.

Bu diplomatik gelişmenin doğurduğu meşruiyet boşluğu, savaş sonrasında aşağıdakilerden hangisine doğrudan zemin hazırlamıştır?

I. Dünya Savaşı sırasında Çarlık Rusyası'nın savaşa devam etmesini sağlamak ve İtilaf Devletleri arasındaki bağı güçlendirmek amacıyla 1915 yılında İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanan; Boğazlar çevresi, Marmara Denizi kıyıları ve İstanbul'un Rusya'ya verilmesini öngören gizli paylaşım antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nın başlarında tarafsızlığını ilan eden İtalya'nın; On İki Ada ve Antalya çevresinin kendisine bırakılması vaadiyle İtilaf Devletleri safında savaşa girmesini sağlayan gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Çarlık Rusyası, müttefikleri İngiltere ve Fransa'nın Orta Doğu topraklarını kendi aralarında paylaştıkları gizli tasarıya itiraz etmiş; bunun üzerine İtilaf ortakları, Rusya'nın savaştaki desteğini korumak amacıyla Doğu Karadeniz kıyıları ile Doğu Anadolu illerini (Erzurum, Van, Bitlis) Rus nüfuz alanına dahil eden yeni bir gizli mutabakata varmışlardır.

Osmanlı Devleti'nin Doğu Anadolu ve Karadeniz topraklarının paylaşılmasını konu edinen bu gizli diplomatik düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

İtilaf Bloku'nun Osmanlı topraklarını kendi aralarında taksim etmek amacıyla masa başında kurguladığı paylaşım tasarıları; savaşın seyri, uluslararası dengeler ve müttefikler arası çıkar çatışmaları neticesinde başlangıçtaki haliyle uygulanamamış ve önemli revizyonlara uğramıştır.

Bu paylaşım planlarının hayata geçirilememesinde ve içeriğinin değişmesinde;
I. Bolşevik İhtilali'nin ardından yeni Rus yönetiminin gizli diplomasi belgelerini "Sarı Kitap" ile dünya kamuoyuna açıklaması,
II. Wilson İlkeleri'nde açık diplomasi kuralının benimsenmesi ve gizli mutabakatların geçersiz sayılması,
III. Paris Barış Konferansı'nda Doğu Akdeniz dengeleri gözetilerek Batı Anadolu'nun İtalya yerine Yunanistan'a verilmesi

gelişmelerinden hangileri doğrudan etkili olmuştur?

I. Dünya Savaşı devam ederken İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin topraklarını kendi aralarında taksim etmek amacıyla çeşitli gizli antlaşmalar yapmış ve savaşın gidişatına göre bu tasarılar üzerinde revizyonlara gitmişlerdir.

Bu antlaşmaların içeriği, tarafları ve ortaya çıkış süreçleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

I. Dünya Savaşı sürecinde İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin topraklarını kendi aralarında paylaşmak amacıyla bir dizi gizli antlaşma akdetmişlerdir. Bu antlaşmalardan bazılarının içerikleri şu şekildedir:

• Boğazlar bölgesi, Marmara Denizi sahilleri ve Doğu Trakya'nın Çarlık Rusyası'na bırakılması kararlaştırılmıştır.
• İngiltere ve Fransa arasında Orta Doğu coğrafyası paylaşılarak Suriye, Lübnan ve Adana çevresi Fransa'ya; Irak ve Basra çevresi ise İngiltere'ye verilmiştir.
• İtalya'nın İtilaf Devletleri safında savaşa girmesi karşılığında On İki Ada, Trablusgarp üzerindeki haklar ve Antalya çevresi İtalya'ya vadedilmiştir.
• İtalya'nın baskıları sonucunda önceki paylaşıma ek olarak İzmir, Kuşadası, Aydın ve Konya çevresi İtalya'ya bırakılmıştır.

Yukarıda verilen paylaşım kararları arasında aşağıdaki gizli antlaşmalardan hangisinin içeriğine değinilmemiştir?

