Türkçede sözcüklerin kökleri, yansıttıkları anlam özelliklerine göre "isim kökü" ve "fiil kökü" olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Bazı sözcükler türetilirken ünlü kaybına uğradıkları için kök türünü belirlemek dikkatli bir analiz gerektirir.
Buna göre, aşağıdaki cümlede altı çizili sözcüklerden hangisi kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
Eski bir yerleşim yerinde (I) yaşayan halkın (II) sızlayan yaralarını sarmak için (III) beslenen umutlar, çocukların sokaklarda (IV) oynayan neşesiyle birleşince (V) uyuyan bir kentin yeniden uyanışı gerçekleşti.
- Ayaşayan
- Bsızlayan
- Cbeslenen
- Doynayan
- uyuyanCevap
Cevap
Sözcüğün kökü "uyu-" fiili olan seçenek, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır.
Doğru seçenek olan ifadede sözcüğün kökü "uyu-" fiilidir. "Uyuyan" sözcüğü "uyu-" fiiline gelen sıfat-fiil ekiyle türetilmiştir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökü ise isimdir (yaş, sızı, besi, oyun).
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sözcük Köklerinin Türleri ve Ünlü Düşmesi İlişkisi
İpuçları
1
Sözcüklerin köklerini bulurken türeme esnasında uğradıkları ünlü düşmelerini (ses olaylarını) geri kazanmaya çalışın.
2
"Besle-", "oyna-" ve "sızla-" eylemleri aslında birer isimden türetilmiştir. Bu isimleri tespit edin.
3
"Uyuyan" sözcüğü ile "uyku" sözcüğü arasındaki ilişkiyi düşünün; hangisi diğerinden türemiştir? "Uyu-" eylemi mi yoksa "uyku" ismi mi daha temeldir?
Daha Fazla Pratik
Ünlü düşmesine uğrayan 'kavşak' (kavuş-), 'çevrede' (çevir-), 'devrim' (devir-) gibi fiil kökenli sözcükleri de inceleyerek kök türü analizini pekiştirebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra her birine '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer ek getirilebiliyorsa fiil köküdür. Örneğin; oyun-mak (olmaz), uyu-mak (olur).
Tahmini Süre:2m 0s