Türkiye'de karst topoğrafyasının morfolojik gelişimini belirleyen temel faktör, arazideki kayaçların kimyasal çözünmeye karşı gösterdiği direnç ve çözünme hızıdır. Bu bağlamda, Akdeniz kuşağındaki kireç taşı (kalker) arazileri ile İç ve Doğu Anadolu'daki alçı taşı (jips) sahaları arasında yer şekillerinin belirginliği açısından önemli farklar gözlenir.
Buna göre, Türkiye'deki karstik şekiller ve bu şekillerin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ASivas ve çevresindeki jipsli araziler, kayaç yapısının kireç taşına göre daha sert ve dirençli olması nedeniyle Türkiye'nin en derin ve keskin hatlı lapyalarına ev sahipliği yapar.
- Jips (alçı taşı), kireç taşına oranla kimyasal çözünmeye karşı çok daha az dirençli olduğu için bu kayaç üzerinde gelişen karstik şekiller genellikle kireç taşı üzerindekilere göre daha küçük, sığ ve morfolojik olarak daha belirsizdir.Cevap
- CBatı Toroslar kuşağında yaygın olarak görülen lapyalar, yüzey sularının kireci çatlaklarda çöktürmesiyle oluşan en küçük karstik birikim şekilleri olarak kabul edilir.
- DKonya Havzası'nda görülen obruklar, sadece yer altı sularının aşırı kullanımıyla oluşan beşerî çukurluklar olup karstik aşınım süreçleriyle jeolojik bir ilişkisi bulunmamaktadır.
- ETürkiye'nin en geniş karstik sahaları olan polye ovaları, karstik suların taşıdığı materyalleri geniş çukurluklarda biriktirmesiyle meydana gelen birikim şekilleridir.
Cevap
Jipsin kireç taşına göre daha hızlı çözünmesi nedeniyle, jipsli arazilerdeki karstik şekillerin kireç taşı üzerindekilere göre daha sığ ve morfolojik olarak daha belirsiz olduğu seçeneği doğrudur.
Jips (alçı taşı), kimyasal yapısı gereği kireç taşına oranla çok daha kolay ve hızlı çözünebilen bir kayaçtır. Bu durum, jips arazilerinde oluşan yer şekillerinin kireç taşı üzerindeki kararlı ve keskin formlara (örneğin Toroslar'daki lapyalar gibi) ulaşamadan erimesine veya silikleşmesine yol açar. Dolayısıyla jips karstı morfolojik olarak daha belirsiz özellikler sunar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Litolojik Yapı ve Karst Morfolojisi İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s