Examkin

Soru

Zorluk: ZorKıyı Tipleri ve Şekilleri

Kuvaterner başlarında yaşanan östatik deniz seviyesi yükselmeleri (transgresyon), Anadolu kıyı kuşağındaki mevcut yer şekillerinin deniz suları tarafından istila edilmesine ve farklı kıyı tiplerinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu morfolojik dönüşümde, sular altında kalan sahanın topografik uzanışı ve litolojik karakteri belirleyici rol oynamıştır.

Buna göre, aşağıda verilen kıyı bölgeleri ve bu alanların güncel kıyı tipini belirleyen fiziki gerekçeler eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Muğla (Menteşe) kıyıları: Akarsu vadilerinin transgresyon sonucu sular altında kalarak girintili çıkıntılı ria tipi kıyıları oluşturması
  2. B
    Kaş - Finike kıyıları: Kıyıya paralel uzanan dağlar arasındaki boyuna vadilerin sular altında kalmasıyla Dalmaçya tipi kıyıların oluşması
  3. C
    Mersin - Silifke kıyıları: Kimyasal aşınmaya uğramış karstik kanyonların deniz suları ile dolması sonucu Kalanklı kıyı tipinin gelişmesi
  4. D
    Marmara'nın kuzey kıyıları: Sığ koyların önünde gelişen kıyı oklarının koyları kapatmasıyla Limanlı kıyı tipinin ortaya çıkması
  5. Doğu Karadeniz kıyıları: Buzul aşınım vadilerinin Kuvaterner'deki deniz ilerlemesiyle sular altında kalarak Fiyort tipi kıyıları oluşturmasıCevap

Cevap

Doğu Karadeniz kıyıları ile ilgili verilen 'buzul vadilerinin sular altında kalarak fiyort tipi kıyıları oluşturması' ifadesi yanlıştır.
Doğu Karadeniz kıyıları ile ilgili verilen ifade yanlıştır çünkü fiyort tipi kıyılar, dördüncü jeolojik zamanda buzullaşmaya uğramış yüksek enlem kıyılarında (Norveç, Kanada vb.) görülür. Türkiye, matematik konumu gereği bir orta kuşak ülkesi olduğundan buzullar deniz seviyesine kadar inememiş, dolayısıyla kıyılarımızda fiyort veya skayer tipi şekillenmeler meydana gelmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kıyı tiplerinin oluşum mekanizmalarını analiz etme
Ria, Dalmaçya ve Kalanklı kıyı tiplerinin transgresyon (deniz ilerlemesi) sonucu oluştuğu, ancak sular altında kalan yer şeklinin (vadi, dağ arası çukur veya karstik kanyon) farklı olduğu saptanır.
Her kıyı tipinin kendine has bir başlangıç topografyası vardır.
2
Türkiye'nin matematik konumunun kıyı tipleri üzerindeki etkisini değerlendirme
Türkiye'nin orta kuşakta (36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey paralelleri) yer alması nedeniyle buzul etkisinin deniz seviyesine kadar inmediği sonucuna varılır.
Fiyort ve skayer tipi kıyılar yüksek enlemlerde (kutup kuşaklarında) görülür.
3
Verilen seçenekleri coğrafi gerçeklerle karşılaştırma
A, B, C ve D seçeneklerindeki eşleştirmelerin Türkiye'nin özel konumu ve jeomorfolojik yapısına uygun olduğu, E seçeneğinin ise matematik konum nedeniyle imkansız olduğu belirlenir.
Yanlış olan bilgiyi tespit etmek için hem yerel yer şekilleri hem de küresel konum kuralları kullanılır.

Anahtar Kavram

Türkiye kıyı tiplerinin oluşumunda matematik ve özel konumun sınırlandırıcı etkisi

İpuçları

1
Türkiye'de görülen ve görülmeyen kıyı tiplerini matematik ve özel konum şartlarına göre düşünün.
2
Buzul aşındırmasının kıyı şekillenmesindeki etkisi sadece çok soğuk ve kutuplara yakın iklim kuşaklarında deniz seviyesine kadar iner.
3
Türkiye'de ria, dalmaçya ve limanlı kıyılar yaygınken; fiyort, skayer ve haliçli kıyı tipi matematik konum veya gelgit azlığı nedeniyle görülmez.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de 'Haliçli kıyı tipi'nin neden görülmediğini (özel konum/gelgit) araştırarak kıyı tipleri konusundaki bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Kıyı Tipleri ve Şekilleri

Bu konudan daha fazla soru