I. Dünya Savaşı devam ederken İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin Asya ve Avrupa'daki topraklarını taksim etmek amacıyla çeşitli ikili ve çok taraflı gizli antlaşmalar akdetmişlerdir. Bu antlaşmalar; müttefiklerin savaştaki devamlılığını sağlama, yeni güçleri kendi saflarına çekme ve stratejik coğrafyalardaki nüfuz alanlarını netleştirme hedefleri doğrultusunda şekillenmiştir.

Buna göre, Osmanlı topraklarının paylaşımını öngören gizli antlaşmalar ve bu antlaşmaların kapsamları ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

I. Dünya Savaşı sırasında müttefik devletlerin Osmanlı topraklarını taksim etmek üzere imzaladıkları gizli antlaşmalar, 1917 yılında yaşanan siyasi dönüşüm neticesinde "Sarı Kitap" adıyla dünya kamuoyuna duyurulmuştur.

Söz konusu gizli paylaşım tasarılarını ifşa ederek bu antlaşmalardan çekildiğini bildiren devlet aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı sürecinde İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin topraklarını kendi aralarında paylaşmak ve savaşı lehlerine sonuçlandırmak amacıyla bir dizi gizli antlaşma yapmışlardır. Bu kapsamda İngiltere'nin Mısır Yüksek Komiseri ile Mekke Emiri Şerif Hüseyin arasında gizli mektuplaşmalar yürütülmüş; Osmanlı yönetimine karşı isyan başlatılması karşılığında bağımsız bir Arap devletinin kurulması vadedilmiştir.

Osmanlı Devleti'nde İslamcılık (Ümmetçilik) fikrinin geçerliliğini yitirmesinde ve Hicaz-Yemen Cephesi'ndeki mücadelelerde belirleyici rol oynayan bu gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı topraklarının nüfuz ve denetim alanlarına göre taksim edildiği diplomatik müzakerelerde, bazı stratejik bölgeler için doğrudan ilhak yerine özel yönetim modelleri veya bölgesel tavizler öngörülmüştür.

Buna göre, aşağıda verilen Osmanlı bölgesi ve ilgili diplomatik mutabakat eşleştirmelerinden hangisinde öngörülen paylaşım planı doğru yansıtılmamıştır?

I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri’nin Osmanlı topraklarını taksim etmek amacıyla yürüttükleri gizli diplomasi faaliyetleri; hem savaşa yeni müttefikler dâhil etme hem de müttefikler arasındaki jeopolitik dengeleri koruma gayesiyle dinamik bir süreç izlemiştir.

Bu gizli antlaşmalar manzumesinin şartları, gelişim evreleri ve diplomatik sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğru bir tespittir?

Osmanlı Devleti'nin Orta Doğu ve Anadolu'daki hâkimiyet sahalarını yeniden tanzim etmek amacıyla yürütülen gizli diplomasi trafiği ve bu süreçte akdedilen metinlerin akıbetine dair aşağıdaki tespitler yapılmıştır:

I. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz kıyılarının Rusya'ya devrini öngören Petrograd Protokolü'nün hedefleri, rejim değişikliği yaşayan Sovyet yönetiminin gizli diplomasiyi ifşa ederek tek taraflı savaştan çekilmesiyle akamete uğramıştır.

II. Batı Anadolu kıyılarının İtalyan idaresine verilmesini içeren Saint-Jean de Maurienne mutabakatı, metnin meşruiyet şartı kılınan Rus onayının tamamlanamaması öne sürülerek 1919'da farklı bir güce tahsis edilmiştir.

III. Arap Yarımadası merkezli bağımsız bir emirlik kurulması yönünde Şerif Hüseyin ile teati edilen McMahon görüşmeleri, İngiltere ve Fransa'nın Orta Doğu'yu nüfuz alanlarına bölen Sykes-Picot planıyla yapısal bir çelişki barındırmıştır.

Bu tespitlerden hangileri, gizli mutabakatların pratik uygulanabilirliğini, müttefik içi dengeleri veya diplomatik tutarlılığı sarsan dinamikler arasında gösterilebilir?