Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorGizli (Paylaşım) Antlaşmaları

Osmanlı Devleti'nin Orta Doğu ve Anadolu'daki hâkimiyet sahalarını yeniden tanzim etmek amacıyla yürütülen gizli diplomasi trafiği ve bu süreçte akdedilen metinlerin akıbetine dair aşağıdaki tespitler yapılmıştır:

I. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz kıyılarının Rusya'ya devrini öngören Petrograd Protokolü'nün hedefleri, rejim değişikliği yaşayan Sovyet yönetiminin gizli diplomasiyi ifşa ederek tek taraflı savaştan çekilmesiyle akamete uğramıştır.

II. Batı Anadolu kıyılarının İtalyan idaresine verilmesini içeren Saint-Jean de Maurienne mutabakatı, metnin meşruiyet şartı kılınan Rus onayının tamamlanamaması öne sürülerek 1919'da farklı bir güce tahsis edilmiştir.

III. Arap Yarımadası merkezli bağımsız bir emirlik kurulması yönünde Şerif Hüseyin ile teati edilen McMahon görüşmeleri, İngiltere ve Fransa'nın Orta Doğu'yu nüfuz alanlarına bölen Sykes-Picot planıyla yapısal bir çelişki barındırmıştır.

Bu tespitlerden hangileri, gizli mutabakatların pratik uygulanabilirliğini, müttefik içi dengeleri veya diplomatik tutarlılığı sarsan dinamikler arasında gösterilebilir?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    I ve II
  3. C
    I ve III
  4. D
    II ve III
  5. I, II ve IIICevap

Cevap

I, II ve III numaralı öncüllerde verilen tüm değerlendirmeler doğrudur.
I numaralı öncülde belirtilen Petrograd Protokolü'nün Rusya'daki 1917 Bolşevik İhtilali sonrası hükümsüz kalması; II numaralı öncülde yer alan Saint-Jean de Maurienne Antlaşması'nın Rus onay şartının gerçekleşmemesi gerekçe gösterilerek İzmir'in Paris Barış Konferansı'nda Yunanistan'a bırakılması; III numaralı öncülde ifade edilen McMahon görüşmelerinde vadedilen bağımsız Arap devleti ile Sykes-Picot'daki manda paylaşımı arasındaki yapısal çelişki tarihsel olarak bütünüyle doğrudur. Dolayısıyla bu üç madde, gizli antlaşmaların uygulanabilirliğini ve müttefikler arası diplomatik tutarlılığı sarsan gelişmelerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Petrograd Protokolü ve Bolşevik İhtilali ilişkisini analiz etmek
1916 Petrograd Protokolü ile Çarlık Rusyası'na Doğu Karadeniz (Trabzon dahil) ve Doğu Anadolu vadedilmiş; ancak 1917 Ekim Devrimi ile iktidara gelen Bolşevik yönetim bu antlaşmaları 'Sarı Kitap' ile ifşa ederek savaştan çekilmiş ve paylaşım planını fiilen boşa çıkarmıştır. Bu durum birinci öncülü doğrular.
Gizli antlaşmaların uygulanabilirlik kabiliyetini doğrudan ortadan kaldıran temel bir rejim değişikliğidir.
2
Saint-Jean de Maurienne Antlaşması'nın hukuki şartını ve Paris Barış Konferansı'na yansımasını incelemek
17 Nisan 1917'de imzalanan Saint-Jean de Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Batı Anadolu İtalya'ya bırakılmış, fakat antlaşmanın yürürlüğe girmesi Çarlık Rusyası'nın onay şartına bağlanmıştır. Rusya'da ihtilal çıkıp onay verilemeyince, İngiltere ve Fransa 1919 Paris Barış Konferansı'nda bu hukuki açığı kullanarak İzmir ve çevresini Yunanistan'a bırakmış, bu da İtilaf müttefikleri arasındaki dengeyi derinden sarsmıştır. Bu durum ikinci öncülü doğrular.
Müttefikler arası çıkar çatışmasını ve gizli mutabakatların uygulanmasındaki diplomatik manevraları gösterir.
3
McMahon ve Sykes-Picot arasındaki diplomatik uyuşmazlığı değerlendirmek
İngiltere'nin Mısır Yüksek Komiseri McMahon ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin arasında yapılan mektup teatilerinde Araplara bağımsız bir krallık sözü verilmiş; ancak eş zamanlı hazırlanan Sykes-Picot Antlaşması ile Suriye, Lübnan ve Kilikya Fransa'ya, Irak İngiltere'ye bırakılmış, Filistin ise uluslararası bölge ilan edilmiştir. Bu durum açık bir diplomatik çelişki ve tutarsızlık teşkil etmektedir. Bu durum üçüncü öncülü doğrular.
Aynı coğrafya üzerinde birbiriyle çatışan ikili taahhütlerin varlığını kanıtlar.
4
Öncülleri sentezleyerek doğru cevaba ulaşmak
Her üç öncül de gizli antlaşmaların uygulanmasını, ittifak dengesini ve tutarlılığını zedeleyen unsurları eksiksiz açıkladığı için tüm öncüllerin yer aldığı seçenek doğrudur.
Çok boyutlu diplomatik analizin nihai sentezidir.

Anahtar Kavram

İtilaf Devletleri'nin Gizli Paylaşım Antlaşmaları ve Diplomatik Çelişkileri

İpuçları

1
Gizli antlaşmaların her birinin hangi devletlerle yapıldığını ve 1917 sonrasındaki rejim/siyaset değişikliklerinin bu metinlere nasıl yansıdığını düşününüz.
2
İtalya'ya Batı Anadolu'yu veren antlaşmanın geçerlilik koşulunu ve Paris Barış Konferansı'nda İzmir'in neden İtalya yerine Yunanistan'a bırakıldığını hatırlayınız.
3
Şerif Hüseyin'e vadedilen Büyük Arap Devleti sınırları ile Sykes-Picot'da Fransa ve İngiltere'nin paylaştığı manda alanlarının çakıştığını, Petrograd Protokolü'nün ise Bolşevik İhtilali ile iptal olduğunu dikkate alınız.

Daha Fazla Pratik

Gizli antlaşmaları ilk kez dünya kamuoyuna duyuran belgenin (Sarı Kitap) ve Brest-Litovsk Antlaşması'nın Osmanlı sınırlarına etkilerinin incelenmesi tavsiye edilir.

Alternatif Yöntem

Öncüllerde adı geçen antlaşmaları taraf devletler ve bölgeler üzerinden eşleştiriniz: Petrograd (Rusya - Doğu Anadolu), Saint-Jean de Maurienne (İtalya - Batı Anadolu/Rus onay şartı), McMahon ve Sykes-Picot (Orta Doğu - Arap Krallığı vaadine karşılık İngiliz/Fransız mandaları). Her üç antlaşmada da savaş içi değişimlerin bir kriz ve tutarsızlık yarattığını doğrudan tespit edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Gizli (Paylaşım) Antlaşmaları

Bu konudan daha fazla soru