Soru

Zorluk: OrtaSözcükte Yapı

Kamu hizmetinde verimliliği artırmak amacıyla hazırlanan yeni planın (I) batısı yönündeki illerde uygulanmasına karar verildi. Uzmanların gece gündüz demeden çalışması, (II) uykusu bölünen personelin fedakarlığıyla birleşti. Arşivdeki belge (III) dizisi kontrol edilirken memurların mesleki (IV) görgüsü başarıyı getirdi. Sonuçta tüm bu hazırlıklar, her birimin kendi (V) dosyası içinde titizlikle raporlandı.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

  1. A
    batısı
  2. B
    uykusu
  3. C
    dizisi
  4. D
    görgüsü
  5. dosyasıCevap

Cevap

Parçadaki 'dosyası' sözcüğü herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır, diğer sözcükler ise yapım eki aldıkları için türemiş yapılıdır.
V numaralı 'dosyası' sözcüğünün kökü 'dosya'dır ve bu sözcük yabancı dilden dilimize girmiş bir kök kabul edilir. Üzerindeki '-sı' eki ise 3. tekil kişi iyelik ekidir (çekim eki). Hiçbir yapım eki almadığı için bu sözcük yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz edin.
bat-ı-sı (Türemiş), uyu-ku-su (Türemiş), diz-i-si (Türemiş), gör-gü-sü (Türemiş), dosya-sı (Basit).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök-ek ayrımı yapılması gerekir.
2
Türetme sırasında meydana gelen ses olaylarını saptayın.
II numaralı 'uykusu' sözcüğünde 'uyu-' kökündeki 'u' harfinin düştüğü görülür.
Ses olayları bazen sözcüğün kökünü veya ekini gizleyebilir.
3
Yapım eki alıp almadıklarına göre gruplandırın.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler fiilden isim yapım eki almıştır; V numaralı sözcük ise sadece çekim eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısı; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. Bir sözcüğün türemiş olması için en az bir yapım eki alması gerekir.
Tahmini Süre:50s
Bu soruyu puanla