Examkin

Soru

Zorluk: ZorGizli (Paylaşım) Antlaşmaları

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinin ardından müttefik bloklar arasında yürütülen diplomatik görüşmelerde, Osmanlı coğrafyasının paylaşımına dair çeşitli gizli protokoller düzenlenmiştir.

Bu kapsamda hazırlanan antlaşma metinleri ve ortaya çıkan diplomatik gelişmelerle ilgili olarak;

I. İngiltere'nin Şerif Hüseyin ile yaptığı Mac-Mahon görüşmelerinde bağımsız bir Arap devleti sözü vermesine rağmen, Fransa ile akdedilen Sykes-Picot Mutabakatı'nda Suriye kıyıları ve Lübnan'ın doğrudan Fransız idaresine bırakılması,

II. İtalya'ya Londra Antlaşması ile vadedilen Antalya çevresinin yanı sıra, Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Konya yöresinin de bu devletin etki alanına dahil edilmesi,

III. Petrograd Protokolü ile Çarlık Rusyası'na vadedilen Doğu Anadolu topraklarının, 1917 İhtilali sonrası İtilaf Devletleri tarafından Paris Barış Konferansı'nda İtalya'ya devredilmesi

değerlendirmelerinden hangileri dönemin gizli antlaşmalarının kapsam ve uygulama süreçleriyle bağdaşır?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. I ve IICevap
  4. D
    II ve III
  5. E
    I, II ve III

Cevap

I ve II
I. Dünya Savaşı sürecinde imzalanan gizli antlaşmalar incelendiğinde; İngiltere'nin Mac-Mahon görüşmelerinde Araplara bağımsız devlet sözü vermesine karşın, Fransa ile imzaladığı Sykes-Picot Antlaşması ile Suriye ve Lübnan kıyılarını doğrudan Fransız yönetimine bırakması açık bir diplomatik çelişkidir (I. öncül doğru). 1915 Londra Antlaşması ile İtalya'ya sadece Antalya ve çevresi verilmişken, Sykes-Picot paylaşımına itiraz eden İtalya'ya 1917 Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Konya çevreleri de vadedilmiştir (II. öncül doğru). Buna karşılık, 1916 Petrograd Protokolü ile Çarlık Rusyası'na vadedilen Doğu Anadolu toprakları Rusya savaştan çekilince İtalya'ya değil, Paris Barış Konferansı'nda kurulması tasarlanan Ermenistan'a tahsis edilmek istenmiştir (III. öncül yanlış). Bu nedenle doğru yanıt yalnızca I ve II öncüllerini kapsayan ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Mac-Mahon ve Sykes-Picot antlaşmalarının hükümleri arasındaki diplomatik ilişkiyi analiz etmek
İngiltere'nin Mısır Valisi Henry McMahon, Hicaz Emiri Şerif Hüseyin ile yaptığı mektuplaşmalarda bağımsız bir büyük Arap krallığı vaat etmiş; ancak hemen ardından Fransa ile imzalanan Sykes-Picot Antlaşması'nda Suriye, Lübnan ve Çukurova Fransa'nın doğrudan kontrolüne bırakılmış, iç bölgelerde ise manda/nüfuz alanları kurulmuştur. Bu durum birinci öncülü doğrular.
İtilaf Devletleri'nin yerel unsurlara verdikleri taahhütler ile kendi aralarındaki emperyalist paylaşım planları arasındaki çelişkiyi tespit etmek gerekir.
2
Londra ve Saint-Jean-de-Maurienne antlaşmalarının İtalya'ya yönelik hükümlerini değerlendirmek
1915 Londra Antlaşması ile İtalya'ya Antalya, Rodos ve On İki Ada vadedilmiş; ancak 1916 Sykes-Picot'tan haberdar olan İtalya'nın itirazları sonucunda 1917'de Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması imzalanarak İzmir, Aydın ve Konya havzası da İtalya'nın nüfuz sahasına eklenmiştir. Bu durum ikinci öncülü doğrular.
İtalya'nın İttifak grubundan İtilaf grubuna geçişi ve sonrasındaki nüfuz genişletme taleplerinin seyrini belirlemek gerekir.
3
Petrograd Protokolü'nün akıbetini ve Paris Barış Konferansı kararlarını incelemek
1916 Petrograd Protokolü ile Trabzon'a kadar Doğu Karadeniz kıyıları ile Erzurum, Van ve Bitlis Çarlık Rusyası'na bırakılmıştır. Ancak 1917 Bolşevik İhtilali sonrası Rusya savaştan çekilip gizli antlaşmaları ifşa edince bu pay iptal edilmiş; Paris Barış Konferansı'nda söz konusu Doğu Anadolu toprakları İtalya'ya değil, kurulması tasarlanan bağımsız bir Ermenistan devletine vadedilmiştir. Bu durum üçüncü öncülü geçersiz kılar.
Rusya'nın savaştan çekilmesinin Doğu Anadolu üzerindeki paylaşım planlarına etkisini doğru yorumlamak gerekir.

Anahtar Kavram

İtilaf Devletleri'nin Gizli Paylaşım Antlaşmaları ve Diplomatik Çelişkileri

İpuçları

1
İtilaf Devletleri'nin hem Araplara hem de İtalya'ya verdikleri taahhütlerde zaman içinde meydana gelen revizyonları ve çelişkileri göz önünde bulundurunuz.
2
1917 Bolşevik İhtilali sonrası Rusya'nın çekilmesiyle Doğu Anadolu üzerinde İtalya'nın değil, hangi azınlık grubun hak iddia etmesine zemin hazırlandığını hatırlayınız.
3
Mac-Mahon ile bağımsızlık vadedilen Suriye kıyılarının Sykes-Picot ile Fransa'ya verilmesi (I) ve Londra'ya ek olarak St. Jean de Maurienne ile İtalya'ya İzmir'in vadedilmesi (II) doğrudur; ancak Doğu Anadolu İtalya'ya değil, Ermenilere bırakılmak istenmiştir (III yanlıştır).

Daha Fazla Pratik

Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması'nın hukuki geçerliliği için konulan 'Rusya'nın onayı' şartının, Paris Barış Konferansı'nda İzmir'in Yunanistan'a bırakılmasında İngiltere tarafından nasıl bir gerekçe olarak kullanıldığını inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Gizli antlaşmaları imzalanış amaçlarına göre sınıflandırarak çözebilirsiniz: Paylaşım antlaşmaları (İstanbul, Sykes-Picot, Petrograd), İttifaka çekme/taviz antlaşmaları (Londra, Mac-Mahon, Saint-Jean-de-Maurienne). Buradan hareketle İtalya'nın Batı Anadolu'da, Rusya'nın ise Doğu Anadolu'da pay sahibi olduğunu; Rusya çekilince Doğu Anadolu'nun Ermeni mandası planına dahil edildiğini doğrudan çıkarabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Gizli (Paylaşım) Antlaşmaları

Bu konudan daha fazla soru